IV SO/Gl 25/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Matan po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku M.M. (M.) o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata (odnoszącego się do sprawy z jego skargi na decyzję Szefa Wojewódzkiego Sztabu Wojskowego w K. nr [...]) postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W dniu 3 września 2012 r. M.M. złożył do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż domaga się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata. W uzasadnieniu podniósł, że utrzymuje się z pożyczek od dalszych krewnych z USA. Wskazał także, iż obciążająca go należność za najem mieszkania wynosi miesięcznie 690 zł. Równocześnie oświadczył, że gospodaruje samotnie, nie uzyskuje żadnych dochodów ani nie posiada jakiegokolwiek majątku. Zarządzeniem z dnia 11 października 2012 r. referendarz sądowy wezwał wnioskodawcę o uzupełnienie i uprawdopodobnienie okoliczności, na które się powołał. W tym o: udokumentowanie wysokości zaciągniętych pożyczek, o których wspomniał we wniosku wraz podaniem imion i nazwisk osób będących wierzycielami, udokumentowanie faktu, iż wnioskujący nie osiąga jakiegokolwiek dochodu, określenie miesięcznej kwoty kosztów bieżącego utrzymania, sprecyzowanie, czy wnioskodawca korzysta aktualnie ze świadczeń z pomocy społecznej. Odpowiadając wezwanie M.M. nadesłał dwa sporządzone w języku angielskim pisma procesowe z dnia 25 stycznia 2013 r. i 13 lutego 2013 r. W pierwszym z nich podał, że nie ma możliwości udowodnienia kwoty zaciągniętych pożyczek, gdyż "nie ma wierzycieli, przekazów pocztowych ani wyciągów z konta" Wskazał również, iż "urząd pracy odmawia zarejestrowania" go oraz wywiódł, że nie korzysta z pomocy społecznej, gdyż "pomoc socjalna jest odmówiona przez skorumpowanych szowinistycznych urzędników, którzy nawet odmawiają przejrzenia akt". W drugim z wymienionych pism wnioskujący oświadczył natomiast, że pożyczki od krewnych z zagranicy otrzymał po raz ostatni na początku 2010 roku. Równocześnie dołączył otrzymane z Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. pismo datowane na 18 stycznia 2013 r., z którego wynika, że zjawił się w siedzibie tego organu w dniu 9 stycznia 2013 r. i wniósł do protokołu "wniosek w sprawie bezczynności Dyrektora MOPS w G.". Stwierdził bowiem, że w latach 2010 i 2011 składał wnioski o przyznanie mu świadczeń z pomocy społecznej, na które jednak "nie otrzymał żadnej decyzji". Postanowieniem z dnia 25 marca 2013 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy. Wskazano, że odstępując od złożenia przekonujących wyjaśnień żądanych w wezwaniu z dnia 11 października 2012 r. oraz od nadesłania jakichkolwiek dokumentów mogących potwierdzać okoliczności związane z jej sytuacją materialną, strona nie rozwiała wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jej stanie majątkowym i możliwościach płatniczych, a tym samym nie zachowała przesłanki określonej w art. 246 §1 pkt 2 P.p.s.a. M.M. wniósł od postanowienia referendarza sprzeciw, w którym wskazał, że nie posiada żadnych rachunków bankowych ani finansowego wsparcia. Argumentował, iż nie jest prawnikiem i chciałby uzyskać pomoc z powodu zawiłości sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do treści art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie jako "P.p.s.a.", postanowienie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia strona może wnieść środek odwoławczy określony w art. 259 P.p.s.a., czyli sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 P.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przepis ten stanowi odstępstwo od ogólnej zasady obowiązującej w postępowaniu przed sądem administracyjnym ponoszenia przez strony kosztów postępowania sądowego wyrażonej w treści art. 199 P.p.s.a. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które ze względu na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Oznacza to, że przyznanie prawa pomocy ma bardzo ograniczony zakres stosowania i może mieć miejsce tylko w wyjątkowych sytuacjach i tylko wówczas, gdy spełnienie przez stronę przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie budzi wątpliwości. Rozstrzygnięcie wniosku zależy więc od tego, co zostało udowodnione przez stronę (por. J.P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2004, s.319). Odnosząc się do wniosku o przyznanie prawa pomocy należy stwierdzić, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., to na wnioskodawcy spoczywał ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Dodatkowo zaznaczyć należy, że stosownie do regulacji art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W związku z powyższym przyjdzie wskazać, że M.M. nie wykazał okoliczności przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy. Pomimo wezwania z dnia 11 października 2012 r. wystosowanego do niego przez referendarza sądowego nie udzielił pełnej odpowiedzi na pytania dotyczące jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów, o które został wezwany, a które mogłyby uprawdopodobnić, że nie osiąga żadnego dochodu. Jak również nie określił choćby przybliżonej wysokości obciążających go kosztów utrzymania (poza czynszem mającym wynosić 690 zł miesięcznie), nie sprecyzował, czy ma w tym zakresie zaległości płatnicze ani też nie przedstawił żadnych dokumentów umożliwiających dokonanie w tym zakresie ustaleń. Nie ma podstaw do stwierdzenia by M.M. zobrazował swoją sytuację materialną w sposób umożliwiający dokonanie nawet pobieżnej analizy jego możliwości płatniczych. Z nadesłanych oświadczeń i dokumentów nie wynika bowiem ani jakie koszty bieżącego utrzymania go obciążają ani też jaka jest jego sytuacja dochodowa i skąd uzyskuje środki na zaspokojenie swoich potrzeb życiowych (w tym na opłacenie czynszu za mieszkanie). Wątpliwość tych wnioskodawca nie wyjaśnił również na etapie złożenia sprzeciwu, w którym ograniczył się do ogólnego stwierdzenia braku posiadania rachunków bankowych i żadnego finansowego wsparcia. Wykazania spełnienia przesłanek warunkujących przyznanie prawa pomocy nie można wywodzić również z samego faktu złożenia skargi na bezczynność organu w sprawie przyznania środków z pomocy społecznej (sprawa zarejestrowana pod sygn. IV SAB/Gl 74/13). Trzeba stwierdzić, że są to istotne braki, które uniemożliwiają dokonanie rzetelnej oceny stanu majątkowego wnioskodawcy, a tym samym czynią niemożliwym obiektywne stwierdzenie, że wnioskodawca rzeczywiście spełnia przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Natomiast Sąd nie jest zobowiązany do prowadzenia dochodzenia w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie zostały mu przedstawione do oceny i weryfikacji. Sam fakt uchylenia się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Należało zatem przyjąć, że wnioskodawca odstąpił od wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie wyznaczonym normą zawartą w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.