IV SAB/Gl 123/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek, , , po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G.L. na bezczynność Prezydenta Miasta G. w przedmiocie informacji publicznej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego lub adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Postanowieniem wydanym w zakresie niniejszej sprawy w dniu 4 marca 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił przyznania G.L. prawa pomocy. W uzasadnieniu tego postanowienia wskazano, że jak wynika z oświadczeń wnioskodawcy, osiąga on dochód w wysokości około [...] zł z tytułu umowy zlecenia, nie posiada żadnych zasobów pieniężnych ani majątku i pozostaje w gospodarstwie domowym z synem będącym uczniem technikum. Równocześnie podkreślono, iż pomimo wezwania skarżący nie nadesłał jakichkolwiek dokumentów potwierdzających wysokość kosztów ponoszonych w związku z utrzymaniem zamieszkiwanej nieruchomości, a jedynie podniósł, że transakcja najmu ma charakter "nielegalny", więc nie może przedłożyć stosownej dokumentacji obrazującej wydatki na czynsz i tzw. media, których wysokość określił na [...] zł miesięcznie. Sąd podniósł, że niepoparta jakimikolwiek dokumentami deklaracja strony o ponoszeniu tak niskich kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego budzi poważne wątpliwości w świetle istniejących realiów życiowych zważywszy, że ma ona obejmować całość wydatków dwuosobowej rodziny, więc także kosztów opłat za energię elektryczną, gaz, usługi telekomunikacyjne, wodę, wywóz nieczystości itd. W konsekwencji uznano, że skarżący nie wyjaśnił w sposób dostatecznie przekonujący wszystkich okoliczności dotyczących jego aktualnego stanu majątkowego, a tym samym nie sposób przyjąć, aby wykazał on istnienie przesłanek koniecznych dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Na powyższe postanowienie G.L. złożył zażalenie, które zostało odrzucone postanowieniem tutejszego Sądu z dnia 10 czerwca 2014 r. Także to drugie postanowienie zostało zakwestionowane przez skarżącego zażaleniem, które tutejszy Sąd w dniu 21 lipca 2014 r. przekazał Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu. W dniu 25 lipca 2014 r. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił jednak wspomniane zażalenie do tutejszego Sądu zwracając uwagę na brak uiszczenia przez skarżącego wpisu od tego zażalenia. Wobec powyższego - uwzględniwszy wyraźne wskazanie NSA - zarządzeniem z dnia 31 lipca 2014 r. Przewodniczący Wydziału IV wezwał skarżącego do uiszczenia wpisu od zażalenia na postanowienie z dnia 10 czerwca 2014 r. W odpowiedzi na powyższe wezwanie G.L. w dniu [...] złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu "PPF". W treści tego formularza ponownie oświadczył, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z synem oraz, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Wskazał przy tym, że uzyskuje dochód z tytułu umowy zlecenia, w średniej wysokości [...] zł miesięcznie, ponosząc przy tym koszty utrzymania w kwocie [...] zł, na którą składają się wydatki na wyżywienie ([...] zł), zakup środków czystości ([...] zł), zakup artykułów szkolnych, pomocy naukowych i odzieży ([...] zł) oraz koszty umorzonych egzekucji komorniczych "[...]" oraz "[...]" (ogółem [...] zł). Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku (pismo z dnia [...]), skarżący nadesłał pismo procesowe datowane na [...], w którym oświadczył, że zarówno on sam jak i jego syn są aktualnie osobami bezrobotnymi, bez prawa do pobierania zasiłku (co potwierdził stosownymi zaświadczeniami Powiatowego Urzędu Pracy w G.) i nie uzyskują jakiegokolwiek dochodu. Równocześnie wywiódł, że lokal, który zamieszkuje wynajmuje bezpłatnie i nie ponosi żadnych należności z tytułu czynszu i opłat za tzw. media. Na poparcie tego twierdzenia przedłożył oświadczenie podpisane przez osobę o nazwisku I.G., w którym podała ona, że "obecnie nie są pobierane od G.L. opłaty czynszowe ani też opłaty za zużyte media (...)" które ponosi ona w całości ze swoich środków. W tym stanie rzeczy, kolejnym wezwaniem z dnia 13 października 2014 r. ponownie zwrócono się do skarżącego o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych zawartych we wniosku, poprzez wskazanie źródeł, z których - wobec deklarowanego braku jakichkolwiek dochodów - czerpie środki na pokrycie kosztów utrzymania siebie i syna (wyżywienie, zakup środków czystości, odzieży itd.), których miesięczna wysokość określona została we wniosku jako [...] zł. Wskazano przy tym, że jeśli źródłem takim są świadczenia z pomocy społecznej - należy przedłożyć kopie decyzji administracyjnych rozstrzygających o ich przyznaniu, jeżeli źródłem tym są pożyczki (kredyty) zaciągnięte w bankach lub podobnych instytucjach - należy nadesłać kopie stosownych umów wraz z harmonogramami spłat, jeżeli natomiast skarżący zaciągnął w tym celu pożyczki od osób fizycznych lub otrzymuje od nich pomoc finansową w formie darowizn, należy podać wysokość otrzymywanych w tym zakresie środków oraz przedłożyć stosowne umowy zawarte z rzeczonymi osobami, na podstawie których pozyskał te środki. W odpowiedzi G.L. przedłożył pismo procesowe z dnia [...], gdzie oświadczył, iż od [...] nie pokrywa kosztów utrzymania syna albowiem jest on obecnie "na własnym utrzymaniu". Równocześnie wywiódł, że na dzień dzisiejszy koszty jego utrzymania to średnio [...] zł, na co składają się wydatki na wyżywienie i środki higieny osobistej. Wskazał przy tym, iż środki na ten cel uzyskuje w formie darowizn od "rodziny i znajomych". Nadto dodał, że nie ponosi kosztów umorzonej egzekucji komorniczej oraz, że "wskazane kwoty należności nigdy nie zostały zapłacone". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 246 §1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest natomiast wykazanie przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.). Z treści przywołanych wyżej unormowań wynika jednoznacznie, że o przyznaniu prawa pomocy decyduje przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy użyty w nich zwrot "wykazanie", który nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których wnioskodawca zamierza wywieść skutki prawne leży po jego stronie, a nie rozpoznającego wniosek. Jest zatem jednoznaczne, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zdaniem Sądu przesłanki te nie zostały w sprawie zachowane albowiem skarżący nie zobrazował swojej sytuacji materialnej i życiowej w sposób wystarczająco jasny, a złożone przezeń w tym zakresie oświadczenia nie są dostatecznie przekonujące. Trzeba w tym miejscu wskazać na szereg sprzeczności pomiędzy twierdzeniami skarżącego podnoszonymi przezeń w toku całego prowadzonego w niniejszej sprawie postępowania. Po pierwsze, początkowo wywodził on, że uiszcza z tytułu opłat związanych z zamieszkiwanym lokalem (czynsz i należności za tzw. media) kwotę [...] zł podając, iż wynajmuje ten lokal "na czarno" od osoby prywatnej, zaś najem ma charakter - jak to określił - "nielegalny" (vide: pisma z dnia [...] i [...] - odpowiednio karty nr 21 i 46 akt sprawy). Następnie natomiast (patrz: pismo z dnia [...] - karta nr 113 akt sprawy) podaje, że w ogóle nie ponosi z tego tytułu wydatków, na potwierdzenie czego przedstawia oświadczenie osoby o nazwisku I.G. Oświadczenie to, podobnie jak i wywody samego skarżącego nie zawiera przy tym jakichkolwiek bliższych informacji dotyczących takiego stanu rzeczy. Nie sprecyzowano bowiem, kim jest I.G., jaki ma tytuł prawny do mieszkania wskazanego jako adres zamieszkania wnioskodawcy ani jakiego rodzaju stosunek prawny ją z nim łączy, a co za tym idzie - z jakiego tytułu ma ona ponosić pełne koszty związane z zamieszkiwaniem skarżącego w tym lokalu. Tymczasem brak takich informacji sprawia, że twierdzenia G.L. trudno uznać za wyczerpujące. Nie budzi bowiem wątpliwości, że deklarowana przezeń sytuacja, w której dana osoba wynajmuje lokal mieszkalny, korzysta z niego i nie musi z tego tytułu uiszczać wynajmującemu jakichkolwiek należności ma charakter bardzo nietypowy. Taka zaś nietypowość z pewnością wymaga bliższych wyjaśnień, których wnioskodawca nie uznał za stosowne udzielić. Druga sprzeczność pomiędzy twierdzeniami skarżącego dotyczy wydatków ponoszonych przez niego z tytułu kosztów postępowania egzekucyjnego. Jakkolwiek bowiem we wniosku (rubryka nr 11 formularza złożonego do Sądu w dniu [...]) podał wyraźnie, że na jego "istotne wydatki" składają się koszty egzekucji komorniczych oznaczonych sygnaturami "[...]" oraz "[...]", to już w późniejszym piśmie z dnia [...] (karta nr 98 akt sprawy) wywodził, iż "nie ponosi kosztów umorzonej egzekucji komorniczej [...] i [...]" oraz, że "wskazane kwoty należności nigdy nie zostały zapłacone". Po trzecie wreszcie, skarżący nie zobrazował w sposób jasny i pełny swojej sytuacji dochodowej. Aktualizując dane ujęte we wniosku oświadczył mianowicie (przywołane wyżej pismo z dnia [...]), że jest aktualnie osobą bezrobotną i nie uzyskuje jakiegokolwiek dochodu. Odpowiadając natomiast na późniejsze wezwanie Sądu z dnia 13 października 2014 r. do sprecyzowania źródeł, z których w takim razie czerpie środki na bieżące utrzymanie (wyżywienie, zakup odzieży i środków czystości) ograniczył się jedynie do lakonicznego i ogólnikowego stwierdzenia, że pozyskuje je "w większości" w ramach darowizn otrzymywanych od bliżej nieokreślonych "rodziny i znajomych". Także tu strona nie udzieliła jakichkolwiek bliższych informacji, nie podając o jakie konkretnie osoby ma chodzić, w jakich kwotach każda z nich ma mu przekazywać środki, ani też nie przedkładając jakichkolwiek dokumentów (jak choćby - w przypadku braku pisemnych umów darowizn - stosowne oświadczenia rzeczonych osób), które mogłyby tę okoliczność potwierdzać. Dodatkowo wnioskodawca podał, że otrzymuje [...] zł miesięcznie ze zbieractwa złomu metalowego, co zdaniem Sądu także trudno uznać za przekonujące. Z jednej strony bowiem twierdzi on, że jego sytuacja materialna jest tak trudna, że zmusza go do pozyskiwania środków w ten sposób - co przy braku jakichkolwiek dochodów umożliwiałoby mu skuteczne ubieganie się o świadczenia z pomocy społecznej, zaś z drugiej, z jego wywodów nie wynika aby ze świadczeń takich korzystał ani nawet, aby zwracał się do właściwego organu o ich przyznanie. Mając na względzie zaprezentowany wyżej stan rzeczy Sąd uznał, że oświadczenia wnioskującego nie dają jasnego, pełnego i wolnego od wątpliwości obrazu jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Tymczasem przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Obowiązkiem strony jest zatem wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast podstaw prawnych do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane nie umożliwiają pełnej oceny jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne (patrz: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2011 r., sygn. akt I FZ 458/10 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W tym stanie rzeczy postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 §1 p.p.s.a.