IV SAB/Gl 83/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Walentek, , , po rozpoznaniu w dniu 12 pażdziernika 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P.K. na bezczynność Prezesa Sądu Rejonowego w T. w przedmiocie nadzoru administracyjnego p o s t a n a w i a odrzucić skargę Pismem z dnia 6 sierpnia 2015 r. P.K., powołując się na art. 3 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na zaniechanie nadzoru administracyjnego przez Prezesa Sądu Rejonowego w T., w której domagał się stwierdzenia naruszenia prawa podczas czynności administracyjnych podjętych przez Sąd Rodzinny w T., reprezentowany przez Prezesa tego Sądu oraz umorzenia kosztów postępowania bądź zasądzenia ich od strony pozwanej. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że na podstawie § 32 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 23 lutego 2007 r. Regulamin urzędowania sądów powszechnych obowiązkiem Prezesa jest dbałość o sprawne wykonywanie obowiązków przez sędziów, referendarzy sądowych, urzędników i innych pracowników sądowych oraz kulturę pracy. Zdaniem skarżącego Prezes zaniedbał nadzoru nad prawidłowością czynności osób mu podległych skutkiem czego zginęła jego zwrotka potwierdzająca odbiór wezwania z Sądu na badanie w Rodzinnym Ośrodku Doradczo-Konsultacyjnym w K. na dzień 14 stycznia 2015 r., którą podpisał 13 stycznia 2015 r. Nadto skarżący stwierdził, iż Sąd niezgodnie z obowiązującymi przepisami wyznaczył termin badania w wyżej wskazanym Ośrodku. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej. Wyjaśnił, że w oparciu o akta sprawy [...] ustalono, iż w aktach tych na karcie 44 znajduje się zwrotne poświadczenie odbioru wezwania na badanie do RODK podpisane przez skarżącego 13 stycznia 2015 r. Natomiast termin badania wyznaczony został na dzień 14 stycznia 2015r. przez RODK, zgodnie z dyspozycją § 10 pkt 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 sierpnia 2001 r. w sprawie organizacji i zakresu działania rodzinnych ośrodków diagnostyczno-wychowawczych. Sąd jedynie wezwał uczestników postępowania na wyznaczony termin. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać trzeba, że Sąd z urzędu bada w pierwszej kolejności dopuszczalność skargi ustalając, czy nie zachodzi jedna z przesłanek do jej odrzucenia, wymienionych enumeratywnie w art. 58 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej: P.p.s.a.). W ramach tej wstępnej kontroli dokonuje przede wszystkim badania swojej właściwości biorąc pod uwagę treść art. 3 § 2 P.p.s.a. Z tego przepisu wynika, że do właściwości sądów administracyjnych należy orzekanie m.in. w sprawach skarg na bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy administracji w przypadkach określonych w pkt 1 - 4a P.p.s.a. (art. 3 § 2 pkt 8 P.p.s.a.). Oznacza to, że sądy administracyjne rozpatrują skargi na bezczynność organu administracji publicznej w zakresie wydania określonej decyzji administracyjnej (pkt 1), postanowienia, na które służy zażalenie albo kończącego postępowanie, a także postanowienia rozstrzygającego sprawę co do istoty (pkt 2), postanowienia wydawanego w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie (pkt 3), innych aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (pkt 4) oraz pisemnych interpretacji przepisów prawa podatkowego (pkt 4a) W przypadku skargi na bezczynność przedmiotem sądowej kontroli nie jest określony akt lub czynność organu, lecz brak ich podjęcia w określonej formie oraz w określonym terminie. Z bezczynnością organu mamy bowiem do czynienia wówczas, gdy organ zobowiązany do podjęcia określonych aktów lub czynności, przewidzianych w obowiązujących przepisach prawa, nie wykonuje ich w terminie określonym przez te przepisy. W konsekwencji zarzut bezczynności powinien pojawić się wówczas, gdy organ, będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do wydania np. decyzji lub innego aktu administracyjnego albo podjęcia czynności pozostaje w zwłoce. Skarga na bezczynność ma bowiem na celu spowodowanie wydania przez organ administracji publicznej oczekiwanego aktu i rozstrzygnięcia określonej sprawy administracyjnej. Strona wnosząca do organu administracyjnego żądanie określonej treści ma prawo domagać się rozstrzygnięcia o jej prawach i obowiązkach na podstawie i w granicach zakreślonych obowiązującymi przepisami prawa, w tym regułami proceduralnymi oraz normami kompetencyjnymi wyznaczającymi zakres właściwości tego organu. Dla uznania bezczynności organu konieczne jest więc ustalenie, że organ administracyjny był zobowiązany, na podstawie obowiązujących przepisów prawa, do wydania decyzji, aktu lub podjęcia czynności i mimo to nie podejmuje w terminie działań mających na celu uczynienie zadość temu obowiązkowi lub odmawia ich podjęcia. Zaskarżenie bezczynności organu administracyjnego jest natomiast dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest zaskarżenie decyzji, postanowień, aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. Zatem w sprawie istotne jest rozważenie charakteru żądania będącego przedmiotem skargi, a co za tym idzie zbadanie, czy jego realizacja może nastąpić poprzez wydanie aktu lub podjęcia czynności, które podlegają zaskarżeniu do Sądu. Jak już wskazano skarga na bezczynność jest bowiem dopuszczalna tylko wówczas, gdy organ zobowiązany jest do wydania aktów lub podjęcia czynności podgalających kontroli sądów administracyjnych w zakresie określonym w art. 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. W przypadku stwierdzenia, że brak jest podstaw do realizacji żądania w jednej z form działania organów administracji określonych w 3 § 2 pkt 1-4a P.p.s.a. podlegających kontroli sądów administracyjnych, to tym samym skarga na bezczynność kontroli takiej również nie może być poddana i jako niedopuszczalna podlega odrzuceniu. W rozpatrywanej sprawie skarżący zarzucił Prezesowi Sądu Rejonowego w T. zaniechanie nadzoru administracyjnego nad prawidłowością czynności osób mu podległych co, w jego ocenie, spowodowało zaginięcie zwrotnego poświadczenia odbioru wezwania na badania w Rodzinnym Ośrodku Diagnostyczno-Konsultacyjnym w K., do niego wystosowanego. Skarżący wskazał także na wyznaczenie przez Sąd, niezgodnie z przepisami, terminu badania w w/wym. Ośrodku. Zaniechanie, a więc niewykonanie czynności z zakresu nadzoru administracyjnego kwalifikuje skargę jako wniesioną na bezczynność organu administracyjnego. Zatem należało rozważyć charakter owych czynności z zakresu nadzoru. Jak już wskazano skardze do sądu podlegają bowiem akty lub czynności organu administracji publicznej wskazane w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a. W doktrynie i orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że do kategorii aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 zalicza się te, które charakteryzują się następującymi cechami: 1) nie są decyzją ani postanowieniem; 2) mają charakter zewnętrzny, tj. są skierowane do podmiotu niepodporządkowanego organizacyjnie ani służbowo organowi; 3) są skierowane do indywidualnego podmiotu, 4) mają charakter publicznoprawny (należą do materii z zakresu administracji publicznej i mają charakter władczy); 5) dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa; 6) podejmowane są przez podmiot wykonujący administrację publiczną (vide: uchwała NSA z 26 czerwca 2014 r., sygn. akt I OPS 14/13, J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, W-wa 2004r. s. 22-23) Kwestia nadzoru administracyjnego została uregulowana w rozdziale 5 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (t.j. Dz. U. 2015 r. poz. 133 ze zm.) zatytułowanym "Wewnętrzny i zewnętrzny nadzór administracyjny nad działalnością administracyjną sądów w zakresie zapewnienia właściwego toku wewnętrznego urzędowania sądu związanego bezpośrednio ze sprawowaniem wymiaru sprawiedliwości oraz wykonywaniem innych zadań z zakresu ochrony prawnej". W rozdziale tym ustawodawca określił czynności jakie w ramach tego nadzoru wykonują prezesi sądów powszechnych, jak np. badanie toku i sprawności postępowania w poszczególnych sprawach, oraz działania jakie mogą być przez nich podejmowane (zwracanie uwag na piśmie, żądanie usunięcia skutków uchybień). Analiza przepisów dotyczących nadzoru administracyjnego prowadzi do wniosku, że nadzór sprawowany przez prezesów sądów powszechnych ma charakter wewnętrznej relacji prawnej pomiędzy tymi organami a sędziami lub pracownikami sądów powszechnych i to jedynie w obszarze ich działalności administracyjnej (nie orzeczniczej). Wewnętrzny charakter czynności nadzoru nad działalnością administracyjną sądów nie daje podstaw do uznania ich za akty lub czynności z zakresu administracji publicznej o charakterze zewnętrznym, kształtującym w jakikolwiek sposób prawa lub obowiązki osób uczestniczących w postępowaniach sądowych. Czynności z zakresu nadzoru nie pozostają w jakiejkolwiek relacji prawnej z prawami lub obowiązkami podmiotów w sferze administracji publicznej, a zatem nie podlegają kontroli sądów administracyjnych (por. postanowienie WSA w Warszawie z dnia 28 listopada 2007 r. sygn. akt IV SAB/Wa 168/07 publik. w Internecie, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Wobec powyższego należy stwierdzić, że skoro czynności podejmowane w zakresie nadzoru administracyjnego przez Prezesa Sądu nie są czynnościami o jakich mowa w art. 3 § 2 pkt 4 P.p.s.a, a więc nie podlegają właściwości sądów administracyjnych, to skarga na zaniechanie takich czynności – a więc na bezczynność organu w tym zakresie, pozostaje także poza zakresem właściwości sądu. Na marginesie można nadmienić, że sądy administracyjne nie są także właściwe do rozpoznawania skarg na czynności podejmowane przez sądy powszechne, nie są one bowiem powołane do sprawowania nadzoru nad sądami powszechnymi i kontroli podejmowanych przez nie czynności oraz wydawanych orzeczeń. W związku z powyższym, uznając skargę za niedopuszczalną, Sąd na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 58 § 3 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.