IV SAB/Gl 75/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz – Furmanik, , , po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2013r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi G.K. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w J. w przedmiocie udostępnienia akt spraw sądowych postanawia: odrzucić skargę. G.K. pismem z dnia [...] złożonym za pośrednictwem platformy e-PUAP wystąpił do Sądu Rejonowego w J. o "możliwość wglądu" do akt spraw o sygnaturach [...], [...] oraz [...] w celu sporządzenia artykułu prasowego. W odpowiedzi z dnia [...] nr [...] Prezes Sądu Rejonowego w J. poinformował wnioskodawcę na podstawie art. 156 § 1 K.p.k. o braku zgody na udostępnienie akt sprawy sądowej. Zdaniem organu wnioskodawca nie jest stroną postępowania, podmiotem określonym w art. 416 K.p.k., obrońcą, pełnomocnikiem ani przedstawicielem ustawowym. W tym stanie rzeczy brak jest interesu prawnego do udostępnienia akt sprawy. Pismem z dnia [...] G.K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w J. Podniósł, że w dniu [...] zwrócił się do organu o udostępnienie akt sprawy w celu sporządzenia materiału prasowego, jednakże jego sprawa nie została załatwiona w ustawowym terminie. W odpowiedzi na skargę organ wskazał, że z wniosku z dnia [...] nie wynikało, aby został on złożony w trybie ustawy z dnia 8 października 2001r. o dostępie do informacji publicznej. Nadto wnioskodawca powołując się na konieczność sporządzenia artykułu prasowego w żaden sposób nie wykazał, iż działa jako dziennikarz w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 26 stycznia 1984r. Prawo prasowe. Wobec powyższego wniosek rozpoznany został w trybie art. 156 § 1 zd. 2 K.p.k. Zgodnie z tym przepisem za zgodą prezesa sądu akta sprawy sądowej mogą być udostępniane również innym osobom. Organ wskazał między innymi, że podstawową zasadą jest udostępnianie akt sprawy sądowej stronom, podmiotowi określonemu w art. 416, obrońcom, pełnomocników i przedstawicielom ustawowym bez żadnych ograniczeń (art. 156 § 1 K.p.a.). Dostęp do akt sprawy sądowej może być przyznany również innym osobom niż strony, ich przedstawiciele i podmiot, o którym mowa w art. 416. Nie ma on jednak charakteru obligatoryjnego, a jego uzyskanie uzależnione jest od zgody prezesa sądu. Prezes Sądu Rejonowego w J. oceniając wniosek stwierdził, że G.K. nie uprawdopodobnił faktu bycia dziennikarzem. Jednocześnie organ zwrócił uwagę na lakoniczne uzasadnienie oraz złożenie wniosku z pośrednictwem internetu. Ponadto udostępnienie akt osobom spoza kręgu uprawnionych może nastąpić jedynie w sytuacji nie budzącej wątpliwości. Z tych przyczyn organ nie uwzględnił wniosku. Wobec powyższego organ wniósł o odrzucenie skargi G.K. ewentualnie o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ustawodawca przyznał sądom administracyjnym uprawnienia kontrolne wyłącznie w określonych prawem przypadkach. Tym samym jednoznacznie określił właściwość sądów administracyjnych w przypadkach bezczynności organów. Zgodnie bowiem z treścią art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a. skarga na bezczynność organu jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje, postanowienia oraz na akty i czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Postępowanie administracyjne, wyd. 5, s. 378). Oznacza to, że w sprawach, w których wydawane są decyzje oraz postanowienia, jak też w sprawach, w których wydawane są inne akty z zakresu administracji publicznej albo podejmowane czynności materialnotechniczne w powyższym zakresie - możliwe jest zaskarżenie samego zachowania się organu administracji, a uwzględnienie skargi w tym przypadku, w myśl art. 149 P.p.s.a., nakazuje sądowi administracyjnemu zobowiązanie organu do wydania w określonym terminie aktu lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa, a nadto rozstrzygnięcia kwestii, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Bezczynność zachodzi wtedy, gdy w prawnie ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale mimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia, innego aktu lub też nie podjął innej stosownej czynności (vide T. Woś, H.Knysiak-Molczyk, M.Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz", Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2005, s. 86). Orzekając w sprawie dotyczącej skargi na bezczynność organu, sąd, rozstrzyga zatem, czy zachodzi jego właściwość w świetle brzmienia art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a, czy organ będący adresatem wniosku jest legitymowany do żądanego działania i w istocie tego działania nie podejmuje. Ocena taka dokonana być musi na gruncie właściwego dla załatwienia sprawy prawa materialnego, gdyż ono rozstrzyga o legitymacji organu i wynikających z nich uprawnieniach i obowiązkach. Zgodnie z brzmieniem art. 4 art. 1 ustawy z dnia 6 września 2001r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112 poz. 1198) zwanej dalej u.d.i.p. obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne. Niewątpliwie na mocy art. 173 Konstytucji RP sądom przyznano przymiot władzy publicznej, a jak stanowi art. 21 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001r. o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98 poz. 1070) organem sądu rejonowego jest prezes sądu. Jest to zatem, w świetle ustawy o dostępie do informacji publicznej, podmiot zobowiązany do jej udostępnienia. Prawo do informacji publicznej, o czym stanowi art. 3 ust. 1 pkt 1 ab initio u.d.i.p. obejmuje uprawnienia do uzyskania informacji publicznej, którą stanowi każda informacja o sprawach publicznych (art. 1 ust. 1 w/w ustawy). Katalog informacji, które powinny być udostępniane w ramach ustawy o dostępie do informacji publicznej zawarty został w jej art. 6 ust. 1. Traktowany jest jako katalog otwarty, ze względu na użyte w nim określenie "w szczególności". Wśród kategorii informacji publicznych tam wymienionych znajduje się treść i postać dokumentów urzędowych (art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. a), zdefiniowanych na potrzeby ustawy, jako "treść oświadczenia woli lub wiedzy, utrwalona i podpisana w dowolnej formie przez funkcjonariusza publicznego w rozumieniu przepisów Kodeksu karnego, w ramach jego kompetencji, skierowana do innego podmiotu lub złożona do akt sprawy" ( art. 6 ust.2 u.d.i.p.). Także wymieniona została tam informacja dotycząca podmiotów, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.d.i.p. i zasad ich funkcjonowania, a w tym informacja o sposobach przyjmowania i załatwiania spraw przez te podmioty. W przypadku podmiotów władzy publicznej, jakimi są sądy powszechne, nośnikiem takiego rodzaju informacji są niezaprzeczalnie dokumenty (obok dokumentów urzędowych) znajdujące się w aktach sprawy sądowej. Zwraca natomiast uwagę, że ustawodawca nie wymienił w przytaczanym katalogu - jako informacji podlegającej udostępnieniu – akt sprawy sądowej, co oznacza zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, iż ten rodzaj zbioru określonych informacji wyłączony jest z obszaru omawianej ustawy. Takie rozwiązanie wydaje się całkowicie uzasadnione. Po pierwsze katalog przedstawiony w art. 6 ust. 1 u.d.i.p. odnosi się do informacji, a nie do ich zbiorów. Po drugie, w aktach sądowych mogą znajdować się obok dokumentów urzędowych w powyżej przedstawionym rozumieniu i dokumentów zawierających informacje publiczne, także inne dokumenty, niestanowiące nośnika informacji publicznej, a więc niepodlegające udostępnieniu w trybie omawianej ustawy. Takie stanowisko potwierdza również wykładnia gramatyczna treści art. 3 u.d.i.p., w którym nie wymienia się uprawnienia do wglądu do akt sądowych i art. 5 ust. 3 ustawy, w którym mowa o dostępie do informacji o sprawach rozstrzyganych w postępowaniu przed organami państwa, w szczególności w postępowaniu administracyjnym, karnym lub cywilnym, a nie o dostępie do akt spraw administracyjnych, karnych lub cywilnych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w pełni podziela pogląd wielokrotnie już prezentowany w orzecznictwie sądów administracyjnych, odwołujący się również do piśmiennictwa prawniczego, iż akta sądowe, same w sobie, nie stanowią informacji publicznej w rozumieniu u.d.i.p.. Są one natomiast zbiorem różnego rodzaju informacji, wśród których znajdują się również informacje publiczne (por. przykładowo wyrok Naczelnego Sąd Administracyjnego z dnia 29 października 2009r. sygn. akt I OSK 714/09). Jak wynika z przedstawionego Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu stanu faktycznego, G.K. zwrócił się do Prezesa Sądu Rejonowego w J. o udostępnienie akt spraw karnych w celu sporządzenia artykułu prasowego. Prezes Sąd Rejonowego w J. na podstawie art. 156 § 1 K.p.k. nie wyraził zgody na udostępnienie akt spraw sądowych stwierdzając, iż skarżący nie jest stroną postępowania, podmiotem określonym w art. 416 K.p.k., obrońcą, pełnomocnikiem ani przedstawicielem ustawowym. Zgodnie z brzmieniem art. 1 ust. 2 u.d.i.p. unormowania w niej zawarte nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi. Ta norma, którą traktować można jako kolizyjną, z pierwszeństwem przed ustawą o dostępie do informacji publicznej wyznacza tylko taką regulację, która po pierwsze - zawarta jest w innej ustawie. Po drugie - zawiera odrębny tryb dostępu do informacji publicznej, a nie do każdej informacji. Zdaniem Sądu należy zgodzić się z organem, że w niniejszej sprawie udostępnianie akt sprawy podlega regulacjom przepisów prawa procesowego. W art. art. 156 § 1 K.p.k. stwierdzono, że stronom, podmiotowi określonemu w art. 416, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej i daje możność sporządzenia z nich odpisów. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom. Z kolei stosownie do art. 156 § 2 K.p.k. na wniosek oskarżonego lub jego obrońcy wydaje się odpłatnie kserokopie dokumentów z akt sprawy. Kserokopie takie można wydać odpłatnie, na wniosek, również innym stronom, podmiotowi określonemu w art. 416, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym. Z powyższego wynika, że Prezes Sądu Rejonowego w J. nie działał jako organ administracji publicznej, gdyż dostęp do akt sądowych pozostaje poza obszarem ustawy o dostępie do informacji publicznej. Akta sądowe, jak wcześniej zostało wywiedzione, nie stanowią ani dokumentu urzędowego, ani informacji publicznej lecz jedynie zawarte w tych aktach dokumenty urzędowe są informacją publiczną. Są nią również inne dokumenty, jako "nośniki informacji publicznej" stanowiące źródło informacji o działaniu organów władzy publicznej.. W omawianej sytuacji podstawę procesową rozpoznania wniosku skarżącego stanowił powołany wyżej art. 156 § 1 K.p.k. Wniosek ten, co zauważa się wyżej, nie wskazywał, by intencją wnioskodawcy było uzyskać informację publiczną w trybie u.d.i.p. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że czynności sądu powszechnego podejmowane na podstawie art. 156 § 1 K.p.k. nie podlegają kontroli sądu administracyjnego. W tym stanie rzeczy skarga nie mieści się w zakresie właściwości sądu administracyjnego, wobec tego należało uznać ją za niedopuszczalną, co w świetle regulacji art. 58 § 1 pkt 1 P.p.s.a. stanowi przesłankę jej odrzucenia.