IV SA/Gl 98/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący : Sędzia NSA Szczepan Prax Sędziowie : NSA Tadeusz Michalik WSA Beata Kalaga - Gajewska (spr.) Protokolant: st. sekret. sąd. Alicja Sadowska po rozpoznaniu w dniu 4 października 2005 r. spawy ze skargi J. S. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich o d d a l a s k a r g ę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia 30 maja 2003 r. wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a oraz art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371 - zwanej dalej w skrócie: ustawą o kombatantach) pozbawił J. S. uprawnień kombatanckich przyznanych z tytułu utrwalania władzy ludowej w okresie od dnia 22 sierpnia 1944 r. do dnia 9 maja 1945 r. Z motywów jej uzasadnienia wynika, iż J. S. otrzymał uprawnienia kombatanckie z powyższego tytułu na podstawie zaświadczenia Wojskowej Komendy Uzupełnień w S. z dnia [...] r. za służbę w Ludowym Wojsku Polskim. Jednakże z uwagi na to, że w latach [...] był pracownikiem Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa w G. został ich pozbawiony. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy J. S. podniósł, iż uprawnienia kombatanckie przysługują mu z samego tylko tytułu służby w Wojsku Polskim oraz zaznaczył, iż w Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego nie walczył z demokratycznym podziemiem, ale "pełnił wyłącznie służbę gospodarczą". Zaskarżoną decyzją z dnia [...]r. Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w trybie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 127 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. W jej uzasadnieniu stwierdził, że odwołujący był zatrudniony w organach Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego, co w myśl art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach skutkuje pozbawieniem go posiadanych przez niego uprawnień z wszelkich innych tytułów oraz bez względu na to jaką pełnił w tych organach służbę. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący raz jeszcze podniósł, że nie może się pogodzić z niesprawiedliwą i krzywdzącą decyzją oraz wniósł o przywrócenie uprawnień kombatanckich. Odpowiadając na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wnioskował o jej oddalenie nie znajdując podstaw do zmiany wcześniej zajętego stanowiska w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest bezzasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada wymogom obowiązujących przepisów prawa. Ustawa z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 2002 r., nr 42, poz. 371), zwana dalej ustawą o kombatantach, określa system szczególnych uprawnień przysługujących kombatantom oraz ofiarom represji, którym jak to wyrażono w preambule do tej ustawy należy się głęboki szacunek wszystkich rodaków oraz szczególna troska i opieka ze strony instytucji państwowych, samorządowych i organizacji społecznych. Jednakże w ustawie o kombatantach zostały ustanowione regulacje będące konsekwencją stwierdzenia w tej samej preambule, że m.in. komunistyczny aparat represji w Polsce jest winien cierpień zadanych wielu obywatelom Państwa Polskiego ze względów narodowościowych, politycznych i religijnych. Negatywna ocena funkcjonowania tego aparatu skonkretyzowana została w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy o kombatantach, który stanowi o nie przysługiwaniu należnych kombatantom (ofiarom represji) uprawnień osobie zatrudnionej w aparacie bezpieczeństwa publicznego lub informacji wojskowej. W stosunku do osób, które uzyskały uprawnienia kombatanckie na podstawie dotychczasowych przepisów i były zatrudnione w aparacie bezpieczeństwa publicznego lub informacji wojskowej ustawa o kombatantach w jej art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a nakazuje pozbawienie ich tych uprawnień. Zatrudnienie określonej osoby w aparacie bezpieczeństwa publicznego wywołuje z mocy prawa konsekwencje w postaci pozbawienia uprawnień kombatanckich. Natomiast jeśli taka osoba dotychczas nie posiadała uprawnień kombatanckich, to nie może ich uzyskać z żadnego innego tytułu. W niniejszej sprawie poza sporem jest, że skarżący w okresie od dnia [...] r. do dnia [...] r. zatrudniony był w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w G. Nadto w życiorysie sporządzonym w [...] r. znajdującym się w aktach sprawy skarżący podał, że: "Od roku [...] do [...] pracowałem w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w G.". Ustalenie to nie było kwestionowane przez skarżącego w toku postępowania administracyjnego. Ten fakt przesądził o niemożności uzyskania przez skarżącego uprawnień kombatanckich z jakiegokolwiek tytułu, a równocześnie powoduje, że na mocy art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach skarżący utracił uprawnienia przyznane mu w oparciu o dotychczasowe przepisy. W zakresie decyzji podejmowanych przez organ orzekający ustawodawca nie pozostawił temu organowi żadnej sfery uznania, bowiem decydujący tutaj pozostaje jedynie fakt zatrudnienia w organach bezpieczeństwa publicznego. Wykładnią przepisu art. 25 ust. 2 pkt 1 lit a ustawy o kombatantach zajął się Sąd Najwyższy, który w uchwale siedmiu sędziów z dnia 7 maja 1992 r. sygn. akt II UZP 7/91 (OSNCP 1992, nr 10, poz. 174) wskazał, że określenie "aparat bezpieczeństwa publicznego" oznacza wszystkie jednostki organizacyjne resortu bezpieczeństwa publicznego, które z formalnoprawnego punktu widzenia były określone jako służby bezpieczeństwa publicznego. Natomiast określenie "osoba zatrudniona" oznacza również osoby zatrudnione w aparacie bezpieczeństwa publicznego w ramach stosunku pracy. Przepis ten następnie oceniał Trybunał Konstytucyjny, który w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. akt K. 15/93 (OTK 1994, cz. I, poz. 4) przyjął, podobnie jak Sąd Najwyższy w powołanej uchwale z dnia 7 maja 1992 r., że pojęcie "aparat bezpieczeństwa publicznego" oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Podobnie Trybunał wypowiadał się co do interpretacji pojęcia "zatrudnienie", uważając, że oznacza ono pozostawanie w stosunku pracy zarówno na podstawie umowy o pracę, jak też na innych podstawach (mianowanie, powołanie). W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał na kryterium aksjologiczne, którym się kierował: "Współpraca z organami represji nastawionymi na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniona negatywnie, i to bez względu na to, o jakie stanowiska i jaki charakter zatrudnienia w tych organach chodzi. Dotyczy to zarówno aparatu represji państw obcych, jak i komunistycznego aparatu represji w Polsce. (...) Jednostkami, które wypełniały wyżej wskazane kryterium aksjologiczne i które mogą być zaliczone do «komunistycznego aparatu represji w Polsce» były struktury Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej". Pogląd zawarty w tym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego podzielił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 marca 1995 r. sygn. akt III ARN 6/95 (OSNAPiUS 1995, nr 16, poz. 199), wyjaśniając, iż w związku z obwieszczeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 września 1994 r. dla oceny uprawnień osoby ubiegającej się o nadanie jej statusu kombatanta nie ma znaczenia, kiedy i w jakich okolicznościach osoba ta znalazła się w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa ani też jakie wykonywała tam zadania. Wyłączeniu podlegają zatem wszystkie osoby, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa. Okoliczność, czy ktoś wykonywał zadania związane ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych, czy też nie, może dotyczyć tylko osób "spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa". W przepisach art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) - b) ustawy o kombatantach mówi się nie o osobach stosujących represje, lecz o strukturach, jednostkach lub stanowiskach związanych ze stosowaniem represji. Sąd Najwyższy podkreślił, że krąg osób objętych zakresem art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy o kombatantach nie może być sprowadzony tylko do funkcjonariuszy, lecz dotyczy wszystkich osób związanych z tymi strukturami, jednostkami organizacyjnymi i stanowiskami bez względu na to, jaki charakter miało zatrudnienie. Pozbawienie uprawnień kombatanckich z powyższej przyczyny jest więc obligatoryjne i bez znaczenia pozostają podnoszone przez skarżącego okoliczności dotyczące charakteru pełnienia przez niego służby w Powiatowym Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego w G. Reasumując stwierdzić należy, iż skarżący jako osoba, która była zatrudniona w aparacie bezpieczeństwa publicznego nie może korzystać ze szczególnych uprawnień kombatanckich. Osoby zatrudnione w Urzędach Bezpieczeństwa tylko wtedy mogą zachować uprawnienia kombatanckie, jeżeli przedłożą dowody, że zostały tam skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy (art. 21 ust. 3 w związku z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a ustawy o kombatantach). Skarżący takich dowodów nie tylko nie przedłożył, ale i na tego rodzaju okoliczności nigdy się nie powoływał. W tym stanie rzeczy omówione ustalenia organu administracyjnego wynikały z prawidłowej analizy zgromadzonego materiału dowodowego i nie przekroczyły granic swobodnej oceny dowodów wynikającej z art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. Tak więc Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. w ramach kontrolowanego postępowania nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Dlatego na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) orzeczono, jak w sentencji.