IV SA/Gl 987/07

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2007 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. A. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w K. z dnia [...], Nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej, w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata lub radcy prawnego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W skardze z dnia [...] J. A. wniósł o ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu. Z uwagi na fakt, iż powyższe żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, zarządzeniem z dnia [...] skarżącego wezwano do nadesłania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. J. A. złożył rzeczony formularz w dniu [...], potwierdzając, iż zakres jego żądania obejmuje ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata bądź radcy prawnego. Równocześnie zadeklarował, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką i [...] dzieci (w tym [...] pełnoletnich w wieku odpowiednio: [...] lat), posiada dom o powierzchni [...] oraz grunty rolne o powierzchni [...]. Nie dysponuje natomiast żadnymi zasobami pieniężnymi ani przedmiotami wartościowymi. Dochód gospodarstwa domowego strony zadeklarowany został w kwocie [...], uzyskiwanej przezeń z tytułu [...] Ponieważ oświadczenia złożone przez skarżącego uznano za niewystarczające, zarządzeniem z dnia [...]. zwrócono się do niego o nadesłanie dokumentów źródłowych potwierdzających dane, na które się powołał. W szczególności wezwano go o: - udokumentowanie wysokości uzyskiwanego dochodu; - udokumentowanie faktu, że jego pełnoletnie dzieci – M. A., A. A. i E. A. nie osiągają dochodu (poprzez przedłożenie np. zaświadczenia właściwego powiatowego urzędu pracy, potwierdzającego, iż osoby te są bezrobotne, bez prawa do pobierania zasiłku bądź zaświadczenia szkół lub wyższych uczelni, potwierdzającego fakt, że uczą się one bądź studiują w systemie dziennym); - udokumentowanie faktu, że małżonka skarżącego nie osiąga dochodu. (poprzez nadesłanie np. zaświadczenia właściwego powiatowego urzędu pracy, potwierdzającego, iż jest ona bezrobotna, bez prawa do pobierania zasiłku bądź zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego, potwierdzającego fakt, iż nie osiągnęła dochodu w ostatnim roku podatkowym lub nie złożyła zeznania podatkowego za ten rok, W odpowiedzi skarżący nadesłał wyciąg ze swego rachunku bankowego, potwierdzający wpływ na to konto [...] w kwocie [...], zaświadczenia wyższej uczelni potwierdzające, że jego córki – E. i A. studiują w systemie dziennym oraz zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w K., z którego wynika, że jego małżonka była zarejestrowana jako osoba bezrobotna w okresie od [...] do [...]. Wnioskujący przedłożył także pismo procesowe datowane na [...], w którym między innymi oświadczył, że jego trzecia córka – M. A. ukończyła studia i aktualnie poszukuje pracy bez pośrednictwa urzędu zatrudnienia. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku J. A. należy wskazać, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, zgodnie z art. 245 §3 tej ustawy mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, s.319). W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Skarżący nie udokumentował bowiem w sposób dostatecznie wyczerpujący okoliczności, na które powołał się we wniosku, pomimo, iż został do tego wyraźnie wezwany zarządzeniem z dnia [...]. Jakkolwiek bowiem przedłożył zaświadczenia potwierdzające, że jego dwie pełnoletnie córki – A. i E. studiują w systemie dziennym, to jednak nie nadesłał jakiegokolwiek dokumentu, który mógłby przynajmniej uprawdopodobnić, że również trzecia spośród nich nie osiąga żadnego dochodu. Równocześnie wnioskujący pomimo wyraźnego wezwania nie zdołał wykazać, że osobą bez dochodu jest także jego małżonka. Przedłożył wprawdzie zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w K. datowane na [...], jednak z jego treści wynika tylko tyle, że M. A. była zarejestrowana jako osoba bezrobotna ponad [...] temu. Mając na względzie powyższe uznano, że w niniejszym przypadku brak jest podstaw do zastosowania instytucji prawa pomocy. Nie budzi bowiem wątpliwości, że stan majątkowy i dochody osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym z wnioskodawcą powinien być uwzględniony przy ocenie zachowania przez niego przesłanek wynikających z art. 246 §1 p.p.s.a. Zaprezentowany wyżej pogląd koresponduje ze stanowiskiem judykatury, zgodnie z którym pojęcie "stanu majątkowego strony" użyte w art. 252 p.p.s.a. nie jest tożsame z pojęciem "jej majątku" lecz jest swym zakresem zbliżone do "sytuacji majątkowej", która obejmuje również dochody i majątek osób prowadzących z wnioskodawcą wspólne gospodarstwo domowe, czy też w inny sposób wpływających na jego możliwości finansowe. Wysokość dochodów tych osób rzutuje bowiem w sposób bezpośredni na sytuację finansową całej rodziny wnioskującego a co za tym idzie na zdolność do uiszczenia przezeń kosztów postępowania sądowego (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 maja 2006 r., sygn. akt I OZ 657/06, publ. LEX Nr 181557). W świetle przedstawionych wyżej rozważań nie sposób przyjąć aby skarżący wykazał w sposób wystarczająco przekonujący, że uiszczenie kosztów związanych z reprezentowaniem w sprawie przez adwokata lub radcę prawnego przekracza jego możliwości płatnicze i mogłoby narazić jego rodzinę na uszczerbek w koniecznym utrzymaniu. Brak jakichkolwiek dokumentów potwierdzających czy przynajmniej uprawdopodabniających fakt, że małżonka i jedna z pełnoletnich córek wyżej wymienionego nie osiągają dochodu uniemożliwia bowiem weryfikację jego oświadczeń w tym zakresie a co za tym idzie wyklucza uznanie ich za w pełni wiarygodne. Tylko na marginesie – ustosunkowując się do wywodów skarżącego o konieczności udziału fachowego pełnomocnika w sprawie ze względu na jej zawiłość - warto zwrócić uwagę, że na obecnym etapie postępowania występowanie w sprawie bez adwokata nie stanowi okoliczności, która kolidowałaby z prawem strony do sprawiedliwego i dokładnego rozpoznania jej sprawy przez sąd. Godzi się bowiem podkreślić, że z mocy art. 6 p.p.s.a., sądy administracyjne obowiązane są udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Stosownie przy tym do art. 134 §1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi jak i powołaną podstawą prawną. Zgodnie zaś z art. 135 tej ustawy, sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla jej końcowego załatwienia. Oznacza to, że sąd administracyjny jest w toku rozpoznania sprawy zobligowany do wnikliwego i dokładnego wyjaśnienia wszystkich jej okoliczności. Konkludując, należy podnieść, że w obecnej fazie postępowania, uregulowania ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w pełni gwarantują stronie występującej w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego realizację prawa do sądu, przysługującego jej z mocy art. 45 Konstytucji RP. Zważywszy wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a., w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.