IV SAB/Gl 110/12

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 4 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.S. - redaktora naczelnego dziennika [...] w C. na bezczynność Zarządu A S.A. w C. w przedmiocie informacji publicznej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: 1. odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, E.S. w dniu 31 sierpnia 2012 r. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w treści którego oznaczył, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Równocześnie wnioskodawca zadeklarował, że zamieszkuje w wynajmowanym lokalu z rodzicami i pełnoletnią siostrą oraz, że tak on sam jak i wszystkie wspomniane osoby nie posiadają żadnych zasobów pieniężnych, nieruchomości ani przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 Euro. Nadto oświadczył, że jest studentem i nie osiąga żadnych dochodów. Z kolei miesięczny dochód brutto jego rodziny określił w wysokości 1.328 zł (średnia kwota z ostatnich 3 miesięcy), na co składa się wynagrodzenie jego matki, w rozmiarze 756 zł (obciążone było egzekucją komorniczą) oraz stypendium pobierane przez jego siostrę w ramach odbywanego stażu (572 zł). Dodatkowo skarżący powołał się na okoliczność ponoszenia relatywnie znacznych kosztów utrzymania oraz wywiódł, iż jego rodzina korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej oraz pobiera dodatek mieszkaniowy (aktualnie ubiega się o przyznanie tego świadczenia na kolejny okres). Do wniosku dołączone zostały między innymi dokumenty potwierdzające wysokość dochodu siostry i matki wnioskującego, orzeczenie kwalifikujące jego ojca do [...] stopnia niepełnosprawności oraz rachunki i dowody wpłaty obrazujące rozmiar ponoszonych kosztów utrzymania. Następnie, to jest wezwaniem z dnia 11 września 2012 r. zwrócono się do E.S. o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołał, a w szczególności między innymi o: - udokumentowanie faktu, iż zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej (fakt prowadzenia tej działalności był znany rozpoznającemu wniosek z urzędu, jako że wynikał z akt innych spraw toczących się w tutejszym Sądzie). Wskazano, iż należy w tym celu przedłożyć decyzję właściwego organu gminy o wykreśleniu z ewidencji działalności gospodarczej ewentualnie zaświadczenie potwierdzające fakt jej zawieszenia. Równocześnie wskazano, że jeżeli likwidacja lub zawieszenie wspomnianej działalności gospodarczej nastąpiło później niż w dniu 1 lipca 2012 r. - należy przedłożyć księgę przychodów i rozchodów prowadzoną w jej zakresie za 3 ostatnie miesiące; - przedłożenie wydruków lub wyciągów dokumentujących operacje dokonane na wszystkich należących do skarżącego rachunkach bankowych, w okresie ostatnich trzech miesięcy; W odpowiedzi E.S. nadesłał dokumenty potwierdzające fakt, iż z dniem 2 września 2012 r. zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, z kolei 3 września 2012 r. działalność ta została wykreślona Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP. Przedłożył także kopię księgi przychodów i rozchodów prowadzonej w ramach tej działalności za czerwiec, lipiec i sierpień 2012 r. oraz decyzję rozstrzygającą o uznaniu go z dniem 13 września 2012 r. za osobę bezrobotną i o odmowie przyznania mu zasiłku dla bezrobotnych. Pomimo wyraźnego wezwania skarżący nie przedłożył natomiast wyciągów z posiadanych rachunków bankowych, obrazujących operacje dokonane na tych kontach w ciągu ostatnich trzech miesięcy. Zamiast tego nadesłał pismo procesowe datowane na 26 września 2012 r., w którym wywiódł, iż wykaz operacji dokonywanych na jego rachunkach bankowych objęty jest tajemnicą bankową i nie istnieje podstawa prawna do tak dalece ingerującego w prywatność obywatela żądania Sądu. Równocześnie ograniczył się do stwierdzenia, że rachunek bankowy prowadzony w zakresie działalności gospodarczej uległ likwidacji, z kolei na jego osobistym rachunku bankowym nie znajdują się żadne środki pieniężne. Nadto dodał, iż skoro jest osobą bezrobotną, a jego rodzina korzysta ze świadczeń w ramach pomocy społecznej, "podejrzenia Sądu" co do stanu jego rachunku bankowego uważa za "oczywiście nieracjonalne". W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku E.S. należy podnieść, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem strona pomimo wyraźnego wezwania nie nadesłała wyciągów obrazujących operacje na należących do niej rachunkach bankowych dokonane w okresie ostatnich trzech miesięcy. W pierwszej kolejności, odnosząc się do argumentacji skarżącego, jakoby wezwanie go o rzeczone wyciągi naruszało sferę objętą tajemnicą bankową oraz jakoby "nie istniała podstawa prawna do tak dalece ingerującego w prywatność obywatela żądania Sądu" należy podnieść, że wywody te są chybione. Trzeba bowiem zaznaczyć, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na opłacenie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z przywołanego wyżej art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. wynika przy tym, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyte w tym przepisie słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). To wnioskodawca musi więc wykazać brak zdolności płatniczych, z kolei na Sądzie ciąży obowiązek przeanalizowania okoliczności dotyczących jego sytuacji majątkowej. Nie budzi przy tym wątpliwości, że analiza ta musi być wnikliwa i szczegółowa, jako że ewentualne zwolnienie strony od kosztów sądowych prowadzi do przerzucenia kosztów postępowania na budżet państwa, czyli na innych obywateli. W tym celu ustawodawca - wbrew twierdzeniom skarżącego - przewidział podstawy prawne umożliwiające taką analizę oraz weryfikację oświadczeń podnoszonych przez stronę. Trzeba tu przede wszystkim wskazać unormowanie art. 255 p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Równocześnie należy mieć w polu widzenia treść art. 256 pkt 2 cytowanej ustawy, który uprawniając Radę Ministrów do wydania rozporządzenia określającego rodzaje dokumentów źródłowych, o których mowa w art. 255, wskazuje wyraźnie, iż dokumentami tymi mogą być w szczególności między innymi wyciągi lub wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat. Warto również przywołać postanowienia rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. Nr 227, poz. 2245), określające rodzaje dokumentów źródłowych, które w przypadkach budzących wątpliwości mogą potwierdzać przedstawione przez wnioskodawcę dane o jego majątku, dochodach i stanie rodzinnym. Także bowiem ten akt prawny, w §4 pkt 2 wskazuje jednoznacznie, że do dokumentów takich zaliczają się wyciągi i wykazy z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. W świetle powyższego nie budzi wątpliwości, że wezwanie wnioskującego o nadesłanie wyciągów z jego rachunków bankowych miało oparcie w obowiązującym prawie. Co więcej, wezwanie to miało również podstawy faktyczne. Mianowicie, rozpoznający wniosek zważył, że sytuacja materialna E.S. była już przedmiotem analizy tutejszego Sądu w zakresie innych spraw, a w szczególności w sprawie o sygn. akt IV SAB/ Gl 52/11, w zakresie której Sąd postanowieniem z dnia 24 stycznia 2012 r. odmówił mu przyznania prawa pomocy. Należy zaakcentować, że jednym z zasadniczych powodów tego rozstrzygnięcia były właśnie niejasności dotyczące środków na rachunkach bankowych skarżącego. W uzasadnieniu wspomnianego postanowienia Sąd podniósł bowiem między innymi, że "E.S. nie wyjaśnił również skąd pochodziły środki wpłacane przez niego na rachunek firmowy we wrześniu i październiku 2011 r. skoro jego działalność gospodarcza w sierpniu i wrześniu 2011 r., według dokumentów księgowych przyniosła stratę". Zdaniem Sądu mogło to wskazywać na "posiadanie przez skarżącego dodatkowych środków, oszczędności lub innego źródła dochodów". Uwzględniwszy treść rzeczonego postanowienia z dnia 24 stycznia 2012 r. nie może więc budzić wątpliwości, że dokładne wyjaśnienie kwestii związanych z obrotami na rachunkach bankowych należących do wnioskodawcy nie tylko nie było - jak wywodził skarżący - "oczywiście nieracjonalne", lecz przeciwnie - należy je uznać za w pełni uzasadnione. Jakkolwiek bowiem rodzina wnioskodawcy korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, zaś przedłożone przezeń dokumenty świadczą o jej trudnej sytuacji materialnej oraz życiowej, to jednak w świetle sytuacji opisanej w cytowanym postanowieniu, rozstrzygnięcie co do zasadności przyznania mu prawa pomocy musiało zostać poprzedzone analizą wyciągów bankowych z jego rachunków. Dodatkowo trzeba zaznaczyć, że skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej zaledwie miesiąc temu (2 września 2012 r.), a zatem w dniu wniesienia skargi, a nawet i w dacie otrzymania wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, działalność tę jeszcze prowadził, czyli musiał również posiadać rachunek bankowy dotyczący omawianej działalności i nie sposób wykluczyć, że środki na tym rachunku umożliwiały mu wówczas opłacenie stosownych kosztów sądowych (a warto zaznaczyć, że konieczności ich uiszczenia był już przecież wtedy świadom). Nic przy tym nie stało na przeszkodzie, aby pomimo późniejszej likwidacji swojego "firmowego" rachunku bankowego przedłożył wyciągi obrazujące operacje dokonane na nim w lipcu i sierpniu, kiedy jeszcze działalność prowadził. Tym bardziej mógł przedłożyć stosowne wyciągi ze swojego rachunku osobistego, który - jak sam potwierdził - jest do chwili obecnej aktywny. Zważywszy wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności nie sposób przyjąć, aby wnioskujący nie wykazał w sposób dostatecznie wiarygodny, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w swym koniecznym utrzymaniu. Trzeba bowiem zaakcentować, że uchylenie się strony od wykonania nałożonego na nią w toku postępowania obowiązku polegającego na przedłożeniu dokumentów potwierdzających okoliczności związane z jej aktualną sytuacją materialną uniemożliwia uznanie złożonych przez nią oświadczeń za w pełni przekonujące i dlatego wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05). W tym stanie rzeczy uznano, że wymóg, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie został w sprawie zachowany i dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.