IV SAB/Gl 332/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 3 stycznia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. D. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Prezydenta Miasta Z. w przedmiocie zawodowej rodziny zastępczej w kwestii wniosku o przyznanie skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: 1. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; Postanowieniem z dnia 23 listopada 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę w niniejszej sprawie. Następnie, w dniu 19 grudnia 2017 r. B. D. złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym określiła, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata. W treści tego formularza wywiodła, że jest osobą samotnie gospodarującą, obciąża ją zadłużenie albowiem ma otwarte dwie linie kredytowe w bankach, przy czym suma limitów wynosi ogółem 21.000 zł, z czego na chwilę obecną wykorzystała 18.000 zł. Równocześnie zaakcentowała, iż w związku z przewlekłością rekrutacji na zawodową rodzinę zastępczą, w której bierze udział, przez ostatni rok nie posiadała stałego zatrudnienia i nie posiada do dnia dzisiejszego, gdyż proces ten toczy się nadal. Wśród swoich źródeł utrzymania strona wymieniła miesięczne dochody z umowy zlecenia (650 zł) oraz z umowy najmu (700 zł). Nadto dodała, że usiłuje sprzedać posiadaną działkę budowlaną, jednak bez powodzenia, gdyż okres jesienno-zimowy nie sprzyja tego typu transakcjom, a nie chce jej sprzedawać za "pół darmo". Składając oświadczenie o swoim stanie majątkowym, skarżąca odwołała się do dokumentów złożonych do Sądu jako załączniki do skargi. W tym zakresie wskazała zestawienie majątku (karta nr 43 i 116 akt sprawy), z którego wynika, że posiada mieszkanie w K. o powierzchni 34,21 m2 (wartość 135.000 zł), mieszkanie w Z. o powierzchni 131,95 m2 (wartość 300.000 zł), dom o powierzchni użytkowej 250 m2 wraz z polem o powierzchni 82,30 ha (wartość 800.000 zł), działkę budowlaną w B. o powierzchni 904 m2 (wartość 130.000 zł) - którą wystawiła na sprzedaż, a nadto inną działkę budowlaną wraz z polem o powierzchni 2,38 ha w G. (wartość 160.000 zł) oraz samochód osobowy marki [...], rok produkcji 2016 (wartość 50.000 zł). Dodatkowo wnioskodawczyni przedstawiła dokumenty potwierdzające jej zadłużenie w bankach, zlecenie sprzedaży posiadanej działki budowlanej oraz zestawienie kosztów utrzymania (załącznik nr 10 do skargi - karty nr 37 i 115 akt sprawy), których sumę określiła jako 2.597 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. W pierwszej kolejności należy odnotować, że przedmiot skargi B. D., czyli działanie organu administracyjnego w sprawie zawodowej rodziny zastępczej, dotyczy problematyki z zakresu szeroko pojętej pomocy społecznej. Wnioskodawczyni jest więc w niniejszej sprawie objęta zwolnieniem od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej "p.p.s.a.", a w konsekwencji, jej wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia rzeczonych kosztów jest od samego początku bezprzedmiotowy i dlatego nie podlega rozpoznaniu (stanowisko to jest zgodne z zarządzeniami Przewodniczącego Wydziału z dnia 8 listopada 2017 r. i z dnia 21 grudnia 2017 r. - odpowiednio karty nr 1 i nr 124 akt sprawy). Odnosząc się natomiast do wniosku strony o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika należy wskazać, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 § 3 tej ustawy, mogącym obejmować między innymi ustanowienie adwokata lub radcy prawnego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym kontekście uznano, że okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania. Wypada zaakcentować, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (rzeczona zasada znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.) i dlatego jego zastosowanie powinno sprowadzać się wyłącznie do osób ubogich, czyli takich, dla których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku w elementarnych, podstawowych potrzebach życiowych jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Tymczasem nie sposób uznać, aby skarżąca zaliczała się do takich osób. Trzeba wprawdzie przyznać, iż ma ona obecnie problemy z płynnością finansową, skoro osiąga aktualnie niskie dochody zaś przedstawione przez nią dokumenty potwierdzają, że jest zadłużona na kwotę około 18.000 zł. Pomimo to jednak, nie można zgodzić się, aby nie była w stanie wygenerować środków wystarczających na opłacenie adwokata z wyboru, czy też, aby jej sytuacja materialna świadczyła o ubóstwie. Należy bowiem podkreślić, że - jak wynika z przedstawionego przez nią zestawienia - posiada majątek o bardzo znacznej wartości, wynoszącej ogółem 1.575.000 zł, na który składa się przede wszystkim cały szereg nieruchomości, a mianowicie dwa mieszkania, dwie działki budowlane, duży dom oraz grunty rolne o powierzchni ponad 80 ha. Wnioskodawczyni nie podnosiła, aby była w jakikolwiek sposób ograniczona w rozporządzaniu wspomnianymi nieruchomościami czy też, aby były one zajęte (np. hipotekami). Tymczasem, jak wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowym, właściciela nieruchomości, które nie służą zaspokojeniu jej podstawowych potrzeb mieszkaniowych, nie sposób uznać za osobę ubogą, gdyż posiada on wystarczającą zdolność majątkową, by pokryć koszty postępowania sądowego, pomimo tego nawet, że jego dochód miesięczny jest nieznaczny (por.: między innymi postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05, z dnia 4 listopada 2015 r., sygn. akt I OZ 1444/15 oraz postanowienie tutejszego Sądu z dnia 6 października 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1395/13 - orzeczenie dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Posiadanie przez stronę majątku, w szczególności nieruchomości, które nie służą zaspokojeniu jej potrzeb mieszkaniowych w zasadzie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy albowiem strona może uzyskać środki pieniężne w drodze jej zbycia, wydzierżawienia bądź obciążenia, celem uzyskania np. pożyczki hipotecznej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09, dostępne w CBOSA). Mając na względzie powyższe, przyjdzie stwierdzić, że skoro wnioskująca posiada bardzo znaczny majątek (w tym cały szereg nieruchomości, które - poza zamieszkiwanym lokalem na terenie Z. - nie służą zaspakajaniu jej niezbędnych potrzeb mieszkaniowych), to ma możliwość opłacenia kosztów wiążących się z udziałem w sprawie adwokata, bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. W tym kontekście, powoływanie się przez stronę na bezskuteczne próby sprzedaży jednej z posiadanych działek nie mogą być uznane za argument przemawiający za przyznaniem jej prawa pomocy. Nawet bowiem, gdyby uwzględnić jej wywody o trudności ze sprzedażą tej nieruchomości oraz o tym, iż nie zamierza jej sprzedawać za "pół darmo", stwierdzić przyjdzie, że - po pierwsze, ma możliwość obciążenia rzeczonej działki celem uzyskania pożyczki hipotecznej, zaś po drugie - może przecież podjąć działania zmierzające do zbycia lub obciążenia w tym celu innych posiadanych nieruchomości. Mając na względzie wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności uznano, że wnioskodawczyni nie spełniła przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. i dlatego postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 tej ustawy.