IV SAB/Gl 77/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: , Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek, , , po rozpoznaniu w dniu 23 października 2012r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A Sp. z o.o. w B. na bezczynność Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. w przedmiocie uchylenia zabezpieczenia hipotecznego postanowił 1.odrzucić skargę, 2. zwrócić uiszczony wpis od skargi w kwocie 100 zł (sto zł). Pismem z dnia 8 marca 2012r. pełnomocnik A Sp. z o.o. w B. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na bezczynność Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., polegającą na niewydaniu postanowienia w kwestii uchylenia zabezpieczenia w postaci hipoteki przymusowej ustanowionej na nieruchomościach objętych księgami wieczystymi nr [...], prowadzonych przez Sąd Rejonowy w B. Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 159 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a., zobowiązującego ten organ do uchylenia zabezpieczenia w przypadku niepodjęcia egzekucji w określonym terminie. Mając to na uwadze wniósł o zobowiązanie wskazanego organu do merytorycznego zakończenia sprawy w terminie 14 dni, ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie, zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W uzasadnieniu podniesiono, że przedmiotowe nieruchomości, na których ustanowiono hipotekę przymusową, stanowią obecnie własność skarżącego będącego dłużnikiem rzeczowym. Skarżący nabył prawo własności tych nieruchomości wraz z obciążeniami wynikającymi z hipoteki przymusowej od B SA [...] i w związku z tym jest jej następcą prawnym w sferze zobowiązań wynikających z tejże hipoteki, w tym także następcą procesowym w administracyjnym postępowaniu zabezpieczającym i egzekucyjnym w odniesieniu do zobowiązań ciążących na dłużniku osobistym C Sp. z o.o. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (oraz innych składek dla których był płatnikiem), a następstwo to znajduje uzasadnienie w art. 30 § 4 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Dalej z uzasadnienia skargi wynika, że pomimo wniosków kierowanych do Dyrektora Oddziału ZUS w B. o uchylenie zabezpieczenia organ ten w pismach z dnia 5 i 24 października 2011 r. uznał, że nie jest właściwym do ich rozpoznania bowiem zmiana treści wpisu dotyczącego zabezpieczenia hipotecznego na nieruchomości może nastąpić jedynie na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece. Podobne stanowisko zajął także Dyrektor Izby Skarbowej w K., na skutek złożonego zażalenia, które potraktowano jako skargę złożoną w trybie art. 227 k.p.a. oraz Prezes ZUS w wyniku rozpoznania tej skargi. Zdaniem organów w sprawie nie doszło do zabezpieczenia spłaty należności pieniężnych w trybie wskazanym w Dziale IV u.p.e.a., a na podstawie art. 26 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, natomiast obydwa te tryby dokonywania zabezpieczenia mają niezależny od siebie charakter. Stanowiska tego pełnomocnik skarżącej nie podzielił. W jego ocenie zabezpieczenie zobowiązań wobec ZUS w postaci ustanowienia hipoteki przymusowej na podstawie art. 26 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 109 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, jest dokonywane w ramach administracyjnego postępowania zabezpieczającego, regulowanego w u.p.e.a. Istota tego zabezpieczenia jest bowiem identyczna z zabezpieczeniem o jakim mowa w art. 164 § 1 pkt 2 u.p.e.a. oraz art. 1a pkt 19 u.p.e.a. Jedyna różnica polega na konieczności wydania zarządzenia zabezpieczenia w przypadku zabezpieczenia dokonywanego na podstawie art. 164 § 1 pkt 2 u.p.e.a., to jednak przyjąć trzeba, iż funkcje tegoż zarządzenia spełnia w przypadku ZUS wystawiony przez niego tytuł wykonawczy dla potrzeb ustanowienia hipoteki. W konkluzji stwierdzono, że zgodnie z art. 159 § 1 u.p.e.a. dyrektor oddziału ZUS jako organ egzekucyjny, a tym samym organ uprawniony do stosowania środków zabezpieczenia, na żądanie zobowiązanego (także jego następcy prawnego będącego dłużnikiem rzeczowym) jest zobowiązany do uchylenia zabezpieczenia, jeżeli wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie został zgłoszony w terminie 30 dni od dnia dokonania zabezpieczenia należności pieniężnej. Tymczasem w sprawie zabezpieczenie pochodzi z 2005 r., zaś postępowanie egzekucyjne do chwili obecnej nie zostało wszczęte. W odpowiedzi na skargę pełnomocnik organu wniósł o jej oddalenie. Podniósł, że skarżąca A Sp. z o.o. w B. będąca dłużnikiem rzeczowym nabyła przedmiotowe nieruchomości wraz z obciążeniami rzeczowymi od B SA. Dłużnikiem osobistym jest C Sp. z o.o., która zalega z płatnościami z tytułu składek na ubezpieczenie społeczna. W stosunku do tego dłużnika osobistego toczyło się postępowanie upadłościowe. Wpisu hipotecznego w postaci hipoteki przymusowej na przedmiotowych nieruchomościach dokonał Zakład w oparciu o art. 26 ust. 2 w zw. z art. 109 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Podstawą dokonania wpisu były wystawione przez Zakład tytuły wykonawcze. Powyższe, na wezwanie Sądu, zostało potwierdzone nadesłanymi wnioskami z dnia 15 grudnia 2005 r. o wpis hipoteki przymusowej wraz z dołączonymi do nich tytułami wykonawczymi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Z kolei stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów w przypadkach określonych w pkt 1 – 4a. bezczynność organów w przypadkach wyżej określonych (pkt 8) Dopuszczalność skargi na bezczynność występuje wówczas, gdy organ zwleka z wydaniem decyzji, postanowienia albo aktu lub dokonaniem czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. W przypadku skargi na bezczynność organu przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu administracji, lecz ich brak w sytuacji, gdy organ miał obowiązek podjąć działanie w danej formie i w określonym przez prawo terminie. W niniejszej sprawie przedmiotem skargi skarżący uczynił bezczynność Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B., polegającą na nie wydaniu postanowienia wynikającego z obowiązku wykonania art. 159 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), zwanej dalej u.p.e.a. Przepis ten przewiduje obowiązek organu egzekucyjnego uchylenia zabezpieczenia, na żądanie zobowiązanego, jeżeli wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie został zgłoszony we wskazanym w nim terminie. Uchylenie zabezpieczenia następuje w formie zaskarżalnego postanowienia. Bezczynność dotyczyła zatem kwestii zabezpieczenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w postaci hipoteki przymusowej na nieruchomościach będących własnością skarżącego (dłużnika rzeczowego), a zasadniczo na braku uchylenia tego zabezpieczenia przez dyrektora oddziału ZUS jako organu egzekucyjnego. W pierwszej kolejności wskazać przyjdzie, że zgodnie z art. 1a pkt 7 u.p.e.a. organem egzekucyjnym jest organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym bądź niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków. Z treści tej definicji wynika, że zakres uprawnień poszczególnych organów egzekucyjnych jest zróżnicowany. Zróżnicowanie to jest natomiast wyraźnie określone w art. 19 u.p.e.a. Po myśli art. 19 § 1 z zastrzeżeniem § 2 - 8, naczelnik urzędu skarbowego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, do zabezpieczania takich należności w trybie i na zasadach określonych w dziale IV, a także do realizacji wniosków obcych państw o udzielenie pomocy w zakresie, o którym mowa w art. 66d § 1. Tak więc, naczelnik urzędu skarbowego prócz stosowania wszystkich środków egzekucji należności pieniężnych posiada także uprawnienie do zabezpieczania takich należności. Natomiast zgodnie z art. 19 § 4 u.p.e.a., dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ten oddział, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. W świetle powyższych regulacji stwierdzić należy, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uprawnia dyrektora oddziału ZUS, do zabezpieczania należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne oraz innych świadczeń wymienionych wyżej. Przepis art. 19 § 4 u.p.e.a. nadaje bowiem temu organowi uprawnienia organu egzekucyjnego jedynie w zakresie ograniczonym do stosowania objętych nim środków egzekucji należności pieniężnej. Brak jest zatem jakichkolwiek podstaw do uznania, że uprawnienie to może dotyczyć także postępowania zabezpieczającego, skoro obejmuje ono tylko "środki egzekucyjne", a te wymienione zostały enumeratywnie w art. 1a pkt 12 ustawy nie zawierającym żadnych czynności postępowania zabezpieczającego. Skoro organ ten nie posiada uprawnień do zabezpieczania takich należności w trybie i na zasadach określonych w dziale IV u.p.e.a., to tym samym nie posiada uprawnienia do uchylania zabezpieczenia w tym trybie. Wobec powyższego stwierdzić należało, że brak podstaw prawnych do wydania przez dyrektora oddziału ZUS postanowienia w przedmiocie uchylenia zabezpieczenia czyni niedopuszczalną skargę na bezczynność, polegającą na braku wydania takiego postanowienia. Jednocześnie wskazać przyjdzie, że w świetle art. 26 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.) dla zabezpieczenia należności z tytułu składek Zakładowi przysługuje hipoteka przymusowa na wszystkich nieruchomościach dłużnika z uwzględnieniem ust. 3a i 3b. Podstawą ustanowienia hipoteki przymusowej jest doręczona decyzja o określeniu wysokości należności z tytułu składek, jak również tytuł wykonawczy lub zarządzenie zabezpieczenia (art. 35 § 2 ustawy ordynacja podatkowa w zw. z art. 26 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Natomiast stosownie do art. 109 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.) wierzyciel, którego wierzytelność jest stwierdzona tytułem wykonawczym, określonym w przepisach o postępowaniu egzekucyjnym, może na podstawie tego tytułu uzyskać hipotekę na wszystkich nieruchomościach dłużnika (hipoteka przymusowa). Z takim rodzajem hipoteki mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem została ona ustanowiona na nieruchomościach będących obecnie własnością skarżącej na wniosek wierzyciela tj. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych. Tak dokonane zabezpieczenie nie jest tożsame z zabezpieczeniem, o jakim mowa w dziale IV u.p.e.a. Ponadto stwierdzić należy, że zgodnie z art. 100 ustawy o księgach wieczystych i hipotece – w razie wygaśnięcia hipoteki wierzyciel obowiązany jest dokonać wszelkich czynności umożliwiających wykreślenia hipoteki z księgi wieczystej. Z treści tego przepisu wynika, iż dotyczy on wszystkich przypadków wygaśnięcia hipoteki. Na jego skutek powstaje niezgodność między stanem prawnym ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym, do usunięcia której potrzebne jest wykreślenie hipoteki. W tym celu konieczne są dokumenty stwierdzające to wygaśnięcie. Dokumentem takim jest także oświadczenie wierzyciela o wygaśnięciu wierzytelności na skutek jej spłacenia bądź z innych przyczyn. Wskazany przepis nakłada na wierzyciela w takiej sytuacji obowiązek dokonania wszelkich czynności umożliwiających wykreślenie hipoteki. Jeżeli wierzyciel odmawia właścicielowi obciążanej nieruchomości wydania takich dokumentów, lub jeżeli istnieje spór na tym tle, to jedyną drogą do usunięcia niezgodności jest proces na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Zgodnie z art. 10 ust. 1 w razie wskazanej niezgodności osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności. Powództwo o usunięcie niezgodności jest szczególnym rodzajem powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa i jest sprawą mająca charakter cywilnoprawny. W konsekwencji, stwierdzić należy, że załatwienie sprawy wykreślenia wpisu hipoteki z księgi wieczystej, jako zabezpieczenia należności wierzyciela hipotecznego, którym w niniejszej sprawie jest Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ma charakter cywilnoprawny, do której rozpoznania właściwy jest sąd powszechny, a nie sąd administracyjny. W związku z powyższym skarga podlega odrzuceniu na mocy art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O zwrocie wpisu orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 tej ustawy.