IV SA/Gl 974/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Renata Siudyka Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz Protokolant st. sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi A.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia [...] nr [...] i określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] Prezydent Miasta G. przyznał A. S. m. in. dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu opieki nad dzieckiem Ł. W. w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, na okres od 1.11.2012 r. do 31.10.2013 r. Ten sam organ administracyjny decyzją z dnia [...] uznał pobrany wyżej wymieniony dodatek za okres od 30.05.2013 r. do 31.08.2013 r. w kwocie 1213,40 zł za nienależnie pobrane świadczenie, orzekł o odsetkach od tej kwoty i stwierdził, że świadczenie nienależnie pobrane podlega potrąceniu z bieżących wypłat. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 3 pkt 11, art. 4, 5, 6, 8, 10, 20 ust. 2 i 3, art. 30 ust. 1, 2, 6 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (j.t. Dz. U. z 2013 r., poz. 1456 ze zm.). Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie organ wskazał, że na podstawie zaświadczenia ZUS ustalono, iż do dnia 29.05.2013 r. strona była ubezpieczona jako pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę w firmie: W. P. G. ul. [...]. W tym to dniu pracodawca zmarł i do dnia dzisiejszego nie wyznaczono pełnomocnika lub przedstawiciela oraz nie ujawniono spadkobierców. Ponadto strona nie przedstawiła nowej umowy o pracę będącej kontynuacją poprzedniego zatrudnienia, a od 29.08.2013 r. jest ona zarejestrowana jako osoba bezrobotna. Wobec powyższego od 30.05.2013 r. strona nie posiada uprawnień do pobierania dodatku z tytułu opieki na dzieckiem w okresie korzystania z urlopu wychowawczego, a świadczenie pobrane od tego dnia uważa się za nienależnie pobrane. Osoba która takie świadczenie pobrała jest zobowiązana do jego zwrotu z ustawowymi odsetkami. W odwołaniu strona zarzuciła, że nie ponosi winy za zaistniałą sytuację, gdyż bez jej wiedzy pracodawca, u którego się zatrudniła przeniósł zakład pracy na inną osobę, która następnie zmarła. O tych okolicznościach dowiedziała się dopiero podczas starań o świadczenia rodzinne na nowy okres zasiłkowy. Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. w trybie art. 138 § 1 pkt 1 kpa utrzymało w mocy decyzję I instancji, podzielając całkowicie wyrażone w niej ustalenia i wnioski. W szczególności Kolegium podniosło, że przedmiotowe świadczenie zostało przez stronę pobrane nienależnie według art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który za nienależnie pobrane świadczenia uważa świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie lub zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. Mianowicie strona utraciła prawo do przedmiotowego dodatku, gdyż z dniem śmierci pracodawcy dotychczasowy stosunek pracy wygasł, a strona przestała przebywać na urlopie wychowawczym. Przy składaniu wniosku o dodatek strona wiedziała, że świadczenie to przysługuje tylko osobie przebywającej na urlopie wychowawczym. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego A. S. zarzuciła, że nieświadomie pobierała świadczenia, gdyż o utracie pracy dowiedziała się w sierpniu 2013 r. w trakcie załatwiania sprawy świadczeń rodzinnych i z funduszu alimentacyjnego. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem wydane w sprawie decyzje administracyjne zapadły z naruszeniem prawa materialnego i procesowego. Mianowicie błędna wykładnia art. 30 ust. 2 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych spowodowała, że istotne okoliczności sprawy nie zostały należycie wyjaśnione. Otóż organy obu instancji ograniczyły się do ustalenia, że wobec śmierci pracodawcy skarżącej od 30.05.2013 r. przestała ona przebywać na urlopie wychowawczym, i że została pouczona, iż przedmiotowy dodatek przysługuje tylko osobie przebywającej na takim urlopie. Nie jest to wystarczające do orzeczenia zwrotu świadczeń na podstawie art. 30 ust. 2 pkt 1 cyt. ustawy, a jedynie pozwala na uchylenie pierwotnej decyzji w trybie art. 32 ust. 1 tej ustawy, co też nastąpiło ostateczną decyzją organu I instancji z dnia 9.01.2014 r. W postępowaniu o zwrot świadczeń istotne jest właściwe odczytanie końcowej części art. 30 ust. 2 pkt 1, w której mowa o pouczeniu strony o braku prawa do pobierania świadczeń. Wbrew temu, co zdają się wyrażać organy, nie chodzi w tym przepisie wyłącznie o to, by strona znała stan prawny, a więc warunki, na jakich przyznawane jest określone świadczenie, ale by ta wiedza łączyła się ze znajomością elementów stanu faktycznego, mających wpływ na prawo do świadczenia rodzinnego. W podobnej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny wyraźnie przyjął, że świadczenie będzie nienależnie pobrane, gdy strona je pobiera chociaż wie, że nie powinna ich pobierać w ogóle lub w danej wysokości (wyrok z dnia 14.12.2009 r., sygn. akt I OSK 826/09, dostępny w internecie). W kontekście niniejszej sprawy istotne jest również dalsze stwierdzenie zawarte w tym wyroku, a mianowicie, że świadczeniobiorcy nie obciąża obowiązek kontrolowania faktu istnienia pracodawcy, który udzielił urlopu wychowawczego warunkującego uprawnienie do przedmiotowego dodatku do zasiłku rodzinnego. Tymczasem skarżąca w tej sprawie jednoznacznie wskazywała, że dopiero w sierpniu 2013 r. dowiedziała się o okolicznościach pozbawiających ją prawa do omawianego dodatku, a nawet, że wcześniej nie wiedziała o zmianie pracodawcy. Okoliczności tych organy w ogóle nie wyjaśniły, w związku z czym właściwe jest przekazanie sprawy na poziom pierwszoinstancyjny, celem dokonania stosownych ustaleń w powyższym zakresie, od których zależy rozstrzygnięcie sprawy, albo merytoryczne, albo o umorzeniu postępowania administracyjnego. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c, w zw. z art. 135 oraz z mocy art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) orzeczono, jak w sentencji. sw