IV SA/Gl 975/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik Sędzia WSA Andrzej Matan Protokolant Paulina Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 października 2011r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie usług opiekuńczych – odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję. Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 64, art. 8 ust. 1, art. 106 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( t.j. Dz. U. z 2009 r. nr 175, poz. 1362 z późn. zm.) oraz art. 104 Kodeksu postępowania administracyjnego, odmówił J. M. zwolnienia z opłaty za pobyt w Domu Pomocy Społecznej "A" na czas nieobecności dłuższy niż 21 dni. Organ w uzasadnieniu decyzji wskazał, że w dniu [...]r. J. M. złożył wniosek w sprawie zwrotu należności za okres jego nieobecności w Domu Pomocy Społecznej dłuższy niż 21 dni. Rozpoznając wniosek ustalono, że strona jest mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej "A" w R. od [...]r. W okresie od [...]r. do [...]r. przebywała w szpitalu, natomiast przysługujący jej urlop w ilości 21 dni wykorzystała w [...]r. przebywając w sanatorium w U. Z kolei w okresie od [...]r. do [...] r. J. M. przebywał na turnusie wypoczynkowo – leczniczym w S. . Dodatkowo oświadczył on, że jest zmuszony do kolejnych wyjazdów do innych sanatoriów. Organ przytoczył następnie treść art. 64 ustawy o pomocy społecznej, zgodnie z którym osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli: 1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; 2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych; 3) małżonkowie, zstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia; 4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Wobec treści powyższego przepisu podniesiono, że rozstrzygnięcie sprawy zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS na czas nieobecności dłuższy niż 21 dni pozostawiono w gestii organu, gdyż decyzja w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy. Wskazano następnie, iż wnioskowane zwolnienie nie mieści się w przyczynach określonych w art. 64 pkt 1 – 4 ustawy. Wyjazdów prywatnych do sanatoriów dokonywanych kilka razy w roku i pokrywanych z własnych środków nie można zaliczyć do uzasadnionych okoliczności dla zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS. Koszty utrzymania miejsca w DPS pomimo nieobecności jej mieszkańca pozostają takie same. Nadto wnioskodawca właśnie ze względu na długotrwałą chorobę i stan zdrowia otrzymał skierowanie i uzyskał miejsce w DPS "A" w R. Dodatkowo nie udokumentował ani nie przedłożył żadnego zaświadczenia lekarskiego stwierdzającego pogorszenie stanu zdrowia uzasadniający niezbędną potrzebę leczenia w warunkach sanatoryjnych. Jednocześnie wzięto pod uwagę sytuację finansową strony, która posiada oszczędności w kwocie [...] tyś. zł, otrzymuje emeryturę w wysokości [...] zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie [...] zł. Zaakcentowano więc, że zarówno posiadane przez nią oszczędności, jak i uzyskiwany dochód daje jej możliwość pokrycia pełnej odpłatności w czasie nieobecności w DPS. J. M. wniósł od powyższej decyzji odwołanie domagając się ponownego rozpoznania sprawy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. decyzją z dnia [...]r. nr [...] utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. Kolegium po przeanalizowaniu zebranego w sprawie materiału dowodowego przytoczyło pełną treść art. 59 ust. 1, art. 60 ust. 1, art. 64 oraz art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej. Stwierdzono, że w świetle powyższych przepisów ustawy organ pierwszej instancji był uprawniony do wydania decyzji w sprawie zwolnienia z opłaty za pobyt w DPS i w tym zakresie przeprowadził niezbędne postępowanie dowodowe. Wynikało z niego, iż strona w [...] r. wykorzystała urlop w ilości 21 dni. Zatem zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej mieszkaniec domu, a także inna osoba obowiązana do wnoszenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej, jeżeli mieszkaniec domu przebywa u tej innej osoby, nie ponoszą opłat za okres nieobecności mieszkańca domu nieprzekraczającej 21 dni w roku kalendarzowym. Tym samym brak jest podstaw prawnych do zwolnienia odwołującego z opłaty za pobyt w DPD, w związku z jego kolejnym wyjazdem do sanatorium. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach J. M. domagał się weryfikacji decyzji SKO w K. Oświadczył, że w całości pokrywa swój pobyt w DPS i nie może się zgodzić na płacenie za wyżywienie powyżej 21 dni jego nieobecności w nim. Natomiast akceptuje naliczanie opłaty za zajmowany pokój. W odpowiedzi na skargę organ przytoczył argumentację powołaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i postulował oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zaskarżona decyzja nie może się ostać, bowiem nie spełnia wymogów legalności, w kryteriach której odbywa się sądowa kontrola działalności administracji publicznej ( art. 1 Prawa o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1269, ze zm.). Otóż sprawa dotyczy zwolnienia z opłat za pobyt w domu pomocy społecznej. Zasady zwolnienia z tych opłat są określone w art. 63 i 64 ustawy o pomocy społecznej. Pierwszy z nich przewiduje zwolnienie obligatoryjne dla mieszkańca domu pomocy społecznej w przypadku jego nieobecności nieprzekraczającej 21 dni w roku kalendarzowym. Skarżącemu nie chodziło o ten rodzaj zwolnienia, gdyż wskazywał, że owe 21 dni już wykorzystał na początku [...] r. W grę mogło zatem wchodzić tylko drugie zwolnienie uregulowane w art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Skarżącego dotyczy punkt drugi tego przepisu, według którego osoby wnoszące opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej można zwolnić, na ich wniosek, częściowo lub całkowicie z tej opłaty, w szczególności jeżeli występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych. Zwolnienie to ma zatem charakter fakultatywny i jest udzielane w drodze uznania administracyjnego. Zauważyć przyjdzie, że katalog przyczyn umożliwiających zwolnienie nie jest zamknięty – i to zarówno w kontekście całego przepisu – przez użycie sformułowania " w szczególności", jak i w samym punkcie drugim – przez użycie słowa "zwłaszcza". Każdorazowo więc organ orzekający w ramach tego punktu musi ocenić, czy występują uzasadnione okoliczności przemawiające za częściowym lub całkowitym zwolnieniem z opłaty. Ocena taka została przeprowadzona przez organ podstawowego stopnia, który w swojej decyzji uznał, że nie zachodzą przyczyny określone w art. 64 pkt 1 – 4 cyt. ustawy, i uzasadnił swoje stanowisko, którego prawidłowość nie może być oceniana w obecnym postępowaniu sądowym z niżej podanych powodów. Mianowicie na skutek odwołania skarżącego organ odwoławczy zobowiązany był także do rozpatrzenia sprawy w całości niejako " od nowa". Zgodnie bowiem z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego ( art. 15 kpa ) działanie organu odwoławczego nie ma jedynie charakteru kontrolnego, lecz jest działaniem merytorycznym ( z wyjątkiem rozstrzygnięć kasacyjnych, które nie dotyczą zaskarżonej decyzji). Tymczasem Kolegium w swojej decyzji ograniczyło się – poza szerokim przytoczeniem treści przepisów i ustaleń I instancji – do stwierdzenia, że skarżący wykorzystał już urlop w ilości 21 dni, co w świetle art. 63 ustawy o pomocy społecznej oznacza, że brak jest podstaw prawnych do zwolnienia go z opłaty w związku z kolejnym wyjazdem do sanatorium. Jak już wcześniej wskazano, poza art. 63 takie podstawy przewiduje art. 64 omawianej ustawy, którego zastosowania Kolegium w ogóle nie rozważyło. Z naruszeniem tego przepisu Kolegium wyraziło więc błędny pogląd w aspekcie prawa materialnego, a z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 138 § 1 pkt 1 kpa nie rozpoznało sprawy w instancji odwoławczej w zakresie, jaki wyznaczała treść wniosku skarżącego i przedmiot rozstrzygnięcia I instancji. Tym samym zachodzi konieczność ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ odwoławczy celem całościowego odniesienia wniosku skarżącego do przesłanek z art. 64 ustawy o pomocy społecznej. Zauważyć przy tym należy, iż w odwołaniu i skardze mowa jest o częściowym zwolnieniu z przedmiotowej opłaty. Z tych względów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 z 2002 r., poz. 1270, ze zm.) orzeczono, jak w sentencji.