IV SA/Gl 973/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Adam Mikusiński (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędzia WSA Stanisław Nitecki Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 października 2011 r. sprawy ze skargi H. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r., nr [...], wydaną na podstawie art. 3 ust. 3, art. 8 ust. 1, art. 39 i art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.) oraz w oparciu o art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K., działająca z upoważnienia Prezydenta Miasta K. odmówiła przyznania H.K. zasiłku celowego na drobne naprawy krawieckie. W uzasadnieniu podniosła, że w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, iż dochód strony nie przekracza kryterium określonego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej oraz zachodzi okoliczność wskazana w art. 7 tej regulacji. Wywiodła jednak, że przyznanie świadczenia nie jest możliwe, gdyż wnioskowana przez wyżej wymienionego potrzeba nie jest potrzebą niezbędną w rozumieniu art. 3 ust. 1 cytowanej ustawy. Stanowisko to oparto na oświadczeniu H. K., w którym wskazał on, iż nie jest w stanie udokumentować zgłoszonej potrzeby, jako że nie posiada rachunków za wspomniane naprawy. H. K. nie zgodził się z wyżej opisaną decyzją i w dniu [...] r. złożył od niej odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. wywodząc, iż rozstrzygnięcia podejmowane w jego sprawach wydawane są "hurtowo bez rozpatrywania". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymało w mocy akt wydany w pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przywołał i omówił treść przepisów art. 2 ust.1, art. 3 ust. 4, art. 8 ust 1 oraz art. 39 ustawy o pomocy społecznej akcentując, iż w świetle tych unormowań, zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Chodzi tu o potrzeby elementarne, konieczne do egzystencji godnej człowieka. Przyznawanie wsparcia w formie zasiłku celowego ma charakter uznaniowy, a wyznacznikami w tym zakresie są - z jednej strony - sytuacja materialna osoby ubiegającej się o wsparcie i cel, na który zasiłek ma być przyznany, a z drugiej - możliwości finansowe organów pomocy społecznej. W tym miejscu Kolegium wskazało, że w wyniku aktualizacji wywiadu środowiskowego przeprowadzonej w dniu [...] r. ustalono, iż H. K. gospodaruje samotnie, zajmuje mieszkanie komunalne składające się z jednego pokoju z kuchnią i jest osobą przewlekle chorą z orzeczonym umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, zaś jego dochód to kwota [...] zł, na którą składa się zasiłek stały w wysokości [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy w rozmiarze [...] zł. Z analizy budżetu domowego wynika natomiast, że ponoszone przezeń miesięczne wydatki na żywność, środki czystości, leki, czynsz, energię elektryczną, gaz i opłaty za telefon wynoszą łącznie [...] zł. Kolegium zwróciło uwagę, że wnioskujący systematycznie korzysta ze świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Przed przyznaniem mu zasiłku stałego otrzymywał pomoc w formie zasiłków celowych na kwoty około [...] zł w skali miesiąca oraz dodatkowo nieodpłatne całodzienne usługi z wyżywieniem w Dziennym Domu Pomocy Społecznej przez pięć dni w tygodniu. Organ pierwszej instancji przyznaje mu więc pomoc w miarę posiadanych możliwości finansowych, a nawet ponad poziom wynikający z polityki świadczeń. W tym miejscu organ drugiej instancji podkreślił, że pomoc społeczna nie jest zobowiązana do zaspokajania wszystkich potrzeb strony, nawet tych, w ocenie samej strony niezbędnych. Wskazał przy tym na fakt, iż H. K. , z jednej strony deklaruje i to już od kilkunastu lat, ciężką sytuację finansową, natomiast z drugiej, jego postępowanie wskazuje na marnotrawstwo posiadanych zasobów finansowych, co potwierdzają paragony fiskalne na dokonywane w lutym, marcu i kwietniu [...] r. zakupy, np. skarpet za kwotę [...] zł, prześcieradła z gumką za kwotę [...] zł, pościeli z mikrowłókna za kwotę [...] zł, parasola automatycznego za kwotę [...] zł, poduszki pierzowo - puchowej za kwotę [...] zł, pidżamy za kwotę [...] zł, coca-coli, pizzy, dwóch kurtek, czterech par półbutów męskich za łączną kwotę [...] zł, torby trekingowej na ramię za kwotę [...] zł, misek do miksowania za kwotę [...] zł, dwóch sztuk patelni ze stali nierdzewnej za kwotę [...] zł, posypywaczek ze stali, dwóch dzbanków żaroodpornych, talerzy, desek do krojenia, salaterek i wielu innych rzeczy. Zdaniem Kolegium, w sytuacji osoby korzystającej systematycznie z pomocy społecznej dokonywanie tego typu zakupów nie jest absolutnie adekwatne, ani do potrzeb, ani tym bardziej do wysokości posiadanego dochodu i przekracza w wielu przypadkach standard życia osoby pracującej, która utrzymuje się samodzielnie, bez pomocy państwa. Organ odwoławczy stwierdził, że sposób gospodarowania przez stronę posiadanymi zasobami pieniężnymi należy uznać za wysoce nierozsądny, gdyż nie można z jednej strony kupować np. parasola za kwotę ok. [...] zł, czy skarpet za kwotę [...] zł, a następnie zwracać się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o przyznanie zasiłku celowego, mającego w założeniu pomóc egzystować na poziomie minimum socjalnego osobom najuboższym, które nie mogą samodzielnie zaspokajać swoich podstawowych potrzeb bytowych. Kolegium zaakcentowało, że pomoc społeczna nie służy podnoszeniu standardu życia, ale ma umożliwić przeżycie na poziomie minimum socjalnego. Nadto wskazało, że otrzymując nadpłatę zasiłku stałego, strona powinna mieć świadomość, że pieniądze te mają jej wystarczyć na dłuższy okres czasu, na zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, a nie na dokonywanie zakupu luksusowych produktów i to w nadmiernej ilości, jak dwie patelnie, czy dwa dzbanki żaroodporne przy jednoosobowym gospodarstwie domowym. W ocenie organu drugiej instancji wielokrotnie osoby pracujące i otrzymujące za swoją pracę stosowne wynagrodzenie nie mogą sobie pozwolić na tego typu luksusowe artykuły. Niezależnie od powyższego organ drugiej instancji wywiódł, że wobec braku wykazania przez stronę potrzeby w postaci konieczności dokonania drobnych napraw krawieckich, nie może ona zostać zaliczona do potrzeb uzasadnionych, a tym samym jej zaspokojenie nie koresponduje z celem pomocy społecznej. Zasygnalizował przy tym, że skoro strona dokonała w ostatnim okresie zakupu nowych, kosztownych elementów odzieży, to tym bardziej jest w stanie pokryć naprawy krawieckie ze środków własnych. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach H. K. dał wyraz swojemu niezadowoleniu z treści rozstrzygnięcia organu odwoławczego podnosząc, iż jest ono niezgodne z obowiązującym prawem i oparto je na nieodpowiadających prawdzie ustaleniach faktycznych. Podkreślił przy tym, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej w K. nie udziela mu pomocy adekwatnej do jego potrzeb i nie umożliwia mu godnego egzystowania, pomimo to, iż jest osobą ubogą i uskarża się na zły stan zdrowia. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. wniosło o jej oddalenie i powtarzając argumentację, na którą powołało się w uzasadnieniu swojej decyzji wywiodło, że nie znajduje podstaw do zmiany zajętego w sprawie stanowiska. Następnie, to jest na rozprawie przeprowadzonej w dniu [...] r. pełnomocnik ustanowiony dla skarżącego w ramach przyznanego prawa pomocy, adwokat L. G.-L. złożyła do Sądu pismo procesowe datowane na [...] r., w treści którego oświadczyła, iż podtrzymuje skargę H. K. domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego ją rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Wskazała bowiem na naruszenie art. 7 i art. 77 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i brak uwzględnienia zarówno interesu społecznego jak i słusznego interesu strony, a także na kolizję z art. 3 ust. 1 i 4 ustawy o pomocy społecznej. W tym zakresie wywiodła, że orzekające w sprawie organy nie uwzględniły relacji pomiędzy dochodem skarżącego a znacznie przekraczającą ten dochód kwotą obciążających go kosztów utrzymania oraz błędnie przyjęły, że wnioskowana potrzeba nie jest potrzebą niezbędną i bezzasadnie żądały od niego przedstawienia rachunków za wykonane naprawy nie uwzględniwszy faktu, iż rzemieślnicy nie zawsze wystawiają rachunki za wykonaną usługę, dzięki czemu jej cena może być niższa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Na wstępie należy podnieść, że po myśli art. 3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości sprawują kontrolę działalności administracji publicznej stosując środki określone w ustawie. Zgodnie zaś z treścią art. 134 §1 przywołanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Z brzmienia art. 145 §1 p.p.s.a. wynika natomiast, że w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą zatem ulec uchyleniu wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy też procesowego, jeżeli miało ono bądź mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tym kontekście uznano, że skarga w niniejszej sprawie nie zasługuje na uwzględnienie. Sądowa kontrola legalności, przeprowadzona stosownie do wskazań zawartych w art. 1 §2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) wykazała bowiem, iż rozstrzygnięcie stanowiące jej przedmiot nie narusza obowiązującego prawa. Przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r., o pomocy społecznej (Dz. U. z 2009 r., nr 175, poz. 1362 ze zm.), przewidują różne formy i rodzaje świadczeń udzielanych przez gminy osobom i rodzinom takiej pomocy oczekującym. W świetle art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 i 2 tej regulacji, zasadniczym celem pomocy społecznej jest zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych uprawnionych, przy równoczesnym umożliwieniu przezwyciężenia trudnych sytuacji życiowych, których uprawnione osoby i rodziny nie są w stanie pokonać przy użyciu własnych uprawnień, zasobów i możliwości, a także zapobieganie takim sytuacjom poprzez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem, jak również umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Jednym ze świadczeń określonych w przywołanej ustawie jest zasiłek celowy. Jak wynika z art. 39 ust. 1 i 2 cytowanej regulacji, również ta forma pomocy przyznawana jest na realizację niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Trzeba tu podkreślić, że zgodnie z art. 3 ust. 3 przywołanej ustawy rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Pomoc społeczna udzielana jest bowiem osobom, czy rodzinom między innymi z powodu ich ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności czy ciężkiej choroby. W sprawie jest poza sporem, że skarżący spełnia kryterium dochodowe, od którego uzależnione jest przyznanie zasiłku celowego mając przy tym orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności. Organy obydwu instancji, odmawiając przyznania mu żądanego świadczenia nie przekroczyły jednak granic uznania administracyjnego. W toku postępowania ustaliły bowiem, że pobiera on zasiłek stały i dodatek mieszkaniowy, a nadto - przed przyznaniem zasiłku stałego - korzystał z regularnego, częstego i relatywnie znacznego wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej otrzymując pomoc w formie zasiłków celowych na niezbędne wydatki czy dofinansowanie do bieżących potrzeb i korzystając bezpłatnie z usług Dziennego Domu Pomocy Społecznej. W tym stanie rzeczy uprawnionym było twierdzenie, że wsparcie udzielane skarżącemu jest odpowiednie do jego sytuacji i zabezpiecza niezbędne potrzeby bytowe, a z drugiej strony uwzględnia możliwości finansowe Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. Przyczyną podjętego w niniejszej sprawie rozstrzygnięcia dotyczącego zasiłku na wskazany we wniosku cel było stanowisko, zgodnie z którym dokonanie drobnych napraw krawieckich nie stanowi niezbędnej potrzeby życiowej, Kolegium wywiodło, że skarżący nie zdołał tej potrzeby wykazać, a nadto, że nawet jeżeli konieczność dokonania takich napraw rzeczywiście miałaby miejsce, jest w stanie sfinansować ją z wykorzystaniem własnych środków pieniężnych. Zdaniem Sądu, konkluzja taka jest zasadna, gdyż oparto ją na analizie zachowania skarżącego w ostatnim okresie, nacechowanego brakiem umiarkowania w gospodarowaniu pieniędzmi, przejawiającym się w dokonywaniu zakupów towarów luksusowych (okoliczność znajduje potwierdzenie w dołączonych do akt sprawy paragonach). Przytoczona przez organ odwoławczy argumentacja spełnia wymogi określone w art. 107 §3 K.p.a., wskazując fakty oraz dowody, na których oparto rozstrzygnięcie. Trafnie bowiem wskazano, że skoro strona jest w stanie nabywać tego rodzaju towary, w tym drogie elementy odzieży, to trudno uznać za wiarygodne, aby nie mogła samodzielnie pokryć kosztów ewentualnych drobnych napraw krawieckich. Należy dodać, że organy administracji działające na podstawie przepisów prawa materialnego (art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.), przewidujących uznaniowy charakter rozstrzygnięcia, są obowiązane zgodnie z zasadą art. 7 K.p.a., załatwić sprawę w sposób zgodny ze słusznym interesem obywatela, jeżeli nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny, ani nie przekracza to możliwości organu administracji wynikających z przyznanych mu uprawnień i środków. Nie jest więc tak, że każda osoba spełniająca formalne warunki do przyznania pomocy społecznej musi tę pomoc uzyskać w żądanej wysokości i na każdy cel. Organy pomocy społecznej dysponujące określoną pulą środków finansowych powinny bowiem rozeznać potrzeby osób ubiegających się o wsparcie. W tym kontekście, zarzuty wyrażone w skardze jak również zawarte w piśmie procesowym złożonym przez pełnomocnika strony na rozprawie nie mogły odnieść skutku. Kwestionując wydaną sprawie decyzję H. K. podnosił, iż została ona oparta na "rozmijających się z prawdą" ustaleniach faktycznych wywodząc przy tym, że "z powodu ubóstwa i nie osiągania poziomu wegetacji grozi mu śmierć głodowa". Argumentacja ta pozostaje jednak w jaskrawej sprzeczności z okolicznościami faktycznymi, które znajdują jednoznaczne potwierdzenie w aktach sprawy. Z jednej strony bowiem skarżący powołuje się na wyjątkowo trudną sytuację materialną, a wręcz na skrajne ubóstwo, zaś z drugiej jest w stanie nabywać tak luksusowe produkty jak dwie pary skarpet - jedna za [...] zł i druga za [...] zł, kamizelka za [...] zł, poduszka pierzowo-puchowa za [...] zł, ściereczka do wycierania naczyń za [...] zł, koszyczek na pieczywo za [...] zł, czy aż cztery pary półbutów za kwotę ogółem [...] zł. Co więcej, uprawniony jest pogląd, że strona marnotrawi pozostające w jej dyspozycji środki pieniężne. Nie sposób bowiem tracić z pola widzenia, że choć gospodaruje samotnie, dokonała zakupu aż dwóch patelni ze stali nierdzewnej - jednej za [...] zł i drugiej za [...] zł oraz dwóch dzbanków żaroodpornych po [...] zł każdy. W rezultacie należy podnieść, że organy obydwu instancji dokonały prawidłowej oceny potrzeby zgłoszonej przez stronę i uwzględniwszy zaprezentowane wyżej ustalenia faktyczne trafnie przyjęły, że przyznanie H. K. wsparcia finansowego na pokrycie kosztów drobnych napraw krawieckich nie korespondowałoby z celem pomocy społecznej zdefiniowanym w art. 2 ust. 1 oraz w art. 3 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. Zważywszy powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał, że zaskarżony akt nie narusza prawa w stopniu mogącym uzasadniać jego uchylenie i dlatego działając na podstawie art. 132 oraz w oparciu o art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.