IV SO/Gl 1/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Michalik, , , po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K.M. na Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] w przedmiocie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności- wymierzenia organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a. w kwestii sprzeciwu strony skarżącej na postanowienie z dnia 1 marca 2016 r. p o s t a n a w i a zaskarżone postanowienie utrzymać w mocy. Postanowieniem z dnia 1 marca 2016 r. starszy referendarz sądowy oddalił wniosek K.M. p przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu referendarz wskazał, że K.M. składał na przestrzeni ostatnich trzech miesięcy liczne wnioski o przyznanie prawa pomocy. W kilku sprawach (np. sygn. akt IV SA/Gl 1142/15 i IV SAB/Gl 154/15 - wnioski złożone w grudniu 2015 r.) zostały one uwzględnione, z kolei w kilku innych (np. sygn. akt IV SAB/Gl 1/16 i IV SAB/Gl 165/15 - wnioski złożone w styczniu 2016 r.) odmówiono mu przyznania prawa pomocy. Zestawienie treści powyższych wniosków z wnioskiem złożonym w zakresie sprawy niniejszej wskazuje na istotne rozbieżności pomiędzy oświadczeniami skarżącego co do ponoszonych kosztów utrzymania. Po pierwsze uwagę referendarza zwróciły bardzo znaczne różnice pomiędzy wydatkami ponoszonymi na żywność: we wnioskach składanych w grudniu 2015 r. skarżący oświadczał, że na żywność dla swojej rodziny przeznacza 1.000 zł, następnie - we wnioskach złożonych w styczniu 2016 r. podał kwotę 3.100 zł (ponad trzykrotnie wyższą niż poprzednio), z kolei we wniosku niniejszym, złożonym w lutym 2016 r. określił wysokość tych wydatków jako zaledwie 300 zł (tu z kolei kwota jest ponad dziesięciokrotnie niższa niż w miesiącu poprzednim). Podkreślił, że z treści wszystkich przywołanych wyżej formularzy "PPF" nie wynika, aby w składzie jego gospodarstwa domowego dochodziło w tym czasie do jakichkolwiek zmian, ani też, aby miały miejsce inne okoliczności mogące tłumaczyć aż tak wielkie różnice pomiędzy wspomnianymi wydatkami. Po drugie, jak zauważył referendarz, we wnioskach złożonych w zakresie powyższych spraw o sygn. akt IV SA/Gl 1142/15, IV SAB/Gl 154/15, IV SAB/Gl 1/16 i IV SAB/Gl 165/15, skarżący wymienił wśród kosztów utrzymania (poza żywnością): lekarstwa (150 zł), energię elektryczną (149 zł), gaz (35 zł), opłatę za szkołę syna A. (385 zł), opłatę za akademik syna P. (340 zł) oraz ratę kosztów sądowych (155 zł). Tymczasem w treści wniosku złożonego w sprawie niniejszej, poza wskazanymi kosztami, skarżący wymienia inne wydatki, na które w cytowanych wyżej wcześniejszych wnioskach się nie powoływał, a mianowicie: Internet (107 zł), eksploatację samochodu należącego do jego małżonki (239,25 zł) oraz telefon (39,96 zł). Oznacza to, że albo w ostatnim miesiącu wnioskodawca wraz z żoną zakupił samochód, nabył telefon i zawarł umowę z operatorem internetowym (a wszystko to świadczyłoby o poprawie sytuacji materialnej i o istnieniu niewątpliwych możliwości płatniczych - nawet przyjąwszy, że chodzi o samochód dwudziestoletni, musiałby on przecież kosztować co najmniej około tysiąca złotych), albo koszty eksploatacji pojazdu oraz opłaty za korzystanie z sieci Internet i za telefon musiały być przezeń ponoszone także w miesiącach poprzednich. W tym drugim przypadku wątpliwości budzić musi jednak fakt, iż nie wykazał tych kosztów we wcześniej złożonych wnioskach, pomimo, że opiewają one w sumie na znaczną przecież kwotę 386,21 zł. Opisane wyżej rozbieżności są na tyle poważne, że rzucają, zdaniem referendarza, cień na wiarygodność oświadczeń skarżącego. W piśmie z dnia 1 kwietnia 2016 r. wnioskodawca wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W pierwszej kolejności zaznaczył, że w zaskarżonym postanowieniu błędnie wskazano przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. jako podstawę wydania orzeczenia, bowiem wnosił on o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, nie częściowym obejmującym jedynie zwolnienie od kosztów sądowych. Dalej podniósł, że w kolejnych miesiącach sytuacja materialna skarżącego i jego rodziny powróciła do takiego samego stanu, który w innych sprawach stanowił podstawę do przyznania prawa pomocy. W chwili obecnej dochód na osobę w czteroosobowej rodzinie skarżącego kształtuje się poniżej kryterium dochodowego w kwocie 514 zł. Skarżący i członkowie jego rodziny otrzymują świadczenia z pomocy społecznej. Wnioskodawca odwołał się do orzecznictwa Sąd Najwyższego, który w postanowieniu z 14 października 1983 r. (I CZ 151/83) wskazał, że niemożność poniesienia kosztów odnosi się do utrzymania na poziomie członków rodziny średnio zarabiającej. Tymczasem takie wynagrodzenie przekracza przeciętny poziom dochodów rodziny skarżącego i kwalifikuje go do kategorii osób ubogich, którym przysługuje pomoc państwa w zakresie zwolnienia od kosztów postępowania. Zdaniem wnioskodawcy, biorąc pod uwagę dane Instytutu Pracy i Spraw Socjalnych, czteroosobowa rodzina dla zapewnienia sobie minimum warunków socjalnych musiałaby miesięcznie wydawać 3413,40 zł. Odwołał się do orzeczenia NSA z 17 marca 2005 r. sygn. II FZ 157/05 podnosząc, że nie posiada majątku, który mógłby zostać obciążony. Zdaniem skarżącego wysokość dochodu poszczególnych członków jego rodziny wskazuje, że funkcjonują oni znaczenie poniżej minimum socjalnego i ograniczyli swoje wydatki do absolutnego minimum. Wskazał także, że w grudniu 2015 r. zakupił wiele artykułów żywnościowych po obniżonych cenach o długim terminie przydatności do spożycia i w kolejnych miesiącach jego rodzina nie będzie mogła przeznaczyć wystarczających środków na ich zakup. Powtórzył, że nie zgromadził żadnych nieruchomości oraz wartościowych ruchomości, które mógłby spieniężyć lub pod ich zastaw zaciągnąć zobowiązania, a uzyskane środki przeznaczyć na koszty sądowe. Wnioskodawca zaznaczył, że wbrew ocenie referendarza nie nabył samochodu. Pojazd, o którym mowa w postanowieniu z dnia 1 marca 2016 r. pozostaje w jego rodzinie od 14 lat. K.M. zakwestionował również argumentację referendarza w kwestii zawarcia umowy z operatorem internetowym oraz zakupu telefonu, a także opłat za szkołę młodszego syna. Na koniec wnioskodawca oświadczył, że zwolnienie od kosztów sądowych ma zapewnić skarżącemu realizację konstytucyjnego prawa do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że w dniu 15 sierpnia 2015 r. weszła w życie ustawa z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658). Oznacza to, że w niniejszej sprawie zastosowanie znajduje art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2012 r. Dz. U. poz. 270, ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", w brzmieniu nadanym art. 1 pkt 73) ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mającym zastosowanie do spraw wszczętych po 15 sierpnia 2015 r. Z akt niniejszej sprawy wynika bowiem, że skarga została złożona w dniu 26 stycznia 2016 r. Tym samym należało uznać, że zastosowanie do złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy ma przepis art. 260 p.p.s.a. w brzmieniu nadanym powołaną wyżej ustawą zmieniającą. Zgodnie ze znowelizowanym art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W myśl § 2 tego przepisu wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Przyjdzie zatem zważyć, że zgodnie z art. 243 § 1 p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Natomiast na mocy art. 245 § 1 p.p.s.a. może ono zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zdaniem Sądu skarżący nie wykazał w sposób przekonujący, że kwalifikuje się do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd zauważył, że dochód czteroosobowej rodziny skarżącego zadeklarowany został na kwotę 2 046,65 zł i gdyby uwzględnić jedynie tę wysokość, to możnaby uznać, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, wynoszących na obecnym etapie postępowania 100 zł, jest zasadny. Jednakże w polu widzenia należy mieć tę okoliczność, że wnioskodawca (nawet jeżeli przyjąć, że nie zakupił samochodu) to nabył telefon i podpisał umowę z operatorem internetowym, co świadczy o jego niewątpliwych możliwościach płatniczych. Dodatkowym argumentem przemawiającym za odmową uwzględnienia wniosku jest fakt, że skarżący w jego treści określił wydatki z tytułu zakupu środków żywnościowych w grudniu 2015 r. na około 3.100 zł, natomiast w poprzednio składanych wnioskach (m.in. w sprawach IV SAB/Gl 125/15 i 154/15) koszty te wynosiły 1.000 -1.050 zł. W świetle wiedzy i doświadczenia życiowego mało prawdopodobne wydaje się przeznaczenie kwoty trzykrotnie większej na ten cel nawet z uwzględnieniem okresu świątecznego i zakupów żywności. Należy się zgodzić z referendarzem, że wydatkowanie kwoty 3.100 zł na żywność nie może być uznane za konieczny koszt zmierzający do zaspokojenia elementarnych, podstawowych potrzeb życiowych. Odnosząc się do powołanych przez skarżącego orzeczeń sądów powszechnych i administracyjnych oraz wskazania, że w innych sprawach przyznano mu prawo pomocy wskazać trzeba, że każdorazowy wniosek o przyznanie prawa pomocy rozpatrywany jest indywidualnie, z uwzględnieniem sytuacji majątkowej, rodzinnej i finansowej wnioskodawcy. Nie może zatem stanowić podstawy uwzględnienia wniosku korzystanie z tego prawa w innej przedmiotowo sprawie. Ponadto oceniając wniosek o przyznanie prawa pomocy, Sąd bierze pod uwagę stan majątkowy z daty złożenia tego wniosku. Na koniec odnosząc się do zarzutu podania nieprawidłowej podstawy prawnej Sąd zauważa, że na złożonym w dniu 15 lutego 2015 r. formularzu PPF K.M. wniósł jedynie o zwolnienie od kosztów sądowych, a wniosek nie został zmodyfikowany, wobec czego podstawa prawna postanowienia z dnia 1 marca 2016 r. jest prawidłowa. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 2, utrzymał zaskarżone orzeczenie w mocy.