IV SAB/Gl 2/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia NSA Szczepan Prax, , , po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. M. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Sądu Okręgowego w G. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej w kwestii sprzeciwu skarżącego na postanowienie z dnia 2 lutego 2016 r. postanawia: zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy Pismem z dnia 16 grudnia 2015 r. K. M. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezesa Sądu Okręgowego w G. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, K. M. w dniu 26 stycznia 2016 r. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych. Podniósł, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, aktualnie pozostaje bez pracy i ubiega się o przyznanie renty. Powołał się przy tym na trudną sytuację materialną swojej rodziny (w skład której wchodzi jego żona oraz dwóch synów), uzasadniającą objęcie Programem Operacyjnym "Pomoc Żywnościowa 2014-2020", jak również świadczeniami z pomocy społecznej. Równocześnie wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, przedmiotów wartościowych ani zasobów pieniężnych. Miesięczny dochód netto rodziny skarżącego zadeklarowany został w kwocie 2.268,38 zł, na który składają się pobierane przezeń: zasiłek rodzinny (310 zł) i zasiłek okresowy (93 zł), wynagrodzenie jego małżonki za pracę świadczoną w niepełnym wymiarze (801,98 zł), stypendia - socjalne i mieszkaniowe pełnoletniego syna, w kwocie ogółem 850 zł oraz stypendia - szkolne i socjalne dla młodszego - małoletniego syna (odpowiednio 113,40 zł i 100 zł). Nadto skarżący dodał, iż w grudniu 2015 r. jego małżonka otrzymała wynagrodzenie za nadgodziny w kwocie 152,56 zł, jednorazowe wynagrodzenie z tytułu umowy o dzieło w kwocie 2.000 zł oraz jednorazową premię, w wysokości 382,88 zł, które to świadczenia przeznaczone zostały na bieżące utrzymanie rodziny. Jednocześnie K. M. powołał się na okoliczność ponoszenia znacznych kosztów utrzymania, wśród których, obok wyżywienia oraz opłat związanych z zamieszkiwanym lokalem, wymienił czesne za szkołę młodszego syna w kwocie 385 zł i należność za akademik dla starszego w wysokości 340 zł. Postanowieniem z dnia 2 lutego 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazał, że skarżący powołał się na podobne okoliczności dotyczące stanu majątkowego, jak w sprawach, w których uwzględniono jego wnioski (m.in. IV SAB/Gl 125/15 oraz 154/15). Jednakże w niniejszej sprawie podał, że jego małżonka uzyskała jednorazowe wynagrodzenie z tytułu umowy o dzieło w grudniu 2015 r. w kwocie 2.000 zł oraz premię w kwocie 382,88 zł, co przekracza 23-krotnie wartość kosztów sądowych, które obecnie sprowadzają się do wpisu od skargi w kwocie 100 zł (łącznie 400 zł razem z trzema pozostałymi sprawami, w których wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych) Referendarz zaznaczył, że skarżący złożył skargę w grudniu 2015 r., a zatem w okresie gdy dysponował środkami finansowymi i powinien się liczyć z koniecznością ich przeznaczenia na pokrycie kosztów sądowych. W związku z powyższym skarżący nie spełnił przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy, które przeznaczone jest dla osób obiektywnie niemogących sfinansować kosztów udziału w postępowaniu sądowym. Referendarz zwrócił uwagę na różnicę w kosztach wyżywienia, podanych przez skarżącego w niniejszej sprawie w kwocie 3.100 zł oraz w pozostałych sprawach, w których nie przekraczały 1.050 zł (m.in. o sygn. IV SAB/Gl 125/15 i 154/15). Zdaniem orzecznika taką wysokość wydatków na żywność trudno pogodzić z oświadczeniami skarżącego o jego trudnej sytuacji materialnej oraz uznać za koszt zmierzający do zaspokojenia elementarnych, podstawowych potrzeb żywieniowych. W piśmie z dnia 23 lutego 2016 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. Podniósł, że w kolejnych miesiącach sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny powróciła do takiego samego stanu, który w innych sprawach stanowił podstawę do przyznania prawa pomocy. W chwili obecnej dochód na osobę w czteroosobowej rodzinie skarżącego kształtuje się poniżej kryterium dochodowego w kwocie 514 zł. Skarżący i członkowie jego rodziny otrzymują świadczenia z pomocy społecznej. Skarżący odwołał się do orzecznictwa Sąd Najwyższego, który w postanowieniu z 14 października 1983 r. (I CZ 151/73) wskazał, że niemożność poniesienia kosztów odnosi się do utrzymania na poziomie członków rodziny średnio zarabiającej. Tymczasem takie wynagrodzenie przekracza przeciętny poziom dochodów rodziny skarżącego i kwalifikuje go do kategorii osób ubogich, którym przysługuje pomoc państwa w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania. Referendarz sądowy błędnie ocenił rzeczywisty stan majątkowy skarżącego uznając, że jednorazowy dochód jego żony uzyskany w grudniu 2015 r. powoduje, że nie kwalifikuje się on do przyznania mu prawa pomocy. Zdaniem wnioskodawcy, biorąc pod uwagę dane Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, czteroosobowa rodzina dla zapewnienia sobie minimum warunków socjalnych musiałaby miesięcznie wydawać 3413,40 zł. Odwołał się do orzeczenia NSA z 17 marca 2005 r. sygn. II FZ 157/05 podnosząc, że nie posiada majątku, który mógłby zostać obciążony. Zdaniem skarżącego wysokość dochodu poszczególnych członków jego rodziny wskazuje, że funkcjonują oni znaczenie poniżej minimum socjalnego i ograniczyli swoje wydatki do absolutnego minimum. Wskazał także, że w grudniu 2015 r. zakupił wiele artykułów żywnościowych po obniżonych cenach o długim terminie przydatności do spożycia i w kolejnych miesiącach jego rodzina nie będzie mogła przeznaczyć wystarczających środków na ich zakup. Powtórzył, że nie zgromadził żadnych nieruchomości oraz wartościowych ruchomości, które mógłby spieniężyć lub pod ich zastaw zaciągnąć zobowiązania, a uzyskane środki przeznaczyć na koszty sądowe. Zwolnienie od kosztów sądowych ma zapewnić skarżącemu realizację konstytucyjnego prawa do sądu. Skarżący podkreślił, że podjął wszelkie możliwe starania w celu uzyskania dochodu. W tym celu wystąpił do organów rentowych o przyznanie renty, a postępowanie w tej sprawie toczy się obecnie przed Sądem Okręgowym w G. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Oznacza to, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 73) ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mającym zastosowanie do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Z akt niniejszej sprawy wynika bowiem, że skarga została złożona w dniu 16 grudnia 2015 r. Tym samym należało uznać, że zastosowanie do złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy ma przepis art. 260 Ppsa w brzmieniu nadanym powołaną wyżej ustawą zmieniającą. Zgodnie ze znowelizowanym art. 260 § 1 Ppsa, rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyjdzie zatem zważyć, że zgodnie z art. 243 § 1 P.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Natomiast na mocy art. 245 § 1 P.p.s.a. może ono zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, że kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd zauważył, że dochód czteroosobowej rodziny skarżącego zadeklarowany został na kwotę 2.268,38 zł i gdyby uwzględnić jedynie tę wysokość, to możnaby uznać, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wynoszących na obecnym etapie postępowania 100 zł, jest zasadny. Jednakże w polu widzenia należy mieć tę okoliczność, że małżonka skarżącego w grudniu 2015 r. otrzymała dodatkowe świadczenia z tytułu zatrudnienia w kwocie 2.382,88 zł. Z tego wynika, że przywołana kwota ponad 23-krotnie przekraczała wartość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Skoro K. M. skargę złożył w grudniu 2015 r., to powinien liczyć się z koniecznością uiszczenia wpisu od skargi, gdyż już wcześniej w innych sprawach był wzywany do uiszczenia wpisu od skargi. W tej sytuacji, uzyskanie dodatkowego dochodu w grudniu 2015 r. pozwalało na uiszczenie wpisu sądowego w łącznej kwocie 200 zł (po 100 zł w niniejszej sprawie i sprawie o sygn. IV SAB/Gl 1/16), przy prawidłowym gospodarowaniu posiadanym dochodem. Dodatkowym argumentem przemawiającym za odmową uwzględnienia wniosku jest fakt, że skarżący w jego treści określił wydatki z tytułu zakupu środków żywnościowych w grudniu 2015 r. na około 3.100 zł, natomiast w poprzednio składanych wnioskach (m.in. w sprawach IV SAB/Gl 125/15 i 154/15) koszty te wynosiły 1.000 -1.050 zł. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego mało prawdopodobne wydaje się przeznaczenie kwoty trzykrotnie większej na ten cel nawet z uwzględnieniem okresu świątecznego i zakupów żywności. Należy się zgodzić z referendarzem, że wydatkowanie kwoty 3.100 zł na żywność nie może być uznane za konieczny koszt zmierzający do zaspokojenia elementarnych, podstawowych potrzeb życiowych. Odnosząc się do powołanych przez skarżącego orzeczeń sądów powszechnych i administracyjnych oraz wskazania, że w innych sprawach przyznano mu prawo pomocy wskazać trzeba, że każdorazowy wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpatrywany jest indywidualnie, z uwzględnieniem sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. Nie może zatem stanowić podstawy uwzględnienia wniosku korzystanie z tego prawa w innej przedmiotowo sprawie. Ponadto oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd bierze pod uwagę stan majątkowy z daty złożenia tego wniosku. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 2, utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy.