IV SO/Gl 12/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bożena Miliczek-Ciszewska po rozpoznaniu w dniu 24 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku A.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata po rozpoznaniu sprzeciwu wnioskodawcy od postanowienia starszego referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 31 sierpnia 2016 r., sygn. akt IV SO/GL 12/16 p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie referendarza sądowego z 31 sierpnia 2016 r. Wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2016 r., sformułowanym w skardze "na niewydanie przewidzianej prawem decyzji przez Delegaturę Urzędu Komunikacji Elektronicznej w S.", A.P. zwrócił się z prośbą o przyznanie mu pomocy prawnej oraz o zwolnienie od uiszczenia kosztów procesu. Pismem z dnia 4 maja 2016 r. wezwano wnioskodawcę do złożenia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy według załączonego wzoru w terminie 7 dni, licząc od daty doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Jak wynika ze zwrotnego potwierdzenia odbioru wezwanie zostało doręczone wnioskodawcy w dniu 16 maja 2016 r. W dniu 20 maja 2016 r. do sądu wpłynął wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wnioskodawca wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu wniosku wnioskodawca wskazał, że jest osobą niepełnosprawną o stopniu [...], trwale niezdolnym do samodzielnej egzystencji oraz potrzebującym stałej opieki osób trzecich w codziennym życiu. Dodatkowo wnioskodawca wskazał, że jest [...], co pogarsza jego sytuację oraz uniemożliwia uczestnictwo wnioskodawcy w postępowaniu. Wnioskodawca samotnie prowadzi gospodarstwo domowe przy pomocy osób trzecich oraz oświadczył, że jest po rozwodzie. Ponadto zaznaczył, że o dom o pow. 90 m2 toczy się spór sądowy pomiędzy nim a byłą małżonką. Jako dochód wnioskodawca wskazał emeryturę w wysokości 1.734,00 zł netto, natomiast zobowiązania i stałe wydatki wynoszą: - prąd 63,00 zł miesięcznie, - woda ok. 40,00 zł na 2 miesiące, - kanalizacja ok. 50,00 zł na 2 miesiące, - podatek 200,00 zł na rok, - opał ok. 800,00 zł na 3-4 miesiące, - śmieci 32 zł na 2 miesiące, lekarstwa ok. 200,00 zł miesięcznie, koszty związane z pomocą osób trzecich stosownie do potrzeb oraz posiadanych środków oraz koszty rehabilitacji i napraw sprzętu pomocniczego w razie potrzeby oraz posiadanych środków. Wnioskodawca nie wskazał aby posiadał inne nieruchomości, zasoby pieniężne, bądź przedmioty o wartości przekraczającej 5.000,00 zł. Reasumując, wymienione przez wnioskodawcę zobowiązania i stałe wydatki wynoszą około 540,60 zł miesięcznie. Mając na uwadze powyższe pismem z dnia 6 czerwca 2016 r. wezwano wnioskodawcę do udokumentowania aktualnej wysokości dochodu oraz o podanie wysokości kosztów poniesionych w ostatnim okresie z tytułu zakupu leków, leczenia, rehabilitacji oraz napraw sprzętu rehabilitacyjnego w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania. W odpowiedzi wniesionej w terminie wnioskodawca wskazał, że przesyła zeznanie PIT-37 za 2015 rok, "informację o odliczeniach od dochodu (przychodu) i od podatku PIT/O" oraz kserokopie faktur za zakupione leki. Ponadto, wnioskodawca stwierdził, że nie jest w stanie przedstawić faktur dokumentujących opłacanie pomocy udzielanej mu przez osoby trzecie ponieważ "takie niestety jest życie". Z przedstawionych dokumentów wynika, że dochód wnioskodawcy w 2015 roku z tytułu emerytury wyniósł 23.466,60 zł oraz, że dokonał odliczenia z tytułu wydatków na cele rehabilitacyjne w kwocie 2.621,11 zł. Przedstawione przez wnioskodawcę faktury dokumentują zakup leków na łączną kwotę 284,21 zł, przy czym na fakturach nie widnieje data zakupu. Z akt niniejszej sprawy wynika, że w dniu 6 lipca 2016 r. wpłynęło do tut. sądu pismo M.P., w którym zakwestionowała rzetelność oświadczeń wnioskodawcy oraz podniosła, że odpowiedź wnioskodawcy na wezwanie sądu zawiera same kłamstwa. Wraz z pismem wyżej wymieniona przesłała pismo procesowe podpisane przez adwokat M.S. z dnia 16 maja 2016 r. kierowane do Sądu Rejonowego w B., z którego wynika, że adwokat działała w imieniu uczestnika postępowania prowadzonego przed ww. sądem – A.P. W imieniu swego mocodawcy pełnomocnik zaproponowała aby przejął na własność nieruchomość położoną w G. ze spłatą na rzecz wnioskodawczyni (M.P.) w kwocie 120.000,00zł. Następnie wskazała, że "środki zgromadzone na rachunku bankowym i lokatach uczestnika stanowią jego majątek osobisty". Ponadto wskazała, że uczestnik uzyskał tytułem zadośćuczynienia kwotę ponad 94.000,00 zł, którą umieszczał na lokatach. Z uwagi na powyższe, pismem z dnia 12 lipca 2016 r. wezwano A.P. do udzielenia wyjaśnień dotyczących kwoty ponad 94.000,00 zł uzyskanej tytułem odszkodowania i zadośćuczynienia, w szczególności poprzez wskazanie kiedy wnioskodawca otrzymał ww. kwotę, czy została ona już rozdysponowana, a jeżeli tak to, czy w całości, czy w części oraz wskazać na co wnioskodawca przeznaczył ww. środki. Ponadto, wezwano wnioskodawcę o nadesłanie wyciągów bankowych lub zaświadczeń potwierdzających stan środków na wszystkich należących do wnioskodawcy rachunkach bankowych, lokatach i kontach na dzień 30 czerwca 2016 r. z uwzględnieniem rachunków i lokat, które zostały zlikwidowane. W odpowiedzi na wezwanie wnioskodawca stwierdził, że wyznaczono mu zbyt krótki termin na zebranie całego materiału dowodowego ze względu na przypadające w tym czasie "3 dni świąteczne" oraz wskazał, że zadośćuczynienie zostało przyznane mu 15 lat temu i "dawno zostało zużyte". Wnioskodawca podniósł, że nawet organy rządowe nie posiadają już dokumentacji, na dowód czego przedłożył stosowne pismo z Ministerstwa Spraw Zagranicznych, w którym wskazano, że kwota zadośćuczynienia wyniosła 50.000,00zł. Ponadto, wnioskodawca załączył pismo z dnia 20 maja 2011 r. adwokat M.S., z którego wynika, że została ustanowiona jego pełnomocnikiem z urzędu. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz zebrany w sprawie materiał dowodowy postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2016 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach oddalił wniosek A.P. o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia podkreślono, że wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, schorowaną oraz wymagającą opieki innych osób, jednak pomimo jednoznacznie brzmiącego wezwania wnioskodawca nie przedstawił żadnych dokumentów dotyczących należących do niego rachunków bankowych, lokat lub kont oraz nie wyjaśnił w sposób dostatecznie jednoznaczny okoliczności dotyczących przyznanego mu odszkodowania. Bierność wnioskodawcy w powyższym zakresie uniemożliwiła dokonanie pełnej i wolnej od wątpliwości oceny jego stanu posiadania, co uzasadniało oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W piśmie z dnia 15 września 2016 r. A.P. wniósł w terminie sprzeciw na postanowienie z dnia 31 sierpnia 2016 r., w którym zarzucił m.in., że: - w wezwaniu z dnia 12 lipca 2016 r. (doręczonemu stronie w dniu 11 sierpnia 2016 r.) wyznaczono stronie de facto 4 dni na zebranie materiału dowodowego ze względu na przypadające w dniu 15 sierpnia 2016 r. święto, co uniemożliwiło stronie będącej osobą niewidomą oraz trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji zebranie wystarczającego materiału dowodowego, - w tak krótkim okresie czasu wnioskodawca nie był w stanie zdobyć zaświadczeń z polskich oraz międzynarodowych banków dotyczących nie posiadania w tych bankach kont, co więcej sąd nie wskazał wnioskodawcy nazw banków, od których ma uzyskać zaświadczenia oraz nie określił, czy wnioskodawca ma uzyskać zaświadczenie od wszystkich krajowych, czy też zagranicznych banków. Na spełnienie powyższego obowiązku wnioskodawca potrzebowałby wielu miesięcy, jeżeli dotyczyłoby to wszystkich banków krajowych lub nawet kilku lat, gdyby dotyczyło to wszystkich banków zagranicznych, - środki finansowe uzyskane z zadośćuczynienia w 2001 r. zostały wykorzystane na zakup nieruchomości we wsi P. za kwotę 25 tysięcy zł oraz częściowo na zakup nieruchomości w G. Wnioskodawca wskazał ponadto, że zaproponował byłej małżonce, że "weźmie pożyczkę pod zastaw tej nieruchomości i spłaci ją". Do pisma wnioskodawca dołączył umowę darowizny sporządzoną w formie aktu notarialnego, umowę sprzedaży sporządzoną w formie aktu notarialnego, wniosek o przyznanie prawa pomocy, zeznanie PIT-37 za 2015 rok, informację PIT/O za 2015 rok oraz faktury i rachunki. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności wskazać należy, że w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego, o którym mowa w art. 258 § 2 pkt 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia. Zgodnie z art. 255 P.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z akt sprawy wynika, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Z oświadczeń złożonych przez wnioskodawcę wynika, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe przy pomocy osób trzecich i utrzymuje się wyłącznie z emerytury w wysokości 1.734,00 zł netto. Posiada nieruchomość o pow. 90 m2, o którą toczy się spór sądowy pomiędzy nim a byłą małżonką. Wnioskodawca nie wskazał aby posiadał inne nieruchomości, zasoby pieniężne, bądź przedmioty o wartości przekraczającej 5.000,00 zł. Ponadto, jest osobą niepełnosprawną w stopniu [...] oraz trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Wnioskodawca wskazał wysokość kosztów utrzymania, które w łącznej wysokości wynoszą około 540,60 zł miesięcznie, przy czym nie wskazał wysokości kosztów ponoszonych na opłacenie udzielanej mu pomocy przez osoby trzecie oraz kosztów napraw sprzętu pomocniczego, Ponadto, w toku sprawy sąd powziął informację, że wnioskodawca posiada kwotę ponad 94.000,00 zł w związku z czym wezwano wnioskodawcę do udzielenia wyjaśnień odnośnie ww. kwoty oraz nadesłania wyciągów bankowych lub zaświadczeń potwierdzających stan środków na wszystkich należących do wnioskodawcy rachunkach bankowych, lokatach oraz kontach. Wnioskodawca w odpowiedzi na powyższe wezwanie wskazał, że środki, które uzyskał tytułem zadośćuczynienia zostały dawno zużyte, przy czym nie nadesłał żadnych dokumentów bankowych. Mając na uwadze powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania, gdyż skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek do otrzymania prawa pomocy, a przedstawione przez niego dowody budzą wątpliwości, co do rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy. W szczególności należy zwrócić uwagę na fakt, że odnośnie kwoty ponad 94.000,00 zł wnioskodawca wskazał jedynie, że "dawno ją zużył". Ponadto, nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów bankowych dotyczących posiadanych przez niego rachunków bankowych, kont lub lokat. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnieniu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 24 lipca 2014 r. sygn. akt II GZ 393/14, LEX 1495223). W ocenie Sądu starszy referendarz sądowy słusznie oddalił wyżej wymieniony wniosek. Zgodnie z aktualnym orzecznictwem sądów administracyjnych należy zauważyć, że osoba chcąca skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 29 stycznia 2015 r. sygn. akt I OZ 58/15 LEX nr 1628852). Ponadto, wydaje się oczywistym, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek należytego przedstawienia swojej sytuacji materialnej, a zatem posiadanego majątku, uzyskiwanych dochodów oraz wydatków. Nie budzi wątpliwości, że w sytuacji, gdy przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności faktyczne wydają się niewiarygodne lub niekompletne, wspomniany powyżej obowiązek nie jest wypełniony. To z kolei powoduje, że sąd nie może ocenić sytuacji materialnej wnioskodawcy i jest zmuszony odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 stycznia 2013 r. sygn. akt I FZ 555/12, LEX nr 1273752). W świetle wskazanych okoliczności Sąd uznał zarzuty zawarte w sprzeciwie za niezasadne i działając na podstawie art. 243 P.p.s.a. w związku z art. 260 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.