IV SA/Gl 962/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Wiesław Morys Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Asesor WSA Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.) Protokolant st.sekr.sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 stycznia 2007 r. sprawy ze skargi K. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego i dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję. Wnioskiem, złożonym w dniu [...]sierpnia 2005r. w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w J., K. S. wystąpiła o przyznanie zasiłku rodzinnego na dzieci: N. S., M. S., G. S., M. S. oraz K. S. oraz dodatków do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego na: N. S., M. S., G. S., M. S., dodatku z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na G. S., M. S. oraz K. S. oraz dodatku z tytułu podjęcia przez córkę N. S. nauki w szkole poza miejscem zamieszkania (na pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem córce możliwości dojazdu z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły). W powyższym wniosku strona wskazała, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z wymienionymi wyżej dziećmi i mężem M. S.. W oświadczeniu o dochodach rodziny K. S. podała, że w 2004 r. nie uzyskała żadnego dochodu, natomiast jej mąż oświadczył, że w 2004 r. osiągnął dochód z działalności opodatkowanej w formie ryczałtu ewidencjonowanego, który po odliczeniu składki na ubezpieczenie społeczne (w kwocie [...]zł), na ubezpieczenie zdrowotne (w kwocie [...]) oraz należnego zryczałtowanego podatku dochodowego (w kwocie [...]zł) wyniósł [...]zł. Do wniosku dołączono m.in. zaświadczenie, w którym Urząd Skarbowy w B. potwierdził, że K. S. nie figuruje w ewidencji podatników, którzy złożyli zeznanie podatkowe o wysokości dochodu osiągniętego w 2004 r. oraz zaświadczenie, w którym Urząd Skarbowy w B. podał, że M. S. jest podatnikiem objętym zryczałtowanym podatkiem dochodowym od przychodów ewidencjonowanych osób fizycznych, a w 2004 r. kwota należnego ryczałtu na podstawie zeznania PIT-28 wyniosła [...]zł. Do wniosku dołączono także oświadczenie M. S. z dnia [...] lipca 2005 r., w którym podał on, że w 2004 r. poniósł koszty na działalność gospodarczą w wysokości [...]zł. Decyzją z dnia [...]r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w J., działający z upoważnienia Wójta Gminy J., odmówił przyznania stronie wnioskowanych zasiłków rodzinnych, dodatków do tego zasiłku z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego, dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z zamieszkaniem córki N. S. w miejscowości, w której znajduje się szkoła, dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem córki N. S. do miejscowości, w której znajduje się szkoła oraz dodatków z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej. W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 3, art. 4, art. 5, art. 6 ust. 1, art. 8, art. 12 a, art. 14, art. 15, art. 20 ust. 3, art. 23, art. 24, art. 25, art. 25 a , art. 47 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczeniach rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze zm.) oraz art.104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.). W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że przesłanką odmowy uwzględnienia wniosku strony jest przekroczenie kryterium dochodowego i przywołał treść art. 5 ust. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym w przypadku osób rozliczających się z podatku na podstawie ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 144, poz. 930, ze zm.) dochód deklarowany w oświadczeniu, o którym mowa w art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. a, nie może być niższy od kwoty odpowiadającej sześciokrotności sumy należnego zryczałtowanego podatku dochodowego i składki na ubezpieczenie zdrowotne. W świetle powyższego przepisu organ I instancji wskazał, że z zaświadczenia wydanego w Urzędzie Skarbowym w B, wynika, że wysokość należnego ryczałtu za 2004 r. wyniosła [...]zł, a składki na ubezpieczenie zdrowotne wyniosły (wg oświadczenia strony) [...]zł, a zatem w świetle powyższego przepisu dochód ustalono w następujący sposób: ([...]+[...]) x 6 = [...]zł, co po podzieleniu przez : 12 (miesięcy) i przez : 7 (członków rodziny strony) daje miesięczny dochód na członka rodziny w kwocie [...]zł. Dalej organ I instancji wskazał, że wyliczona kwota jest wyższa od określonego ustawą o świadczeniach rodzinnych kryterium dochodowego miesięcznego dochodu przypadającego na członka rodziny, ustalonego na kwotę 504 zł, a zatem strona nie jest uprawniona do otrzymania wnioskowanych świadczeń. Organ I instancji wyjaśnił także, że wnioskodawczyni nie spełnia przesłanek zastosowania art. 5 ust. 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym w przypadku gdy dochód rodziny przekracza kwotę uprawniającą daną rodzinę lub osobę uczącą się do zasiłku rodzinnego, o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, zasiłek rodzinny przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym zasiłek rodzinny nie przysługuje. Organ I instancji ustalił bowiem, że przeciętny miesięczny dochód rodziny wyniósł w 2004 r. [...]zł i przekracza granicę dochodu zwielokrotnioną stosownie do liczby członków rodziny (504 x 7 osób = 3528 zł) o [...] zł ([...]zł – [...] zł), a więc kwota przekroczenia jest wyższa od kwoty najniższego zasiłku rodzinnego, która w okresie zasiłkowym do 1 września 2005 r. do 31 sierpnia 2006 r. wynosiła 43 zł. W odwołaniu od powyższej decyzji strona podniosła, że kwestionuje rozstrzygnięcie organu I instancji, gdyż "błędnie podana była wysokość dochodu ryczałtowca" i wskazała, że po odliczeniu kosztów związanych z uzyskaniem przychodu dochód w 2004 r. wyniósł [...]zł. Decyzją z dnia [...]r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy opisał stan faktyczny sprawy i przywołał treść art. 5 ust. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, potwierdzając, że organ I instancji zasadnie zastosował go w niniejszej sprawie. Przedstawiono także (analogiczne jak zawarte w decyzji stanowiącej przedmiot odwołania) wyliczenia miesięcznego dochodu rodziny strony w przeliczeniu na osobę i wskazano, że przekracza on kryterium dochodowe, od którego uzależnione jest przyznawanie świadczeń rodzinnych. W skardze na powyższą decyzję, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy i podała, że w zaskarżonym rozstrzygnięciu nie zostały uwzględnione koszty poniesione na wynagrodzenie dla pracowników, zakup materiałów i sprzętu potrzebnego do wykonania usługi oraz innych wydatków związanych z prowadzeniem firmy męża. Skarżąca oświadczyła także, iż na powyższą okoliczność przedłoży dokumenty przedstawiające uzyskany faktycznie w 2004 r. dochód. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał w całości stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Dodatkowo, odnosząc się do zarzutów skargi, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., że osoba rozliczająca się w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych nie ma możliwości odliczenia kosztów poniesionych na działalność firmy, a zatem argumentacja skarżącej nie może zostać uwzględniona. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Na wstępie wyjaśnić należy, iż stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę zgodności z prawem działalności organów administracji publicznej. Obejmuje ona zarówno przestrzeganie przez organ administracyjny przepisów prawa materialnego, jak i przepisów proceduralnych. Jak wynika z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne badają przede wszystkim czy kwestionowane decyzje wydane w toku postępowania administracyjnego nie uchybiają przepisom prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz przepisom prawa procesowego w stopniu dającym podstawę do wznowienia postępowania lub mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zależności od rodzaju stwierdzonego naruszenia prawa – sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Zakres kognicji sądów administracyjnych obejmuje również kontrolę, czy zaskarżone rozstrzygnięcia organów administracji publicznej nie są dotknięte kwalifikowaną wadą prawną skutkującą ich nieważnością, a więc czy nie zachodzą przesłanki określone w art. 156 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.). Na mocy art. 4 ust. 2 pkt 1 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 228, poz. 2255 ze zm.) prawo do zasiłku rodzinnego przysługuje rodzicom, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 504 zł. Dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członków rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy (art. 3 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych). Uprawnienia do zasiłku rodzinnego ustala się na wniosek osób uprawnionych, do którego (w razie, gdy któryś z członków rodziny osiąga dochody opodatkowane na zasadach określonych w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne) należy dołączyć (zgodnie z wymogiem określonym w art. 23 ust. 4 pkt 3 ustawy o świadczeniach rodzinnych) oświadczenie o deklarowanych dochodach osiąganych przez osoby podlegające przepisom o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, zawierające w szczególności informacje o: a) wysokości dochodu, b) wysokości należnych składek na ubezpieczenia społeczne, c) wysokości należnych składek na ubezpieczenie zdrowotne, d) wysokości i formie opłacanego podatku dochodowego, e) wysokości dochodu po odliczeniu należnych składek i podatku; Zgodnie z art. 3 pkt 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych dochodem w rozumieniu tej ustawy jest deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. W art. 5 ust. 10 powołanej ustawy (obowiązującym w dacie wydania rozstrzygnięć organów obu instancji) zawarto natomiast zastrzeżenie, iż w przypadku osób rozliczających się z podatku na podstawie ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, dochód deklarowany w oświadczeniu, o którym mowa w art. 23 ust. 4 pkt 3 lit. a, nie może być niższy od kwoty odpowiadającej sześciokrotności sumy należnego zryczałtowanego podatku dochodowego i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Z akt sprawy wynika, że M. S. zadeklarował osiągnięty w 2004 r. dochód, opodatkowany na zasadach określonych w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne w kwocie [...]zł, a więc niższej niż sześciokrotność sumy należnego zryczałtowanego podatku dochodowego i składki na ubezpieczenie zdrowotne (która wynosi [...]zł). Zasadnie zatem przyjęto, że ustalając dochód rodziny K. S., wnioskującej o zasiłki rodzinne i dodatki do tego zasiłku należy zastosować regułę określoną w art. 5 ust. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przyjąć fikcyjną wartość deklarowanego dochodu M. S. i ustalić go jako równowartość sześciokrotności sumy należnego zryczałtowanego podatku dochodowego i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Ustalona w opisany sposób kwota stanowi dochód deklarowany we właściwym oświadczeniu, o którym mowa w art. 3 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, który pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne jest dochodem w rozumieniu ustawy o świadczeniach rodzinnych. Organy obu instancji, wbrew opisanym powyżej zasadom wyliczania dochodu, określonym w art. 3 ust. 1 lit. b ustawy o świadczeniach rodzinnych, pominęły wskazane odliczenia i przyjęły za podstawę ustalenia miesięcznego dochodu przypadającego na członka rodziny K. S. kwotę ustaloną w oparciu o art. 5 ust. 10 ustawy o świadczeniach rodzinnych, nie pomniejszając jej o należny zryczałtowany podatek dochodowy, składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Na marginesie odnotować należy, że organ I instancji odmówił przyznania stronie dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z zamieszkiwaniem córki N. S. w miejscowości, w której znajduje się siedziba szkoły oraz dodatku do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z zapewnieniem córce N. S. możliwości dojazdu z miejsca zamieszkania do miejscowości, w której znajduje się szkoła podczas, gdy strona wnioskowała o przyznanie tylko jednego z wymienionych świadczeń. Podkreślić jednak należy, że uchybienie to pozostaje bez wpływu na wynik sprawy. Jak więc wykazano powyżej ustalenia dotyczące uprawnienia skarżącej do pobierania zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przeprowadzono z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzając ponownie postępowanie odwoławcze organ II instancji weźmie pod uwagę opisane powyżej zastrzeżenia dotyczące zasad ustalania dochodu rodziny skarżącej; uwzględni także wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 listopada 2005 r. (sygn. akt P 3/05, Dz.U. z 2005 r., Nr 233, poz. 1994), w którym stwierdzono, że art. 5 ust. 10 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych jest niezgodny z art. 2, art. 32 i art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec powyższego należało uchylić zaskarżoną decyzję w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu o przed sądami administracyjnymi. Nie orzeczono natomiast o kosztach postępowania, gdyż strona, która nie złożyła wniosku o zasądzenie kosztów postępowania, na mocy art. 239 pkt 1 lit. a ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi objęta jest ustawowym zwolnieniem od kosztów sądowych.