IV SAB/Gl 52/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga - Gajewska po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi E.S. na bezczynność Przewodniczącego Rady Miasta C. w przedmiocie informacji publicznej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego z urzędu postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 4 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę E.S. na bezczynność Przewodniczącego Rady Miasta C. Skarżący we wniosku z dnia [...] domagał się zwolnienia od kosztów sądowych – opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia wraz z uzasadnieniem, motywując go bardzo trudną sytuacją majątkową. Wniosek o przyznanie prawa pomocy został sprecyzowany kolejnym wnioskiem z dnia [...], w którym rozszerzono go o żądanie ustanowienia radcy prawnego do sporządzenia skargi kasacyjnej. Ostatecznie w piśmie z dnia [...] skarżący jednoznacznie podał, że domaga się zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika. Ze złożonych przez skarżącego oświadczeń oraz przedłożonych dokumentów wynika, że jest studentem i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami i siostrą. Rodzice nie pracują, nie mają prawa do zasiłku, wyłącznie ojciec jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. Siostra skarżącego również nie pracuje, uczy się w szkole policealnej. Rodzina korzysta z różnych form pomocy społecznej. Skarżący ma kłopoty ze zdrowiem i musi przyjmować kosztowne leki. Skarżący obrazując swoją sytuację materialną podał nadto, że prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi bardzo małe dochody, a często straty, Działalność polega na sprzedaży ubezpieczeń i jest oparta o system prowizyjny. Dochód z działalności gospodarczej wyniósł [...] zł za ostatnie trzy miesiące. Dodatkowo skarżący nie posiada żadnych oszczędności ani wartościowych przedmiotów. Rodzina skarżącego mieszka w wynajmowanym mieszkaniu o pow. [...] m2, za które czynsz wynosi [...] zł miesięcznie. Na potwierdzenie powyższych okoliczności skarżący nadesłał między innymi wyciągi z ksiąg przychodów i rozchodów za ostatnie 3 miesiące rozrachunkowe, wyciąg z trzech rachunków bankowych, zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez każdego członka rodziny w 2010 r. Zarządzeniem z dnia 15 grudnia 2011 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o dodatkowe informacje i dokumenty (k. 151 akt sądowych), w terminie 7 dni pod rygorem rozpoznania wniosku w oparciu o dane zawarte w urzędowym formularzu i dołączone do niego dokumenty. Skarżący pozostawił wskazane wezwanie bez odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Również na mocy art. 245 §1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku skarżącego należy podnieść, że w myśl zasady wynikającej z art. 246 §2 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast warunkiem przyznania osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 P.p.s.a. obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie braku posiadania dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 §2 pkt 2 P.p.s.a.). Wynika z tego, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, s. 319). W tym kontekście uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania, gdyż skarżący pomimo prawidłowego i precyzyjnego wezwania nie uprawdopodobnił okoliczności dotyczących swojej trudnej sytuacji finansowej ani nie udokumentował okoliczności, na które powołał się we wniosku o przyznania prawa pomocy. Skarżący podał, że prowadzi działalność gospodarczą, która w ostatnim czasie przynosi stratę, co miały wykazać podsumowania z księgi przychodów i rozchodów oraz wyciągi z rachunków bankowych – firmowych i prywatnych. W ocenie Sądu skarżący w tym zakresie nie wyjaśnił jednakże na jakiej podstawie dokonywał on wypłat na swoją rzecz z rachunku firmowego i dlaczego te wypłaty nie są wykazane w księdze przychodów i rozchodów. W wyciągach bankowych wypłaty były natomiast oznaczane jako "wypłata wynagrodzenia". Dlatego też istniała podstawa do wezwania skarżącego do uzupełnienia wniosku. Dodatkowo nie zostało wytłumaczona zasada dokonywania M.P. wypłaty wynagrodzenia z rachunku firmowego i dlaczego te wypłaty nie są wykazane w księdze przychodów i rozchodów w kosztach prowadzonej działalności. Była to kwesta istotna, bowiem dla przykładu wynagrodzenie to wynosiło [...] zł w miesiącu wrześniu 2011 r., a nie było nigdzie zewidencjonowane. E.S. nie wyjaśnił również skąd pochodziły środki wpłacane przez niego na rachunek firmowy we wrześniu i październiku 2011 r. skoro jego działalności gospodarcza w sierpniu i wrześniu 2011 r., według dokumentów księgowych przyniosła stratę. Mogło to wskazywać na posiadanie przez skarżącego dodatkowych środków, oszczędności lub innego źródła dochodów. Przyjdzie także wskazać, że skarżący nie przedstawił kserokopii umowy najmu lokalu mieszkalnego, co pomogłoby w ustaleniu wysokości czynszu oraz nie nadesłał decyzji potwierdzających objęcie rodziny skarżącego pomocą społeczną. Jednocześnie nie wykazał, czy otrzymuje stypendium naukowe (informacja o otrzymywaniu przez skarżącego stypendium naukowego znalazła się w aktach IV SAB/Gl 40/11, gdzie skarżący również ubiegał się o przyznanie prawa pomocy). Ostatecznie można zwróci uwagę, iż skarżący nie nadesłał dodatkowych wyciągów z pozostałych posiadanych przez niego rachunków bankowych, co było niezbędne do pełnego zobrazowania jego faktycznej sytuacji majątkowej. Trzeba zatem stwierdzić, że są to istotne braki, które uniemożliwiają dokonanie rzetelnej oceny stanu finansowego E.S., a tym samym czynią niemożliwym obiektywne stwierdzenie, że rzeczywiście spełnia on przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Aby wykazać zasadność swojego wniosku, strona powinna przedłożyć takie materiały źródłowe, które wykażą w sposób nie budzący wątpliwości, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy. Nie jest dlatego wystarczające wyłącznie samo subiektywne powoływanie się na trudną sytuację majątkową. W tym miejscu należy podkreślić, że skarżący pomimo spoczywającego na nim obowiązku nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy, co leżało w jego bezpośrednim interesie. Natomiast Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie zostały mu przedstawione do oceny i weryfikacji. Dokumenty nadesłane przez skarżącego i złożone oświadczenia zawierały liczne sprzeczności i spowodowały powstanie wątpliwości, których skarżący nie rozwiał, a nawet się do nich nie odniósł. W tej sytuacji, skoro skarżący nie uzupełnił i nie wyjaśnił okoliczności zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy zgodnie z wezwaniem, to nie jest możliwe ustalenie jej aktualnego stanu majątkowego. Natomiast uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Prawo pomocy może być bowiem przyznane wyłącznie w sytuacjach, które nie budzą wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji materialnej w jakiej strona się znajduje. Jest ono bowiem zastrzeżone dla osób ubogich, którym pomoc ze strony państwa jest niezbędna do ochrony swoich praw. Wobec powyższego, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.