IV SA/Gl 979/17

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Leszek Wolny po rozpoznaniu w dniu 28 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu P. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego w kwestii wniosku o przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze na powyższą decyzję zawarty został wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu nadesłanego urzędowego formularza PPF, strona podała swój numer PESEL, oświadczając, że wyczerpała drogę sądową ("drogę WSA Gliwice"). Skarżący oświadczył jednocześnie: "strona niezadowolona wobec krzywdy oddalenia prawa zasadnych decyzji prawa". Stwierdził, że wnosi o "zabezpieczenie rodziny w pieczę i prawa bytowo – socjalnych". Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi on wspólne gospodarstwo domowe ze swoja matką Teresą. W oświadczeniu o swoim stanie majątkowym oświadczył: w rubryce 7.1. Nieruchomość formularza PPF: "tak. Zdjęcia gogle polska", stwierdził, że mieszkanie ma powierzchnię 32 m2. Nieruchomość rolna; "tak Polmozbyt Polska" Nissan Polska". Na dochód wspólnego gospodarstwa składać ma się emerytura matki skarżącego w kwocie 730 zł netto (dochód na dwie osoby). Do formularza dołączono niewyraźne kserokopie: zeznania podatkowego matki skarżącego za 2015 r.; listę blokad na rachunku strony; fakturę nabycia przez skarżącego białej teczki A-4 z gumką i torebki papierowej. W tym stanie rzeczy, koniecznym i niezbędnym stało się wezwanie strony do sprecyzowania i wyjaśnienia kwestii dotyczących jego stanu majątkowego. Pismem z dnia 23 lutego 2018 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do nadesłania (w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania) szeregu dokumentów, mających zobrazować jego rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Strona miała między innymi wykazać, że: nie osiąga żadnego dochodu, wysokość świadczenia emerytalnego uzyskiwanego przez jego matkę, wykazać, że toczy się przeciwko niemu lub jego matce postepowanie egzekucyjne. Wezwano stronę również do podania orientacyjnej wysokości kosztów bieżącego utrzymania w jego gospodarstwie domowym. Przesyłka zawierająca to wezwanie, została skutecznie doręczona skarżącemu, który odebrał ją osobiście w dniu 7 marca 2018 r., co wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru ww. przesyłki, znajdującej się w aktach sądowych sprawy. Do dnia dzisiejszego nie wpłynęły do akt sprawy jakiekolwiek materiały źródłowe, o które skarżący był wezwany pismem z dnia 23 lutego 2018 r. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity w Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – zwanej dalej P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika procesowego z urzędu w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zaznaczyć należy, że skarżący zażądał przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika procesowego z urzędu. Jednakże w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej oraz dotyczących zasiłków, zgodnie z regulacją art. 239 pkt 1 lit. a i lit. b P.p.s.a., strona skarżąca nie ma obowiązku uiszczania kosztów sądowych. Z tego też powodu wniosek w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych nie podlega rozpoznaniu. W tej sytuacji stwierdzić należy, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku P. J., należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., zgodnie z którą, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący złożył jedynie wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF i nie udowodnił w żaden sposób, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu prawa pomocy. Skarżący w ogóle nie wykazał jaki jest jego aktualny, obecny stan majątkowy. Wymogu tego nie może spełnić stanowiąca załącznik do druku formularza PPF kserokopia zeznania podatkowego matki skarżącego za 2015 r. Brak bowiem wykazania realnej kwoty otrzymywanego przez nią obecnie świadczenia. Nie jest również argumentem przekonującym za uwzględnieniem wniosku strony, przedłożona, jako załącznik do wniosku, lista blokad na rachunku, prowadzonym w Centrum Usług Finansowych (gdzie dyspozycję złożył sam wnioskodawca) – z dnia 10 stycznia 2018 r. Skarżący jest posiadaczem tego rachunku. Brak jest jednak jakichkolwiek informacji, czy posiada on jakiekolwiek źródło dochodu, oraz skąd pochodzą środki finansowe zdeponowane na tym rachunku. Jest to bardzo istotna luka dowodowa w kwestii kondycji majątkowej skarżącego. Brak jest materiałów, które w sposób nie budzący wątpliwości wskazałyby, że wnioskodawca nie osiąga żadnego dochodu oraz tego, jakim dochodem w rzeczywistości może dysponować jego matka. Brak jest również stosownych danych w aktach administracyjnych tej sprawy. Wezwanie referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2018 r., wzywające stronę do uzupełnienia i udokumentowania danych zawartych we wniosku o prawo pomocy, zostało doręczone w sposób prawidłowy na adres strony. Przesyłka zawierająca to wezwanie została doręczona w dniu 7 marca 2018 r., odebrał ją osobiście skarżący. Do wykazania aktualnej sytuacji majątkowej wnioskodawcy nie wystarcza samo jego oświadczenie. Rozpoznając wniosek o prawo pomocy, należy ocenić stan majątkowy wnioskodawcy, a następnie podjąć stosowną decyzję w przedmiocie przyznania, bądź odmowy przyznania prawa pomocy. Dla dokonania rzetelnej oceny stanu majątkowego potrzebne jest jego wykazanie przez wnioskodawcę za pomocą stosownych dokumentów, czy też zaświadczeń. Tymczasem do tej pory nie wpłynęły do akt żadne dokumenty, ani materiały źródłowe, o dostarczenie których, strona została wezwana pismem referendarza sądowego z dnia 23 lutego 2018 r. Uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.