IV SAB/Gl 40/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E. G. na bezczynność Dyrektora Gimnazjum [...] w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej w kwestii wniosku Dyrektora Gimnazjum [...] o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy; W treści odpowiedzi na skargę Dyrektor Gimnazjum [...] w C. wniósł o zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych "w tym kosztów zastępstwa procesowego". Następnie, w dniu 22 marca 2017 r. organ administracji nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym potwierdził zakres swojego żądania. W uzasadnieniu wskazano, że Gimnazjum nr [...] w C. to jednostka oświatowa utrzymująca się z dotacji przekazywanej przez Gminę i jego celem nie jest osiąganie zysków. Nadto podkreślono, iż żądanie skarżącej zostało spełnione, a tym samym skierowanie przez nią sprawy "do prowadzenia przez profesjonalnego pełnomocnika było przedwczesne" i dlatego organ nie powinien ponosić kosztów postępowania. Równocześnie zadeklarowano, że wspomniane Gimnazjum nie posiada majątku trwałego, ostatni rok zakończyło stratą, w kwocie 813.851,99 zł, zaś na rachunku bankowym posiada kwotę 1.154,84 zł. Zaznaczono przy tym, iż jednostka ta ma wysokie zobowiązania z różnych tytułów na kwotę 71.805,01 zł. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku organu administracji należy podnieść, że stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawa pomocy w zakresie częściowym (mogącym obejmować zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) nastąpić może wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Trzeba tu zaakcentować, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, jako że stanowi odstępstwo od zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym z mocy art. 84 Konstytucji RP oraz art. 199 p.p.s.a. W konsekwencji, zwolnienie od kosztów sądowych może być stosowane tylko w sytuacjach szczególnych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 - dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - zwanej dalej CBOSA). Przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych może zatem nastąpić dopiero wtedy, gdy zdobycie środków na sfinansowanie tych należności jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8). Co więcej, przyjdzie zwrócić uwagę, że przyznanie prawa pomocy osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej ma charakter fakultatywny i zostało pozostawione uznaniu sądu (bądź referendarza sądowego mogącego podejmować rozstrzygnięcia w tym zakresie z mocy art. 258 § 1 p.p.s.a). Oznacza to, że nawet w razie spełnienia przez taki podmiot ustawowych wymogów przyznania prawa pomocy sąd nie musi uwzględniać jego wniosku. Rzeczona fakultatywność jest tu konsekwencją faktu, że tego rodzaju podmiot posiada zorganizowaną strukturę i powinien przewidzieć konieczność ponoszenia kosztów postępowań związanych z jego funkcjonowaniem oraz zarezerwować określone środki na ten cel. Rozpoznający wniosek w pełni popiera stanowisko wyrażone w przedmiotowej kwestii przez NSA w postanowieniu z dnia 19 września 2007 r. (sygn. akt I FZ 434/07 - dostępne w CBOSA). W tym kontekście uznano, iż brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego wniosku. Nawet bowiem wziąwszy pod uwagę specyfikę Gimnazjum nr [...] w C., które jest jednostką budżetową gminy, nie sposób przyjąć, aby okoliczności sprawy uzasadniały zastosowanie prawa pomocy. Należy tu podkreślić, że Dyrektor wspomnianego Gimnazjum, występujący w niniejszej sprawie jako organ administracji, na obecnym etapie postępowania nie jest obowiązany do uiszczenia jakichkolwiek należności. Konieczność taka mogłaby ewentualnie pojawić się dopiero w przyszłości, o ile - w przypadku wydania przez Sąd wyroku oddalającego skargę - złożyłby wniosek o sporządzenie uzasadnienia tego orzeczenia - wtedy byłby obowiązany do uiszczenia opłaty kancelaryjnej. Nadto, jeżeli zechce zaskarżyć orzeczenie kończące niniejsze postępowanie - będzie miał obowiązek uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej. Nawet jednak, gdyby skorzystał z obu opisanych wyżej uprawnień i musiał opłacić obydwie wymienione należności, to wysokość każdej z tych opłat wynosi zaledwie 100 zł, a ich suma to 200 zł. Tymczasem, jakkolwiek z treści wniosku wynika, że sytuacja finansowa Gimnazjum jest niewątpliwie trudna, to nie można zgodzić się, aby uniemożliwiała opłacenie należności w tak niewielkiej kwocie zwłaszcza, że na rachunkach bankowych ma ono zdeponowane środki kilkakrotnie większe. Niezależnie od powyższego należy wyjaśnić, że rozpoznający wniosek o przyznanie prawa pomocy nie ma możliwości zwolnienia strony postępowania - jak to określił organ - "od kosztów zastępstwa procesowego". Z art. 244 § 1 p.p.s.a. wynika bowiem jednoznacznie, że prawo pomocy obejmuje swoim zakresem ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika dla strony oraz zwolnienie od kosztów sądowych, do których, w świetle art. 211 - 213 tej ustawy należą: opłaty - czyli wpis i opłata kancelaryjna oraz zwrot wydatków, do których zaliczają się należności tłumaczy i kuratorów ustanowionych w danej sprawie, a nadto koszty ogłoszeń, diety i koszty podróży należne sędziom i pracownikom sądowym z powodu wykonania czynności sądowych poza budynkiem sądowym, określone w odrębnych przepisach. Czym innym są natomiast koszty postępowania zasądzane od strony przeciwnej na podstawie art. 200 lub art. 201 p.p.s.a. W świetle art. 205 § 1 i 2 tej ustawy są one pojęciem szerszym i obejmują koszty postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, w tym między innymi wynagrodzenie adwokata lub radcy prawnego. O zasądzeniu tych kosztów orzeka Sąd w orzeczeniu kończącym postępowanie, a na mocy art. 206 wspomnianej ustawy, w uzasadnionych przypadkach może odstąpić od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania w całości lub w części. Rozstrzyganie w tym przedmiocie wykracza natomiast poza zakres prawa pomocy i nie może nastąpić w ramach rozpoznania wniosku, o którym mowa w art. 243 § 1 p.p.s.a. Zważywszy wszystkie zaprezentowane wyżej okoliczności postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy. Tylko marginalnie warto zwrócić uwagę, że pismem z dnia 15 marca 2017 r. (karta nr 22 akt sprawy) pełnomocnik skarżącej oświadczył, iż cofa skargę w niniejszej sprawie, w związku z czym w dniu 23 marca 2017 r. Przewodniczący Wydziału IV zarządził przedłożyć akta sędziemu sprawozdawcy, celem rozważenia wyznaczenia posiedzenia niejawnego.