IV SA/Gl 965/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz (spr.), Sędzia WSA Krzysztof Kandut, Protokolant Specjalista Beata Mahlhofer, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2018 r. sprawy ze skargi M. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta C. z dnia [...] r. nr [...]. Zaskarżoną decyzją z [...] r., Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach uchyliło decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta C. przez Zastępcę Kierownika Działu Świadczeń Rodzinnych i Świadczeń z Funduszu Alimentacyjnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. z [...] r. Nr [...] w sprawie odmowy przyznania skarżącemu M. F. (F.) świadczenia w formie zasiłku rodzinnego na okres od [...] r. do [...] r. oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] na dziecko W. F.. Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco: Postępowanie organu I instancji zostało wszczęte na wniosek skarżącego M. F. z [...] r. o przyznanie zasiłku rodzinnego oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] na dziecko W. F.. Decyzją organu I instancji z [...] r. Nr [...] odmówiono skarżącemu przyznania wnioskowanych świadczeń. Odmowę uzasadniono faktem, że w tym okresie strona nie miała prawnie powierzonej władzy rodzicielskiej nad dzieckiem. Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie wskazując, że nie został pozbawiony praw rodzicielskich, a zostały mu one jedynie ograniczone, tj miał prawo do współdecydowania w sprawach istotnych dla małoletniej córki, a co za tym idzie po śmierci jej matki, której były przyznane pełne prawa do opieki nad córką, to on jako ojciec przejął pełne obowiązki wobec córki i od śmierci matki to on sprawuje pełną władzę rodzicielską, decyduje o istotnych dla córki sprawach i łoży na jej utrzymanie. Z akt sprawy wynika, że w wyroku rozwodowym Sądu Okręgowego w K. z [...] r., rozwiązującym przez rozwód związek małżeński zawarty przez M. F. z I. F., z którego pochodzi córka W. F. władza rodzicielska nad córką została skarżącemu ograniczona. Jednocześnie obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka został nałożony na oboje rodziców, a w wykonaniu tego obowiązku nałożono na stronę skarżącą obowiązek płacenia alimentów w kwocie [...] zł. Sposób wykonywania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem uległ zmianie dopiero postanowieniem Sądu Rejonowego w M., Wydział III Rodzinny i Nieletnich z [...] r., wydanym w sprawie o sygn. akt: [...], którym zmieniono pkt. 2 wyroku Sądu Okręgowego w K. w ten sposób, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią W. F. powierzono ojcu czyli skarżącemu, a postanowienie to stało się prawomocne z dniem [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach rozpatrując odwołanie strony stwierdziło, że zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. 2. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. Kolegium stwierdziło, że w istocie skarżący nie był osobą uprawnioną do ubiegania się o zasiłek rodzinny wraz z dodatkami na córkę w okresie objętym zaskarżoną decyzją, albowiem w tym okresie miał jedynie prawo do współdecydowania o istotnych sprawach małoletniej, takich jak: wybór sposobu leczenia na wypadek choroby, wybór szkoły i kierunku kształcenia oraz sposobu spędzania wolnego czasu oraz był zobowiązany do płacenia alimentów na jej rzecz, co wynikało z wyroku rozwodowego. Nie posiadał zatem uprawnienia do reprezentowania dziecka w obrocie prawnym, a co za tym idzie do ubiegania się o świadczenia rodzinne na to dziecko. W związku z tym organ I instancji winien był w trybie art. 61a k.p.a. odmówić mu wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych na córkę. Zgodnie bowiem z art. 61a § 1 k.p.a. gdy żądanie, o którym mowa w art. 61, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. § 2. Na postanowienie, o którym mowa w § 1, służy zażalenie. Jednakże z uwagi na to, że organ I instancji rozpatrzył wniosek strony merytorycznie, tj. badał, czy spełnione są przesłanki do przyznania jej zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, które to postępowanie zakończył decyzją odmowną, a od której strona złożyła odwołanie, Kolegium stwierdziło, że decyzja ta nie może się ostać w obrocie prawnym i winna zostać uchylona, natomiast postępowanie organu I instancji w przedmiotowej sprawie winno zostać umorzone jako bezprzedmiotowe w trybie art. 105 § 1 k.p.a. Na to rozstrzygniecie skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach. Zarzucił w niej decyzji SKO naruszenie: - przepisów postępowania w postaci art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 61 § 1 k.p.a. przez jego zastosowanie w niniejszej sprawie, podczas kiedy brak było ku temu jakichkolwiek podstaw, - art. 3 pkt 16 w zw. z art. 4 § 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych przez ich niezastosowanie, który przez rodzinę rozumie po prostu rodziców oraz dzieci bez względu na łączące ich więzi, stan zaś ich wzajemnych stosunków jest badany tylko dla ustalenia, czy utrzymują dziecko, gdyż zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka (art. 4 ust. 1), podczas kiedy skarżący wraz z małoletnią córką od dnia śmierci matki małoletniej spełniają przesłanki do uznania ich za rodzinę w myśl tego przepisu, -przepisów prawa materialnego tj. art. 94 § 1 k.r.io. przez ich niezastosowanie, podczas kiedy z jego treści wprost wynika, że w przypadku śmierci jednego z rodziców władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców, co spowodowało w niniejszej sprawie przejęcie opieki natychmiast po śmierci matki małoletniej, przez ojca małoletniej, a postanowienie Sądu Rejonowego w M. III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich w sprawie sygn. akt ([...]) z [...] r. stanowiło jedynie potwierdzenie nabycia przez ojca małoletniej pełnej władzy rodzicielskiej, - przepisów postępowania, tj. art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 10. art. 11 k.p.a. oraz art. 76 § 1, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez nienależyte ustalenie stanu faktycznego sprawy, nierozpoznanie całości materiału dowodowego, brak należytej oceny postanowienia Sądu Rejonowego w M. III Wydziału Rodzinnego i Nieletnich w sprawie sygn. akt ([...]) z [...] r., które to ma znaczenia deklaratoryjne. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest uzasadniona. Materialną podstawę przyznania zasiłku rodzinnego stanowi art. 4 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 28.11.2003r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2016r., poz. 1518 ze zm.). Stosownie do wskazanych przepisów: 1.Zasiłek rodzinny ma na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. 2. Prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku przysługuje: 1) rodzicom, jednemu z rodziców albo opiekunowi prawnemu dziecka; 2) opiekunowi faktycznemu dziecka; 3) osobie uczącej się. Skarżący niewątpliwie jest "jednym z rodziców" dziecka, zatem już z tego względu zasiłek rodzinny wraz z dodatkami mu przysługuje na podstawie art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, a dotyczący obrazy tego przepisu zarzut skargi jest uzasadniony. Organ podniósł, że w okresie, na który składany był wniosek o wypłatę zasiłku, prawa rodzicielskie skarżącego były ograniczone, a on sam "nie posiadał uprawnienia do reprezentowania dziecka w obrocie prawnym." Zauważyć jednak należy, że fakt graniczenia władzy rodzicielskiej nie powoduje utraty przez skarżącego statusu rodzica, którym niewątpliwie jest cały czas. Po wtóre argument dotyczący braku uprawnienia do reprezentowania dziecka jest niezrozumiały. Przecież skarżący nie ubiegał się o zasiłek w imieniu dziecka, lecz w imieniu własnym, a jedynie dla zaspokojenia potrzeb dziecka, a to różnica. Nadto stwierdzić przyjdzie, że uzasadniony jest również ten zarzut skargi, w którym strona podnosi naruszenie art. 94 § 1 k.r.i o. stanowiącego, że jeżeli jedno z rodziców nie żyje (...) władza rodzicielska przysługuje drugiemu z rodziców. Za trafne należało uznać zatem i te spośród zarzutów skargi, które odnosiły się do naruszenia zasad postępowania administracyjnego – poszanowania słusznego interesu strony, pogłębiania zaufania do organów, prowadzenie postępowania w sposób sumienny i staranny, zebrania całego materiału dowodowego i jego oceny. Wreszcie odwołując się do wyroku rozwodowego należy stwierdzić, że obowiązek ponoszenia kosztów utrzymania i wychowania dziecka nałożony został na oboje rodziców, również skarżącego, mimo że jego władza rodzicielska została ograniczona. Brak zatem logicznego uzasadnienia dla stwierdzenia, dlaczego nie miałby on uzyskać pomocy w realizacji tego obowiązku z korzyścią dla dobra dziecka, o ile inne przesłanki, w tym sytuacja materialna rodziny wskazują, że jest ona zasadna. Jest tak tym bardziej, że po śmierci matki dziecka nie ma już drugiej osoby, która mogłaby skarżącego wspomóc w realizacji tego obowiązku. Na fakt wykonywania takiej pieczy nad małoletnią i jej utrzymywania od śmierci jej matki wskazywał skarżący w odwołaniu, zaś organ II instancji w ogóle się do tej argumentacji nie odniósł. Wreszcie na prawidłowość powyższej wykładni wskazuje sam ustawodawca w art. 4 ust. 1 ustawy o świadczeniach, w którym stwierdza, że zasiłek rodzinny na ma celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka. Z powyższego wynika, że to dobro dziecka i jego potrzeby miał na względzie ustawodawca wprowadzając zasiłek rodzinny do systemu świadczeń rodzinnych. Tak więc ustalając treść przepisów o zasiłku rodzinnym należy mieć na uwadze dobro dziecka i dokonać takiej wykładni, która pozwoli interes dziecka najpełniej zabezpieczyć. Wskazał na tę konieczność WSA w Warszawie w wyroku z 3.09.2014r. sygn. akt VIII SA/Wa 421/14 opowiadając się za przyznaniem zasiłku babce dzieci sprawującej nad nimi opiekę faktyczną i prawną tj. opiekę na czas trwania postępowania opiekuńczego o pozbawianie ojca władzy rodzicielskiej w sytuacji, gdy ich matka nie żyje. Ponownie rozpatrując sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe uwagi Sądu. Przede wszystkim uwzględni, że rodzic, którego władza rodzicielska została ograniczona, to w dalszym ciągu rodzic i z tego względu jest uprawniony do wystąpienia z żądaniem przyznania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami. Następnie przeprowadzi postępowanie administracyjne co do spełnienia pozostałych przesłanek ustawowych, od spełnienia których ustawa uzależnia przyznanie tego świadczenia. W konsekwencji powyższego zasadny jest także zarzut skargi odnoszący się do bezpodstawnego umorzenia postępowania przed organem I instancji, z powodu uznania, że skarżącemu nie przysługiwał przymiot strony, co – zdaniem Sądu – jest stanowiskiem błędnym. Z uwagi na naruszenie zarówno przepisów procedury administracyjnej, jak i prawa materialnego Sąd – na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. – uchylił zaskarżoną decyzję.