IV SO/Gl 43/13

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z.R. (R.) w przedmiocie rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu oraz sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu w sprawie przekazania skargi, w kwestii wniosku Z.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W dniu 10 lutego 2014 r. do tutejszego Sądu wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym Z.R. zażądał zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata powołując się na wyjątkowo trudną sytuację materialną, ubóstwo i brak jakichkolwiek dochodów. Wnioskodawca oświadczył, iż gospodaruje samotnie, jest bezrobotny, zamieszkuje w lokalu "kwaterunkowym" o powierzchni 25,30 m2 i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Nadto raz jeszcze podniósł, że nie uzyskuje żadnych dochodów dodając, iż właściwy Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej odmawia udzielenia mu stosowanego wsparcia. Ponieważ oświadczenia zawarte we wniosku uznano za niewystarczające do oceny sytuacji materialnej strony, pismem z dnia 27 lutego 2014 r. zwrócono się do niej o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, na które się powołała. W tym zakresie wnioskodawcę wezwano między innymi o: - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media czyli energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, a także wydatki na zakup żywności, środków czystości, leków, odzieży itp.). Wskazano przy tym, że wydatki z tytułu czynszu oraz opłat za tzw. media powinny być nadto udokumentowane stosownymi fakturami VAT, paragonami, dowodami wpłaty itp. Z kolei w razie istnienia zaległości płatniczych w omawianym zakresie należy przedłożyć stosowne dokumenty potwierdzające ten fakt np. zaświadczenia o wysokości zaległości, wezwania do zapłaty itp.); - wskazanie źródeł, z których wnioskujący czerpie środki na pokrycie wspomnianych wyżej kosztów utrzymania. Wskazano, że jeśli źródłem tym są świadczenia z pomocy społecznej, należy przedłożyć kopie decyzji administracyjnych o przyznaniu tych świadczeń, wydanych w okresie ostatnich trzech miesięcy lub aktualnie obowiązujących. Jeżeli źródłem tym są pożyczki (kredyty) zaciągnięte w bankach lub podobnych instytucjach, należy nadesłać kopie stosownych umów wraz z harmonogramami spłat. Jeżeli natomiast skarżący zaciągnął w tym celu pożyczki od osób fizycznych lub otrzymuje od nich pomoc finansową w formie darowizn, należy podać wysokość otrzymywanych w tym zakresie środków oraz przedłożyć stosowne umowy, zaś w razie braku pisemnych umów - oświadczenia pożyczkodawców (lub darczyńców) potwierdzające okoliczność ich przekazania; W odpowiedzi na powyższe, Z.R. przedłożył dwa pisma procesowe datowane na 18 marca 2014 r. W pierwszym z nich ponownie powołał się na swoją trudną sytuację, bezrobocie, brak dochodów i "totalne ubóstwo" oraz oświadczył, iż składa zażalenie na powyższe wezwanie z dnia 27 lutego 2014 r. Z kolei w drugim z wymienionych pism, wnioskujący raz jeszcze zaakcentował, że nie posiada dochodów ani jakiegokolwiek majątku, od szesnastu lat pozostaje bez pracy (jedynie w latach 1998-2002 pobierał rentę okresową) i nie jest w stanie regulować opłat związanych z zamieszkiwanym lokalem jak również nie stać go na zakup leków. Nadto powtórnie wskazał, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie udziela mu wsparcia, w wyniku czego popadł w zadłużenie. Wraz z przywołanymi pismami z dnia 18 marca 2014 r. strona przedłożyła kolejny formularz "PPF", w którym powtórzyła podnoszoną wcześniej argumentację. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. W pierwszej kolejności należy odnotować, że wniosek o wyłączenie sędziów (który zainicjował niniejszą sprawę o sygn. akt IV SO/Gl 43/13), dotyczy sprawy zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu o sygn. akt IV SAB/Wr 101/13, której przedmiotem jest problematyka dotycząca szeroko pojętej pomocy społecznej. W konsekwencji, strona objęta jest w niniejszym postępowaniu zwolnieniem od kosztów sądowych z mocy samego prawa na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., a co za tym idzie, jej wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia rzeczonych kosztów jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu (pogląd zgodny ze stanowiskiem Przewodniczącego Wydziału IV tutejszego Sądu wyrażonym w zarządzeniu z dnia 11 października 2013 r.). Odnosząc się natomiast do wniosku Z. R. o ustanowienie adwokata należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie fachowych pełnomocników) jest wykazanie przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale co więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania albowiem skarżący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego sytuacji materialnej. Wnioskodawca podał, iż jest pozbawiony jakichkolwiek dochodów, nie posiada żadnych oszczędności czy innych środków pieniężnych ani też majątku. Potwierdził przy tym stosownym zaświadczeniem, iż jest osobą długotrwale bezrobotną. Równocześnie jednak, pomimo wyraźnego wezwania z dnia 27 lutego 2014 r. nie złożył żadnych oświadczeń dotyczących wysokości obciążających go kosztów utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media, zakup żywności, środków czystości, leków itp.) ani też nie wskazał skąd czerpie środki na pokrycie tych - niewątpliwie przecież istniejących - należności. Podał jedynie, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej odmawia mu wsparcia. Nie wyjaśnił natomiast, co w takim razie stanowi źródło jego utrzymania. Jakkolwiek przy tym oświadczał, że żyje w ubóstwie, nie jest w stanie regulować opłat związanych z zamieszkiwanym lokalem i obciąża go zadłużenie, to jednak (choć o to również go wzywano) nie przedstawił żadnych dokumentów (jak np. zaświadczenia o wysokości o zaległości, wezwania do zapłaty itp.), które mogłyby potwierdzać istnienie tego zadłużenia. Strona nie uprawdopodobniła zatem swoich oświadczeń w sposób, który wskazano wyraźnie w przywołanym wezwaniu z dnia 27 lutego 2014 r. W tym miejscu trzeba podkreślić, że wezwanie to nie zmierzało do "zamknięcia drogi do wyroku" (jak wywodził wnioskujący w swoim piśmie z dnia 18 marca 2014 r.), lecz stanowiło niezbędną czynność zmierzającą do uzyskania wiarygodnego i precyzyjnego obrazu jego sytuacji majątkowej. Rozpoznający wniosek, uwzględniwszy treść art. 255 p.p.s.a., ma bowiem nie tylko prawo ale co więcej - obowiązek starannie zbadać i ocenić oraz zweryfikować wszystkie podane przez stronę okoliczności. Dlatego konieczne było wezwanie wnioskującego do złożenia dodatkowych oświadczeń pozwalających na pełną i miarodajną ocenę jego możliwości płatniczych. W tym miejscu należy wyjaśnić, że zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, od rzeczonego wezwania nie przysługuje zażalenie ani żaden inny środek odwoławczy. Dopiero bowiem niniejsze postanowienie, które rozstrzyga wniosek strony, podlega zaskarżeniu sprzeciwem do tutejszego Sądu. Z.R. nie udzielił pełnych wyjaśnień, o które zwrócono się do niego w opisanym wyżej wezwaniu z dnia 27 lutego 2014 r. Nie podał wysokości obciążających go kosztów utrzymania, nie wskazał źródeł, z których czerpie środki na pokrycie tych należności, a z drugiej strony nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów, które mogłyby potwierdzać jego oświadczenia o istniejącym w tym zakresie zadłużeniu, co uprawdopodobniłoby, że istotnie nie jest w stanie rzeczonych kosztów pokrywać. Tymczasem trzeba zaakcentować, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. To na nim spoczywa więc obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej strony, jeżeli ona sama nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie swojego żądania. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest w tym kontekście przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Mając na względzie powyższe stwierdzić przyjdzie, iż skarżący nie wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, a tym samym wymóg, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie został w sprawie zachowany. Dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie tego przepisu oraz w oparciu o art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a.