IV SA/Gl 982/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym : Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik Sędziowie Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik Asesor WSA Edyta Żarkiewicz (spr.) Protokolant sekr. sąd. Arkadiusz Kmiotek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2007r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...]r. Nr [...] oraz postanowienie Prezydenta Miasta B. z [...] r. Nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana. Decyzją z dnia [...] r., znak [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. Kierownik Referatu Świadczeń Rodzinnych Wydziału Zdrowia i Spraw Społecznych Urzędu Miejskiego w B., na podstawie art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), zwanej dalej ustawa o świadczeniach rodzinnych oraz rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 5 marca 2004 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2004 r. Nr 45, poz. 433) przyznał A. M. prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługującego osobom, które otrzymywały do dnia 1 maja 2004 r. ustalone na siebie świadczenia z funduszu alimentacyjnego - na okres od 1 maja 2004 r., w kwocie [...] zł. miesięcznie, odstępując od uzasadnienia decyzji w związku z uwzględnieniem w całości żądania strony. Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. Naczelnik Wydziału Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miejskiego w B., na podstawie art. 20 ust. 3 w związku z art. 11, art. 60 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 149 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 kodeksu postępowania administracyjnego, zwanego dalej K.p.a. wznowił postępowanie zakończone decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...]r. nr [...], przyznającą A. M. prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługującego osobom, które otrzymywały do dnia 1 maja 2004 r. ustalone na siebie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że podstawą wznowienia postępowania było wyjście na jaw nowych okoliczności faktycznych, istotnych dla sprawy, istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, który wydał decyzję. Zgodnie bowiem z informacją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. z dnia [...] r., A. M. od [...] 2002 r. pobierała emeryturę. W dacie złożenia wniosku o przyznanie prawa do wyżej wymienionego dodatku, tj. [...] kwietnia 2004 r. została pouczona, że dodatek przysługuje osobom, które nie mają ustalonego prawa do emerytury lub renty albo zasiłku stałego określonego w przepisach o pomocy społecznej. Postępowanie zostało wznowione w celu ustalenia powyższych okoliczności. Następnie decyzją z dnia [...] r., Nr [...] działający z upoważnienia Prezydenta Miasta B. Naczelnik Wydziału Świadczeń Rodzinnych Urzędu Miejskiego w B., na podstawie art. 20 ust. 3 w związku z art. 3 pkt 17, art. 12, art. 60 ust. 1 art. 30 ust. 1, 2 pkt 2, ust. 6 i 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych oraz art. 104, art. 151 § 1 pkt 2 w związku z art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. po przeprowadzeniu wznowionego postępowania, postanowił: - z dniem 1 maja 2004 r. uchylić decyzję nr [...] z dnia [...] r. przyznającą A. M. dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka dla osób, które otrzymywały do dnia 1 maja 2004 r. ustalone na siebie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł. miesięcznie na okres od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. - z dniem 1 maja 2004 r. odmówić A. M. dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka dla osób, które otrzymywały do dnia 1 maja 2004 r. ustalone na siebie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł. miesięcznie na okres od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. - ustalić zwrot nienależnie pobranego dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka dla osób, które otrzymywały do dnia 1 maja 2004 r. ustalone na siebie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie [...] zł. wraz z ustawowymi odsetkami naliczonymi na dzień wydania decyzji w kwocie [...] zł., w łącznej kwocie [...] zł. w terminie do [...] 2006 r. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 60 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba otrzymująca świadczenia z funduszu alimentacyjnego, która ukończyła 50 lat do dnia wejścia w życie tej ustawy, nabywa na swój wniosek prawo do wyżej wymienionego dodatku, do czasu uzyskania prawa do emerytury lub renty albo prawa do zasiłku stałego wyrównawczego określonego w przepisach o pomocy społecznej. Wobec tego okoliczność, że A. M. ma prawo do emerytury od dnia [...] 2002 r. uzasadniała uchylenie decyzji przyznającej dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługujący osobom, które otrzymywały do dnia 1 maja 2004 r. ustalone na siebie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, osoba która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest zobowiązana do ich zwrotu. W świetle art. 30 ust. 8 wyżej wymienionej ustawy, nienależnie pobrane świadczenia podlegają zwrotowi łącznie z ustawowymi odsetkami. W odwołaniu od powyższej decyzji A. M. wniosła o umorzenie – na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych – kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu wskazała, że emerytura w wysokości [...] zł. brutto miesięcznie jest jedynym źródłem utrzymania dla niej i córki, gdyż były mąż nie płaci należnych kwot tytułem alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., po rozpoznaniu odwołania, decyzją z dnia [...] r. Nr [...], na podstawie art. 1 i art. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (tekst jednolity z 2001 r. Dz. U. Nr 79 poz. 856 z późn. zm.) i art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy podniósł, że A. M. nie spełniała ustawowych przesłanek do przyznania dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługującego osobom, które otrzymywały do dnia 1 maja 2004 r. ustalone na siebie świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. Przepisy ustawy przewidywały przyznanie wymienionego świadczenia do czasu uzyskania prawa do emerytury lub renty, natomiast A. M. miała ustalone prawo do emerytury od dnia [...] 2002 r., a więc przed datą złożenia wniosku o przyznanie wymienionego dodatku. Zgodnie z art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenie rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Wobec tego organ pierwszej instancji prawidłowo orzekł o uchyleniu z dniem 1 maja 2004 r. decyzji przyznającej A. M. dodatek z tytułu samotnego wychowywania dziecka dla osób, które otrzymywały do dnia 1 maja 2004 r. ustalone na siebie świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości [...] zł. miesięcznie na okres od 1 maja 2004 r. do 31 sierpnia 2005 r. oraz prawidłowo orzekł o obowiązku zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, A. M. podniosła, że składając wniosek o przyznanie wymienionego świadczenia podała informacje zgodne z prawdą. Ponownie wskazała, że nie jest w stanie spłacić kwoty z tytułu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i wniosła o umorzenie tej kwoty wraz z odsetkami. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie podkreślić należało, iż sądy administracyjne zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 powołanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Na podstawie przepisu art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ponadto stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, albo stwierdza ich wydanie z naruszeniem prawa. Zgodnie z art. 135 P.p.s.a., Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Rozpoznając zatem skargę A. M., Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 P.p.s.a., nie będąc - w zakresie kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji - związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną - uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Decyzja organu pierwszej instancji z dnia [...] r. została wydana w wyniku wznowienia, postanowieniem z dnia [...] r., postępowania zakończonego ostateczną decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. nr [...], przyznającą A. M. prawo do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka przysługującego osobom, które otrzymywały do dnia 1 maja 2004 r. ustalone na siebie świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Podstawę wznowienia postępowania stanowił art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a. tj. wyjście na jaw nowych okoliczności faktycznych, istotnych dla sprawy, istniejących w dniu wydania decyzji, a nieznanych organowi, który wydał decyzję. Zgodnie bowiem z informacją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. z dnia [...] r., A. M. od [...] 2002 r. pobierała emeryturę. Organ pierwszej instancji, po wznowieniu postępowania, decyzją z dnia [...] r. uchylił zatem decyzję przyznającą A. M. wyżej wymieniony dodatek i z dniem 1 maja 2004 r. odmówił przedmiotowego dodatku, a także ustalił zwrot nienależnie pobranego świadczenia wraz z ustawowymi odsetkami. Przepis art. 60 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowił bowiem podstawę przyznania dodatku - do czasu uzyskania prawa do emerytury lub renty, natomiast A. M. miała ustalone prawo do emerytury od dnia [...] 2002 r., a więc jeszcze przed datą złożenia wniosku o przyznanie przedmiotowego dodatku. Podkreślić należało, że zgodnie z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2003 r. Nr 228, poz. 2255 ze zm.), w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 czerwca 2005 r. - w związku z wejściem w życie art. 27 pkt 22 ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. z 2005 r. Nr 86, poz. 732) - organ właściwy może bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych albo osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne. Wobec powyższego, postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...] r. o wznowieniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., postępowania zakończonego decyzją ostateczną przyznającą A. M. prawo do dodatku określonego w art. 60 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zostało wydane z naruszeniem przepisów postępowania. Podstawę uchylenia decyzji ostatecznej, w razie stwierdzenia, że na jej podstawie zostało nienależnie pobrane świadczenie rodzinne, stanowi bowiem cytowany wyżej przepis art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Wymieniona regulacja pozostaje w związku z zasadą postępowania administracyjnego wyrażoną w art. 16 § 1 K.p.a., zgodnie z którą uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić w przypadkach przewidzianych w kodeksie lub w ustawach szczególnych. Przepis art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zawiera właśnie – w zakresie ograniczonym do wskazanych w nim podstaw zmiany lub uchylenia decyzji ostatecznych – regulację szczególną w stosunku do przepisów kodeksu. W tym zakresie wyłącza zastosowanie przepisów K.p.a. Zgodnie zresztą z unormowaniem zawartym w przepisie art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tylko w sprawach nieuregulowanych w wymienionej ustawie, stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Wobec powyższego, postanowienie organu pierwszej instancji z dnia [...] r. o wznowieniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 5 K.p.a., postępowania zakończonego decyzją ostateczną, które zostało wydane pomimo braku podstaw do zastosowania wymienionego trybu weryfikacji decyzji ostatecznej, a więc z naruszeniem przepisów postępowania, należało wyeliminować z obrotu prawnego. W konsekwencji – wydane po wznowieniu postępowania decyzje organów obydwu instancji: - Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r. o uchyleniu decyzji przyznającej A. M. dodatek określony w art. 60 ustawy o świadczeniach rodzinnych, o odmowie z dniem 1 maja 2004 r. przedmiotowego dodatku, o ustaleniu zwrotu nienależnie pobranego świadczenia – i zaskarżona decyzja organu odwoławczego, utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji - były wadliwe, gdyż zapadły w wyniku wznowienia postępowania – pomimo braku podstaw do zastosowania wskazanego trybu wzruszenia decyzji ostatecznej. Mając na uwadze wyżej wskazane naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] r., a także postanowienie z dnia [...] r. o wznowieniu postępowania administracyjnego. Na podstawie bowiem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a., decyzja lub postanowienie podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ orzekający uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną w zakresie stosowania art. 32 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jako podstawy uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej, w razie ustalenia, że na jej podstawie zostało nienależnie pobrane świadczenie rodzinne. Zgodnie z art. 152 P.p.s.a., z uwagi na uwzględnienie skargi, Sąd określił, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana.