IV SA/Gl 999/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2008 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi: L. G. Stowarzyszenia A na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej w kwestii wniosku o przyznanie stronie skarżącej – Stowarzyszeniu A prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynęła skarga [...] oraz Stowarzyszenia A na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pieniężnego z tytułu pracy przymusowej. W piśmie z [...] r. skarżący zgłosili wniosek o przyznanie im prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku ponoszenia opłat sądowych. W uzasadnieniu żądania Stowarzyszenie A wskazało, że jest organizacją społeczną utrzymującą się wyłącznie ze składek członkowskich, wobec czego nie posiada środków finansowych wystarczających na pokrycie powstałych w sprawie kosztów sądowych. Pismem z dnia [...] r. skarżące stowarzyszenie wezwane zostało do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu "PPPr" w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia go bez rozpoznania. W zakreślonym terminie strona skarżąca wykonała nałożony na nią obowiązek. We wniosku wykazała, iż posiada majątek o wartości [...] złotych. Jednoczenie według bilansu sporządzonego na koniec roku obrotowego [...] osiągnęła zysk w wysokości [...] złotych, natomiast na koniec [...] r. dysponowała na rachunku bankowym kwotą [...] złotych. Dodatkowo stowarzyszenie podnosiło, że nie posiada majątku trwałego oraz, że jako organizacja społeczna nie prowadzi działalności gospodarczej, nie otrzymuje dotacji państwowych i samorządowych, a jedynym źródłem finansowania jego działalności są składki członkowskie. Postanowieniem z dnia [...] r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach po rozpatrzeniu wniosku skarżącego stowarzyszenia odmówił przyznania mu prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, iż przyznanie prawa pomocy możliwe jest tylko wówczas gdy ubiegający się wykaże, że nie dysponuje wystarczającymi środkami na pokrycie kosztów postępowania. Tymczasem ze złożonego przez skarżące stowarzyszenie wniosku wynikało, iż nie spełnia ono ustawowych wymogów, albowiem posiada na rachunku bankowym kwotę [...] złotych, wystarczającą na pokrycie powstałych w sprawie kosztów, obejmujących jedynie wpis od skargi w wysokości [...] złotych. Od powyższego postanowienia sprzeciw wniosło Stowarzyszenie A, domagając się przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu sprzeciwu strona skarżąca podniosła, że jest organizacją pożytku publicznego, która zgodnie ze swoim statutem popiera w postępowaniu sądowoadinistracyjnym roszczenia zrzeszonych w niej członków, i w związku z tym nie uzyskuje z tytułu uwzględnia dochodzonych roszczeń żadnych przysporzeń majątkowych, z których mogłaby finansować swoją działalność w tym, pokrywać koszty inicjowanych przez nią postępowań sądowych. Podkreśliła, że Ś. Zarząd Wojewódzki Stowarzyszenia nie posiada osobowości prawnej, a jego samodzielność finansowa jest w znacznym stopniu ograniczona. Dodatkowo jako okoliczność uzasadniającą wniosek o przyznanie prawa pomocy wskazała to, że jej członkami są na ogół osoby [...], [...], posiadające stosunkowo [...]. Okoliczność ta wpływa bowiem zasadniczo na wysokość osiąganych przez nią dochodów, których jedynym źródłem są składki członkowskie. Stowarzyszenie podniosło również, że wobec rosnących kosztów utrzymania, które w roku [...] przekroczyły kwotę [...] złotych na koniec roku obrachunkowego wykazało [...] wynik finansowy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Instytucja prawa pomocy przewidziana na gruncie art. 244 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), zwanej dalej p.p.s.a., służy zapewnieniu realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, w tym również osobom prawnym i jednostkom nie posiadającym osobowości prawnej, które ze względu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie stronie prawa pomocy oznacza przejęcie przez Skarb Państwa ciężaru finansowego związanego z pokryciem powstałych w sprawie kosztów, a co za tym idzie nałożenie na Sąd, jako dysponenta środków publicznych, odpowiedzialności za zasadność i legalność ich wydatkowania. Z tego względu ustawodawca uzależnia przyznanie tego prawa od spełnienia przez ubiegającą się osobę ściśle określonych w ustawie warunków materialnych. W myśl art. 246 § 2. p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane osobie prawnej lub jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej w zakresie całkowitym gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub też w zakresie częściowym o ile wykaże, że nie dysponuje dostatecznymi środkami na poniesienie pełnych kosztów. Wszelkie opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznej i zwolnienie od obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, może być stosowane jedynie wyjątkowo, w sytuacjach gdy istnieją ku temu uzasadnione powody. Z tego względu instytucja prawa pomocy, będąca formą dofinansowania dla strony z budżetu państwa, powinna mieć zastosowanie tylko i wyłącznie wówczas gdy zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W przypadku osób prawnych oraz jednostek nie posiadających osobowości prawnej przyznanie prawa pomocy możliwe jest tylko wtedy gdy osoba ta nie dysponuje majątkiem, którego wartość przekraczałaby wielokrotnie wysokość wpisu. Mając na uwadze brzmienie art. 246 § 2 p.p.s.a. nie ulega wątpliwości to, że intencją ustawodawcy było nałożenie na wnioskodawcę ciężaru udowodnienia okoliczności stanowiących podstawę przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym Sąd dokonał analizy złożonego przez skarżące stowarzyszenie wniosku, z którego w sposób jednoznaczny wynika, iż sytuacja materialna nie uprawnia do skorzystania z prawa pomocy. Złożone we wniosku oświadczenie o stanie majątkowym dowodzi, iż stowarzyszenie dysponuje wolnymi środkami finansowymi, pozwalającymi na pokrycie powstałych na tym etapie postępowania kosztów sądowych, które na dzień dzisiejszy obejmują jedynie wpis od skargi w wysokości [...] złotych. Strona wykazała, że na koniec roku obrotowego [...] osiągnęła zysk w wysokości [...] złotych, oraz że posiada na rachunku bankowym kwotę [...] złotych, a więc środki finansowe znacznie przekraczające powstałe w sprawie koszty. Jednocześnie należy wskazać, iż nie zostały w żaden sposób, udowodnione twierdzenia strony jakoby, w chwili obecnej stowarzyszenie znajdywało się w [...] sytuacji majątkowej, co prawda powołuje się ono na to, że w roku [...] r. działalność przyniosła [...], jednakże nie przedstawiło żadnych dokumentów potwierdzających ten stan rzeczy. Strona skarżąca nie wykazała także w dostateczny sposób, iż wzrosły i to jak sama podnosi w sposób znaczący koszty jej utrzymania. Mając na względzie powyższy stan rzeczy należy jeszcze raz podkreślić, iż okoliczności dotyczące [...] sytuacji materialnej nie zostały w żaden sposób przez skarżące stowarzyszenie udowodnione, a strona posługuje się jedynie ogólnikowymi stwierdzeniami, które nie pozwalają na przyjęcie, iż rzeczywiście jej sytuacja jest tego rodzaju, że uzasadniałaby zastosowanie instytucji prawa pomocy. Jednocześnie nie może odnieść skutku argumentacja strony odnosząca się do sytuacji materialno – bytowej jej członków. Należy podkreślić, iż okoliczności, takie jak [...]czy też [...] i [...] zrzeszonych w stowarzyszeniu członków nie mogą stanowić podstawy do zastosowania wobec niego instytucji prawa pomocy. Czym innym jest bowiem sytuacja materialna stowarzyszenia jako osoby prawnej, a czym innym sytuacja materialna i osobista jego członków, która stanowić może co najwyżej podstawę do przyznania prawa pomocy w odniesieniu do konkretnej osoby fizycznej, której okoliczności te bezpośrednio dotyczą. Z tych względów w oparciu o przepis art. 260 w związku z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 p.p.s.a. postanowiono jak w sentencji postanowienia. Na marginesie należy zauważyć, iż wbrew twierdzeniom Stowarzyszenia A, nie występuje ono w niniejszej sprawie jako uczestnik postępowania lecz jako strona skarżąca. J.K.