IV SA/Gl 967/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Beata Kozicka, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz, Protokolant Specjalista Magdalena Kurpis, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 marca 2019 r. sprawy ze skargi T.R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie umorzenia nienależnie pobranego zasiłku stałego oddala skargę. Prezydent Miasta S. decyzją z [...] r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 106 ust. 1, art. 104 ust. 3 i 4 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2017 r. poz. 1769) i art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego odmówił T. R. (dalej jako strona lub skarżąca) umorzenia nienależnie pobranych świadczeń w formie zasiłku stałego wypłaconego za okres od 1 maja 2013 r. do 31 sierpnia 2014 r. w kwocie 4 106,87 zł. W uzasadnieniu tej decyzji organ ten odwołał się do treści art. 104 ustawy o pomocy społecznej i zamieszczonych w nim przesłanek umorzenia nienależnie pobranego świadczenia, a następnie przedstawił przebieg wydarzeń w ramach rozpoznawanej sprawy, jak również dokonał przybliżenia i analizy sytuacji osobistej i dochodowej strony. Wskazał na jej wydatki jak również dostrzegł zły stan zdrowia oraz legitymowanie się przez stronę orzeczeniem o niepełnosprawności. W konkluzji swoich rozważań organ ten uznał, że sytuacja osobista i majątkowa strony jest trudna, jednakże nie daje ona podstaw do uznania, że występuje szczególna okoliczność uzasadniająca umorzenie nienależnie pobranych świadczeń, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona uzyskuje stały dochód pochodzący z wynagrodzenia. Zaznaczono również, że obciążenia komornicze nie stanowią dla strony nadmiernego obciążenia, a pozwalają na systematyczne spłacanie nienależnie pobranego świadczenia. Ze wskazaną decyzją nie zgodziła się strona, która wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach. W odwołaniu tym wyraziła swoje niezadowolenie z otrzymanej decyzji i podniosła, że organ pierwszej instancji bardzo zaniżył jej wydatki na opłaty związane z utrzymaniem mieszkania. Podkreśliła, że z uwagi na zły stan zdrowia musi kupować coraz więcej leków, które kosztują ponad 250 zł miesięcznie. Przedstawiła zestawienie wydatków i wskazała, że na bieżące utrzymanie pozostaje jej kwota około 300 zł miesięcznie. Odwołująca się podkreśliła, że pracuje i osiąga najniższe wynagrodzenie. Dodatkowo wskazała, że z uwagi na syna ma także sporo kłopotów. W jej ocenie nie może liczyć na nikogo i została praktycznie sama i obecnie nie jest w stanie pokonać trudnej sytuacji, w której się znajduje. W końcowej części odwołania wskazała na złą sytuację zdrowotną i legitymowanie się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach decyzją z [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia organ ten przedstawił wpierw dotychczasowy przebieg postępowania, a następnie przybliżył sytuację osobistą i dochodową strony. Następnie wskazany organ przytoczył przepisy ustawy o pomocy społecznej normujące zagadnienie umarzania nienależnie pobranych świadczeń, aby w dalszej kolejności odnieść się do motywów podejmowanego rozstrzygnięcia. Organ ten podzielił stanowisko organu pierwszej instancji o braku występowania przesłanek uzasadniających umorzenie nienależnie pobranego zasiłku stałego. Zdaniem tego organu strona pracuje i osiąga stały dochód, jednocześnie ma orzeczony stopień umiarkowany niepełnosprawności, jak również stopniowo spłaca ciążące na niej obciążenie wynikające z pobrania nienależnego świadczenia. W końcowej części uzasadnienia organ ten wskazał, że umorzenie pobrania nienależnego świadczenia winno nastąpić w przypadku wystąpienia szczególnie trudnej sytuacji, mającej nieodwracalny charakter. W niniejszej sprawie tego typu sytuacja nie występuje, a tym samym brak podstaw do umorzenia nienależnie pobranego świadczenia. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wniosła skarżąca. W skardze tej wystąpiła o uchylenie kwestionowanej decyzji i podniosła, że organy zawyżyły wysokość jej dochodów, albowiem do ręki dostaje niższą kwotę niż podał to organ administracji publicznej. Nadto wskazała na ponoszone wydatki, w tym na utrzymanie mieszkania i związane z podstawowymi mediami takimi jak woda, czy gaz. Wskazał, że komornik potrąca jej w zależności od miesiąca od 90 zł do 130 zł. Wyraziła zdecydowany sprzeciw przeciw praktykom stosowanym przez organ pierwszej instancji, a polegającym na zajmowaniu jej wynagrodzenia bez informowania jej o tym fakcie. W dalszej części skargi podniosła, że zarabia najniższe wynagrodzenie w kraju, a w dodatku w niedługim czasie z zakładu karnego wyjdzie syn, który nie udzieli jej pomocy. Na taką pomoc nie może liczyć ze strony córki, ponieważ ona ma na wychowaniu dwoje dzieci. Wskazała, że jest osobą schorowaną i nie jest w stanie więcej pracować. Ponadto lekarze zmieniają jej leki i to najczęściej na droższe. W końcowej części skargi podniosła, że jest w trudnej sytuacji materialnej i osobistej. Nie jest w stanie z posiadanych środków zaspokajać wszystkich najniezbędniejszych potrzeb i znaczną ulgą dla niej byłoby umorzenie nienależnie pobranego świadczenia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach wystąpiło o oddalenie skargi i przywołało analogiczną argumentację do tej, którą zawarło w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje; Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w oparciu o postanowienia art. 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. z 2018 r., poz. 2107) wykazała, że zaskarżona decyzja odpowiada wymogom prawa. Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. Nr 1302 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję lub postanowienie, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Na wstępie niniejszych rozważań przyjdzie dostrzec charakter prawny rozstrzygnięć podejmowanych przez kontrolowane organy administracji publicznej. Jak wynika z akt administracyjnych skarżąca jest zobowiązana do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z pomocy społecznej, a mianowicie zasiłku stałego. Rozstrzygnięcie w tym zakresie jest ostateczne i co również należy zauważyć organy administracji przystąpiły do egzekwowania ciążącego na stronie obowiązku zwrotu tej należności. Istota niniejszego postępowania sprowadza się do wniosku skarżącej skierowanego do organu pierwszej instancji, w którym wystąpiła ona o umorzenie ciążącej na niej należności, czyli inaczej mówiąc wystąpiła o umorzenie pozostałej do zwrotu kwoty nienależnie pobranego zasiłku stałego. Oznacza to, że przedmiotem rozstrzygnięć organów obu instancji jest kwestia umorzenia nienależnie pobranego świadczenia z pomocy społecznej. Stosownie do postanowień art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w art. 104 ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty. Przywołany powyżej przepis pozwala skarżącej na wystąpienie ze stosownym wnioskiem i nakłada na organ administracji publicznej obowiązek jego rozpoznania i wydania stosownej decyzji. Przesłankami uzasadniającymi wystąpienie z takim wnioskiem ustawodawca uczynił wystąpienie szczególnie uzasadnionego przypadku. Przez wystąpienie takiej sytuacji ustawodawca rozumie sytuację w następstwie której żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy. Tak wyznaczone przesłanki rozpoznania wniosku skarżącej nałożyły na organ administracji publicznej obowiązek przeprowadzenia postępowania administracyjnego, którego celem jest ustalenie, czy w sprawie faktycznie one występują i uzasadniają podjęcie rozstrzygnięcia zgodnego z żądaniem sformułowanym przez skarżącą. Ponadto przyjdzie zauważyć, że rozstrzygnięcie w omawianym zakresie podejmowane jest również w warunkach uznania administracyjnego, a zatem nawet spełnienie przesłanek określonych w przywołanym przepisie nie musi oznaczać podjęcia korzystnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia. W świetle przywołanego stanu normatywnego przyjdzie odnieść się do działań podejmowanych przez organy administracji publicznej. Ocena przeprowadzonego przez te organy postępowania wyjaśniającego jest pozytywna, ponieważ organy te, a zwłaszcza organ pierwszej instancji przeprowadziły postępowanie dowodowe w sposób zgodny z obowiązującymi regulacjami prawnymi i w jego ramach przeprowadziły pełny wywiad środowiskowy jak również w dniu 28 maja 2018 r. skarżąca osobiście sporządziła oświadczenie o swojej sytuacji majątkowej, dochodowe i ponoszonych wydatkach. Dodatkowo skarżąca przybliżyła także swoją sytuację zdrowotną. Wyjaśnienie wszystkich okoliczności dotyczących sytuacji skarżącej, pozwoliło organom na prawidłowe odczytanie norm prawnych dotyczących umorzenia nienależnie pobranych zasiłków stałych. Dostrzec należy, że organy administracji będące odpowiedzialne za prawidłowe ustalenie sytuacji faktycznej w jakiej skarżąca się znajduje dopełniły ciążących na nich obowiązków. Zauważyć należy, że w odwołaniu jak również w skardze do tutejszego Sądu skarżąca nie podnosi żadnych nowych okoliczności, które nie byłyby znane organom w momencie podejmowania rozstrzygnięć. We wskazanych pismach skarżąca jedynie ponownie występuje o uznanie jej sytuacji za szczególny przypadek uzasadniający podjęcie korzystnego dla niej rozstrzygnięcia. Skoro stan normatywny ustalony został w sposób właściwy ocenić należy jeszcze prawidłowość przyjętej wykładni przepisów ustawy o pomocy społecznej mających w sprawie zastosowanie. Organy obu instancji przywołały prawidłowe przepisy jak również dokonały ich prawidłowej wykładni. Dostrzegły bowiem okoliczności, które ustawodawca wyeksponował, a które dawały podstawę dla umorzenia nienależnie pobranych zasiłków stałych. Zauważyć należy, że uzasadnienia rozstrzygnięć organów obu instancji zawierają odwołanie się do sytuacji faktycznej skarżącej i mających zastosowanie przepisów jak również dokonano stosownej analizy, czy przesłanki odstąpienia w sprawie występują. Na uwagę zasługuje to, że organy administracji dostrzegają złożoność sytuacji skarżącej, jednakże w ich ocenie brak jest podstaw dla podjęcia korzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia. W tym miejscu skład orzekający obowiązany jest stwierdzić, że w przypadku decyzji uznaniowych zakres jego kontroli jest węższy, ponieważ ogranicza się do weryfikacji prowadzonego postępowania dowodowego w sprawie jak również do oceny prawidłowości zastosowanej wykładni przepisów prawa. Sądowej kontroli wymyka się natomiast sam proces wyboru następstwa prawnego, a zatem w tym zakresie skład orzekający nie był uprawniony do wypowiadania się. Skoro skład orzekający w niniejszej sprawie nie znalazł przesłanek uzasadniających uwzględnienie wniesionej skargi, ponieważ organy administracji nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego jak i procesowego w stopniu uzasadniającym jej uwzględnieniem wobec powyższego należało orzec jak w sentencji.