IV SO/Gl 13/15

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 22 lipca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienia adwokata w sprawie dotyczącej postanowienia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Województwie [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia o stopniu niepełnosprawności postanawia ustanowić dla skarżącego adwokata. Postępowanie w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy zostało zainicjowane przez D. S. w ramach urzędowego formularza wniosku z dnia 20 maja 2015 r. W jego motywach odnotował, że posiada III grupę inwalidzką, leczy się w poradni psychiatrycznej i z tego tytułu był też hospitalizowany. Wnioskodawca zeznał, że nie pracuje, ani nie ma żadnego majątku, w tym oszczędności. Podkreślił, że utrzymuje się z zasiłków okresowych przyznawanych przez MOPS G. na okres trzech miesięcy. Zaznaczył przy tym, że świadczenie to jest bardzo niskie i stanowi kwotę 271 zł, z czego musi opłacić pobyt w schronisku dla bezdomnych. Na przeżycie pozostaje mu kwota 81 zł z przeznaczeniem na trzy miesiące. Sposób wypełnienia oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach świadczy o tym, że wnioskodawca nie posiada jakiegokolwiek majątku. Pismem z dnia 2 czerwca 2015 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę do uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie kopii decyzji administracyjnej, na mocy której wnioskodawca pobiera aktualnie zasiłek okresowy, ewentualnie aktualnego (to jest wydanego nie wcześniej niż w maju 2015 r.) zaświadczenia właściwego ośrodka pomocy społecznej potwierdzającego, że wnioskodawca korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej z tytułu ubóstwa. W piśmie pouczono wnioskodawcę, iż niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni lub w wyznaczonym zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Wezwania, pomimo dwukrotnego awizowania, wnioskodawca nie odebrał. Pierwsze awizo wystawiono dniu 19 czerwca 2015 r., drugie zaś w dniu 29 czerwca 2015 r. Ostatecznie wezwanie referendarza powróciło do Sądu z dniem 6 lipca 2015 r. z adnotacją "zwrot – nie podjęto w terminie". W konsekwencji wezwanie to pozostało bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. W dniu 15 czerwca 2015 r., a zatem w czasokresie ekspedycji do wnioskodawcy wezwania referendarza sądowego, wpłynęła za pośrednictwem organu administracji publicznej skarga D. S. na postanowienie wskazane w rubrum niniejszego orzeczenia. Sprawę zarejestrowano w repertorium Sądu pod sygn. akt IV SA/Gl 555/15. W tych ramach nadesłano do Sądu akta administracyjne sprawy, na podstawie których ustalono dodatkowo, że wnioskodawca od dłuższego czasu jest osobą, która nie posiada stałego adresu zamieszkania. Począwszy od 2002 r. D. S. zaliczono do lekkiego stopnia niepełnosprawności na stałe. Wnioskodawca wymaga stałego nadzoru poradni psychologicznej. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. ustanowienie adwokata, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z regulacji prawnych dotyczących kosztów sądowych (m.in. art. 199 P.p.s.a.) można wysnuć wniosek, że są one zasadą, a zwolnienie z ich uiszczenia winno nastąpić w sytuacjach wyjątkowych. Istotą prawa pomocy w zakresie przyznania z urzędu adwokata (radcy prawnego, rzecznika patentowego, doradcy podatkowego) jest natomiast nieodpłatne korzystanie strony z profesjonalnego pełnomocnika, wskutek przejęcia przez Sąd ciężaru kosztów związanych z tą reprezentacją. Założeniem prawa do bezpłatnej pomocy prawnej jest to, że strona - ze względu na swój stan majątkowy - nie jest w stanie ponieść jej kosztów. Zdaniem rozpoznającego wniosek, D. S. wykazał, iż w jego przypadku spełniona jest przesłanka wskazana w ww. przepisie. W toku rozpoznania sprawy przyjęto, że skarżący jest osobą bezrobotną, a jego jedynym źródłem dochodu pozostaje w chwili obecnej wyłącznie pomoc Skarbu Państwa w postaci dodatku mieszkaniowego i zasiłku. Nie sposób w takim przypadku przyjąć, że obowiązek poniesienia kosztów sądowych miałby być zaspokojony z uzyskiwanego przez niego wsparcia z budżetu Państwa. Sądy powinny bowiem zabezpieczać prawidłową równowagę pomiędzy, z jednej strony interesem państwa w pobieraniu opłat z tytułu rozpoznawania skarg, a z drugiej strony interesem skarżących w dochodzeniu swych roszczeń. Konsekwencją obciążenia takiej osoby kosztami postępowania sądowego byłaby fikcyjność przyznanych świadczeń z szeroko pojmowanej pomocy społecznej. W toku rozpoznania wniosku nie stracono z pola widzenia okoliczności, iż wnioskodawca nie wykonał wezwania referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Przyjęto jednak, że taki stan rzeczy nie może przesądzić o negatywnym rozstrzygnięciu wniosku D. S. Trzeba bowiem podkreślić, że ustalono w tej sprawie, iż wnioskodawca nie ma stałego miejsca zamieszkania od dłuższego czasu, a skutek doręczenia wezwania referendarza oparty jest na zasadzie fikcji prawnej, o której mowa w art. 73 P.p.s.a. Co więcej, ekspedycja wezwania z dnia 2 czerwca 2015 r. rozminęła się z wpływem odpowiedzi na skargę i akt administracyjnych sprawy o sygn. IV SA/Gl 555/15. Bezspornie zaś rzeczone akta w wielu aspektach przyczyniły się do udokumentowania spełnienia w tym przypadku przesłanki przyznania prawa pomocy, o której mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Nie bez znaczenia dla rozstrzygnięcia wniosku pozostaje także jednostka chorobowa wnioskodawcy, która - jak się zdaje - może utrudnić mu udział w postępowaniu sądowym w stopniu, który pozwoliłby na pełne zrealizowanie konstytucyjnej zasady prawa do Sądu. Zdaniem referendarza zaistniało duże prawdopodobieństwo faktycznego ograniczenia prawa, które również uzasadnia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W wyniku poczynionych wyżej rozważań orzeczono jak w sentencji, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., art. 254 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 7 tej ustawy.