IV SA/Gl 996/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska, Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, Sędzia WSA Edyta Żarkiewicz (spr.), Protokolant Katarzyna Lisiecka-Mitula, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2017 r. sprawy ze skargi Z. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] r. nr [...]. Wójt Gminy P. decyzją z dnia [...] r. orzekł o uznaniu Z. C. za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W uzasadnieniu decyzji podniósł, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w P., jako organ właściwy dłużnika wezwał skarżącego do osobistego stawienia się w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Pomimo wezwania, wyżej wymieniony nie stawił się w siedzibie organu, czym uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego, jak również w toku postępowania nie wyjaśnił przyczyn niestawiennictwa. Organ wskazał, że w okresie ostatnich 6 miesięcy kwota wyegzekwowanych alimentów była niższa od 50 % bieżąco zasądzonych alimentów. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. w wyniku rozpoznania odwołania Z. C., decyzją z dnia [...]r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przytoczył przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 169), w tym art. 5 ust. 3 pkt 1 – 3 tej ustawy, według którego, w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił: złożenia oświadczenia majątkowego (pkt 1), zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy (pkt 2), bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych (pkt 3) - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Następnie organ odwoławczy wskazał, że Wójt Gminy P. (organ właściwy wierzyciela) decyzją z dnia [...]r. przyznał P. C. prawo do świadczenia z funduszu alimentacyjnego w kwocie 500,00 zł miesięcznie w okresie od 1.10.2015r. do 30.09.2016 r. W piśmie z dnia 23 listopada 2015r. Wójt Gminy P. (organ właściwy dłużnika) wezwał Z. C. do stawienia się osobiście w siedzibie ww. organu w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego, a ponadto dostarczenia niezbędnych dokumentów wskazanych w tym piśmie. W wezwaniu powyższym zawarte zostało pouczenie, że w przypadku uniemożliwienia przez dłużnika alimentacyjnego przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, odmowy złożenia oświadczenia majątkowego, odmowy zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy oraz odmowy podjęcia pracy, organ właściwy dłużnika składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 K.k, (pkt 1) oraz kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego (pkt 2). Organ odwoławczy wskazał, że z potwierdzenia odbioru wynika, że powyższe wezwanie zostało doręczone adresatowi w dniu 9.12.2016r. w trybie art. 44 K.p.a. (pierwsze awizo 25.11.2015r., awizo powtórne 3.12.2015r.). Następnie organ podniósł, że w związku z tym, iż skarżący nie stawił się w siedzibie organu właściwego dłużnika alimentacyjnego, organ I instancji w piśmie z dnia 17 lutego 2016r. zawiadomił go o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie uznania go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W zawiadomieniu powyższym zostało zawarte pouczenie, że strona postępowania zgodnie z art. 10 K.p.a. może wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz złożyć pisemne lub ustne wyjaśnienia dotyczące rozpatrywanej sprawy w terminie 7 dni od daty doręczenia ww. zawiadomienia w siedzibie ww. organu. Organ dodał, że z potwierdzenia odbioru wynika, iż ww. zawiadomienie zostało doręczone stronie w trybie art. 43 K.p.a. w dniu 22.02.2016r. Organ odwoławczy wskazał, że z adnotacji urzędowej wynika, iż strona ma orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w M. z dnia [...]r. i na podstawie decyzji organu I instancji z dnia [...]r. oraz z dnia [...]r. pobiera zasiłek stały z pomocy społecznej. Z powyższej adnotacji wynika ponadto, że strona nie stawiła się w siedzibie organu w celu złożenia wyjaśnień oraz umożliwienia przeprowadzenia wywiadu i złożenia oświadczenia majątkowego. Ustalono też, że na poczet spłaty zadłużenia na konto organu wpłynęły 4 wpłaty po 20 zł (24.02.2016r., 16.03.2016r., 06.04.2016r" 03.06.2016r. Organ odwoławczy stwierdził, że przesłanką przemawiającą za prawidłowością podjętego przez organ I instancji rozstrzygnięcia jest fakt, iż skarżący uniemożliwił przeprowadzenie z nim wywiadu alimentacyjnego. W podsumowaniu organ wskazał, że skoro skarżący nie wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, powinien zadbać o kontakt z organem pomocy społecznej, który za niego ten obowiązek wykonywał. Ponieważ tego obowiązku nie dopełnił, zasadnie organ właściwy dłużnika, uznał go za uniemożliwiającego przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Została zatem spełniona jedna z przesłanek wskazanych w art. 5 ust. 3 pkt 1-3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Ponadto ustalono, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła przesłanka negatywna z art. 5 ust. 3a tej ustawy, jako że bezpośrednio przed wydaniem zaskarżonej decyzji w okresie ostatnich 6 miesięcy strona nie wywiązywała się w każdym miesiącu z obowiązku alimentacyjnego w kwocie co najmniej 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Organ odwoławczy podkreślił, że powyższe oznacza, iż pozytywne przesłanki wymienione w art. 5 ust. 3 omawianej ustawy uprawniały organ I instancji do wszczęcia postępowania w sprawie uznania strony za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Z. C. podniósł zarzut naruszenia przez organ przepisów postępowania, polegającego na zebraniu, rozpatrzeniu oraz dokonaniu przez ten organ oceny materiału dowodowego, wbrew regułom wynikającym z art. 7, 77 § 1 oraz art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. W związku z tym wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji administracyjnej oraz poprzedzającej ją decyzji Wójta Gminy P. z dnia [...] roku i o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania. W uzasadnieniu wskazał, że wydając zaskarżoną decyzję organ całkowicie pominął fakt, że skarżący jest osobą niepełnosprawną od 21.04.2009 roku, wymagającą częściowej pomocy osób trzecich, korzystającą stale z przedmiotów zaopatrzenia ortopedycznego, a także ,że częściowo - zgodnie ze swoimi możliwościami finansowymi - płacił zobowiązania alimentacyjne. Podkreślił, że zwracał się o pomoc finansową do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., który decyzją z dnia [...]roku przyznał mu świadczenie stałe w wysokości po 604 zł miesięcznie. Dodał, że schorzenia neurologiczne uniemożliwiają mu swobodne poruszanie się, a przede wszystkim podjęcie zatrudnienia. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, poprzez kontrolę działalności administracji publicznej w zakresie zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Natomiast według art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; - a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; - b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; - c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż decyzja organu odwoławczego oraz decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przedmiotowej sprawie organy obydwu instancji stwierdziły, że w sprawie zaistniała przesłanka uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych określona w art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ( tekst jedn. Dz.U. z 2016 r., poz. 169), polegająca na tym, że wyżej wymieniony uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Podstawę przyjęcia przez organy, że wystąpiła powyższa przesłanka było ustalenie, że w piśmie z dnia 23 listopada 2015r. Wójt Gminy P. (organ właściwy dłużnika) wezwał Z.C. do stawienia się osobiście w siedzibie ww. organu w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego, a z potwierdzenia odbioru wynika, że to wezwanie zostało doręczone adresatowi w dniu 9.12.2016r. w trybie art. 44 K.p.a. (pierwsze awizo 25.11.2015r., awizo powtórne 3.12.2015r.). W ramach kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji podkreślenia wymagało, że dla stwierdzenia, iż skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego nie jest wystarczającą podstawą, w realiach niniejszej sprawy, niestawiennictwo na wezwanie organu, w sytuacji, w której wezwanie to zostało uznane za doręczone w trybie art. 44 K.p.a. Nie jest bowiem prawidłowe wskazanie przez organ odwoławczy, że skoro skarżący nie wywiązywał się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego, powinien zadbać o kontakt z organem, który za niego ten obowiązek wykonywał, a ponieważ tego obowiązku nie dopełnił, zasadnie organ właściwy dłużnika, uznał go za uniemożliwiającego przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Co do przytoczonego wyżej stwierdzenia organu odwoławczego, podnieść należało, że wystąpienie przesłanki w postaci uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, powinno być wykazane przez organ w sposób nie budzący wątpliwości, a więc poprzez wskazanie okoliczności, które jednoznacznie przemawiają za tym, że dłużnik alimentacyjny uniemożliwił przeprowadzenie tego wywiadu. W przedmiotowej sprawie, pismo zawierające wezwanie do stawienia się w siedzibie organu w celu przeprowadzenia wywiadu, zostało zwrócone do nadawcy jako nie podjęte w terminie, a przy tym nie ma podstaw do przyjęcia, że skarżący wiedział o tym, że organ prowadzi wobec niego jakiekolwiek czynności. Wobec tego nie można uznać, że niestawiennictwo będące konsekwencją niepodjęcia wezwania, było jednoznaczne z uniemożliwieniem przez skarżącego przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego. Nie ulega wątpliwości, że – jak stwierdził organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji - wezwanie w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, zawiadomienie o wszczęciu postępowania dotyczącego uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych i decyzja organu I instancji, zostały wysłane na ten sam adres zamieszkania strony. Jednakże – wbrew błędnemu rozumowaniu organu – nie prowadzi to do odmiennych wniosków, niż przestawione wyżej, gdyż zawiadomienie o wszczęciu postępowania i decyzja organu I instancji, zostały wysłane w datach późniejszych niż wezwanie w celu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i dotyczyły już konsekwencji niestawiennictwa na to wezwanie. Natomiast - jak wskazano wyżej – konsekwencje te mogły mieć miejsce tylko w razie wskazania przez organ okoliczności, które jednoznacznie przemawiają za tym, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego. Ponadto nie mógł zostać uwzględniony argument podniesiony przez organ odwoławczy, że również po wszczęciu przez organ I instancji postępowania dotyczącego uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, wyżej wymieniony nie stawił się w siedzibie organu w celu umożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego oraz złożenia oświadczenia majątkowego. Argument ten mógłby zostać uwzględniony tylko wówczas, gdyby skarżący w ogóle został pouczony o takiej możliwości oraz o konsekwencjach uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, a tego organ zaniechał – jak wynika z akt sprawy. Pouczenie zaś skarżącego o prawie wypowiedzenia się co do zebranych materiałów i złożenia wyjaśnień dotyczących rozpatrywanej sprawy, nie jest tym samym, co poinformowanie o możliwości przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i o skutkach uniemożliwienia przez skarżącego przeprowadzenia takiego wywiadu. W podsumowaniu stwierdzić należało, że pominięcie przez organy obydwu instancji powyższych czynności, a w konsekwencji dokonanie błędnych ustaleń dotyczących wystąpienia przesłanki uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, określonej w art. 5 ust. 3 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - stanowiło naruszenie przepisów postępowania, w tym art. 7 i art. 8 K.p.a. W związku z tym, wobec istotnego naruszenia przez organy obydwu instancji przepisów postępowania, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a., należało uchylić zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji. Nie ulega bowiem wątpliwości, że stwierdzone uchybienia mogły mieć wpływ na wynik postępowania administracyjnego. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ uwzględni ocenę, według której wystąpienie przesłanki w postaci uniemożliwienia przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego, powinno być wykazane przez organ w sposób nie budzący wątpliwości, a więc poprzez wskazanie okoliczności, które jednoznacznie przemawiają za tym, że skarżący uniemożliwił przeprowadzenie tego wywiadu. W związku z tym, organ poinformuje stronę o możliwości przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego i o skutkach uniemożliwienia przeprowadzenia takiego wywiadu.