IV SO/Gl 2/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik, , , po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku K.T. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego (odnoszącego się do sprawy ze skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie świadczeń z funduszu alimentacyjnego) w kwestii rozpoznania sprzeciwu od postanowienia referendarza p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy postanowienie starszego referendarza sądowego z dnia 10 kwietnia 2018 r. K.T. w piśmie procesowym z dnia 28 grudnia 2017 r. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie pełnomocnika z urzędu powołując się na sytuację życiową. Podała, że jedynym źródłem dochodu jaki otrzymuje są alimenty płacone przez byłego męża na rzecz córki M.T. Skarżąca wraz z córką zamieszkuje z jej schorowaną babcią, która zapewnia im dach nad głową oraz utrzymanie. Starszy referendarz sądowy postanowieniem z dnia 10 kwietnia 2018 r. oddalił wniosek skarżącej. Na wstępie wskazał, że wniosek odnosi się do sprawy, gdzie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja administracyjna dotycząca świadczeń z funduszu alimentacyjnego, które stanowią formę szeroko pojętej pomocy społecznej. Skarżąca jest tu więc objęta zwolnieniem od kosztów sądowych z mocy samego prawa, na podstawie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a. Wobec ustawowego zwolnienia od kosztów sądowych, wniosek strony o zwolnienie z obowiązku uiszczenia tych kosztów jest od samego początku bezprzedmiotowy i dlatego nie podlegał rozpoznaniu. Odnosząc się do wniosku o ustanowienie pełnomocnika podniósł, że wnioskująca, jest osobą bezrobotną i wraz z córką utrzymuje się z alimentów, w kwocie 500 zł oraz ze stypendium otrzymywanego w ramach stażu, na który została skierowana przez Powiatowy Urząd Pracy w C. (fakt ten wynika z zaświadczenia tej instytucji - karta nr 40 akt sprawy). Pomimo, że wykazany przez wnioskującą dochód jest bezspornie niski stwierdził, iż okoliczności sprawy nie uzasadniają uwzględnienia jej żądania. Podał, że wnioskodawczyni zamieszkuje wraz z babcią w należącym do niej lokalu, jednakże sama jest właścicielką innego mieszkania położonego w C. przy ul. [...] o wartości (jak podała) 70 tysięcy zł i nie podnosiła, aby mieszkanie to było obciążone np. hipoteką. Nadto wnioskodawczyni nie wykorzystuje związanych z przedmiotową nieruchomością możliwości zarobkowych, gdyż pomimo deklarowania trudnej sytuacji materialnej udostępnia to mieszkanie w zasadzie nieodpłatnie osobie obcej (bliżej niesprecyzowany "przyjaciel rodziny" regulujący jedynie "podstawowe koszty utrzymania lokalu"), podczas gdy mogłaby pozyskać środki pieniężne w drodze odpłatnego wynajmu tego lokalu. Mogłaby także uzyskać znaczne środki sprzedając rzeczony lokal (skoro w nim nie zamieszkuje), a jeżeli nie chce tego uczynić z uwagi na zamiar zamieszkania tam w przyszłości - obciążając tę nieruchomość celem uzyskania np. pożyczki hipotecznej. Wnioskująca ma zatem możliwości pozyskania środków wystarczających na pokrycie kosztów związanych z udziałem w sprawie fachowego pełnomocnika, a co więcej - na wyraźne polepszenie swojej sytuacji materialnej i powinna mieć świadomość, że udział w postępowaniu sądowym, z którym mogą się wiązać określone koszty, wymaga wykorzystania tych możliwości. Pismem z dnia 25 kwietnia 2018 r. strona wniosła sprzeciw od wskazanego powyżej postanowienia. Zdaniem osoby wnioskującej to w jaki sposób dysponuje swoim mieniem jest tylko i wyłącznie jej sprawa, mieszkanie które posiada stanowi jej zabezpieczenie na przyszłość i nie zamierza go zbyć ani obciążyć hipoteką. Podniosła, że skargę musiała wnieść z powodu winy urzędnika państwowego, dlatego tę oczekuje od państwa pomocy w postaci ustanowienia radcy prawnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie P.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 P.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 P.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia. Zgodnie z art. 245 P.p.s.a., przyznanie prawa pomocy może nastąpić bądź w zakresie całkowitym, bądź częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub części, albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków, lub obejmuje tylko ustanowienie fachowego pełnomocnika, przy czym częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Z reguły podnosi się, że zwolnienie od kosztów sądowych możliwe jest wyjątkowo, w przypadku osób bezrobotnych, bez majątku, żyjących w ubóstwie, które są pozbawione środków do życia, a pozyskanie przez nie kwot na sfinansowanie kosztów udziału w sporze sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z dnia 16 grudnia 2009 r., sygn. akt II FZ 545/09, niepubl.). W rozpoznawanej sprawie wniosek dotyczy ustanowienia pełnomocnika z urzędu czyli prawa pomocy w zakresie częściowym, zatem do przyznania prawa pomocy konieczne jest uznanie, że skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 P.p.s.a wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie, jest sytuacja majątkowa i rodzinna osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy. Z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni jest w posiadaniu majątku nieruchomego (mieszkania), a zatem nie można jej zaliczyć do osób ubogich. W tym względzie orzecznictwo sądów administracyjnych jak i Sądu Najwyższego jest jednolite. Wskazać należy między innymi postanowienie z dnia 20 października 2004 r., sygn. akt FZ 454/04 w którym Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na utrwalone stanowisko Sądu Najwyższego (orzeczenie z dnia 23 października 1934 r., C II 1441/34) uznał, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości (w przypadku skarżącej – mieszkania) w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w sytuacji gdy majątek ten nie jest obciążony prawami osób trzecich i w żaden inny sposób nie została ograniczona możność jego zbycia i wynajmu. Fakt nie wykorzystywania posiadanego majątku (mieszkania) w celu osiągnięcia finansowych korzyści np. z jego wynajmu nie jest jak podniosła to wnioskodawczyni w sprzeciwie tylko jej sprawą. Nadto jak wynika z zaświadczenia Powiatowego Urzędu Pracy w C. wnioskodawczyni odbywa staż i z tego tytułu pobiera stypendium. To, że staż jest ograniczony czasowo nie ma wpływu na fakt, że w momencie złożenia wniosku skarżąca otrzymuje z tego tytułu określone środki finansowe. Podkreślić trzeba, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Mając powyższe na uwadze, Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia sprzeciwu i dlatego postanowił jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.