IV SO/Gl 45/13

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z wniosku Z.R. (R.) w przedmiocie rozpoznania wniosku o wyłączenie sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu oraz sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu od orzekania w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 255/13 w kwestii wniosku Z.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; W treści pisma procesowego z dnia 9 czerwca 2014 r. zatytułowanego jako "zażalenie" dotyczącego wielu spraw zawisłych przed tutejszym Sądem, Z.R. zażądał przyznania prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata z urzędu między innymi w niniejszej sprawie zarejestrowanej pod sygn. akt IV SO/Gl 45/13. Wniosek ten został odnotowany przez Przewodniczącego Wydziału IV zarządzeniem z dnia 16 czerwca 2014 r., a następnie przedłożony referendarzowi sądowemu, celem rozpoznania. Z uwagi na fakt, iż wspomniane żądanie nie zostało wyrażone w wymaganej przepisami formie, referendarz sądowy, pismem z dnia 23 czerwca 2014 r. wezwał stronę do nadesłania wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu, według ustalonego wzoru. Z.R. złożył rzeczony formularz w Biurze Podawczym Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu w dniu 7 lipca 2014 r., co należało uznać za skuteczne i terminowe dokonanie czynności w świetle zasady wyrażonej w art. 254 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnemu (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., która znajduje zastosowanie w postępowaniu sądowoadministracyjnym wyłącznie w przypadku wniosków o przyznanie prawa pomocy. W treści tego formularza wnioskodawca powołał się na wyjątkowo trudną sytuację materialną. Oświadczył bowiem, że jest osobą bezrobotną, żyje w ubóstwie, zamieszkuje samotnie w lokalu "kwaterunkowym" o powierzchni 25,30 m2, nie osiąga jakichkolwiek dochodów, nie pobiera żadnych świadczeń, nie korzysta z pomocy społecznej ani ze wsparcia innych osób oraz nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Ponieważ wcześniej (na przestrzeni kilku ostatnich miesięcy) Z.R. ubiegał się o przyznanie prawa pomocy w wielu innych zawisłych przed tutejszym Sądem sprawach, gdzie w złożonych wnioskach powoływał się na analogiczne okoliczności, w treści powyższego wezwania z dnia 23 czerwca 2014 r. wezwano go również o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych dotyczących jego sytuacji materialnej. W tym zakresie wnioskodawcę wezwano o: - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania (czynsz, opłaty za tzw. media czyli energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci, a także wydatki na zakup żywności, środków czystości, leków, odzieży itp.). Wskazano przy tym, że wydatki z tytułu czynszu oraz opłat za tzw. media powinny być nadto udokumentowane stosownymi fakturami VAT, paragonami, dowodami wpłaty itp. Z kolei w razie istnienia zaległości płatniczych w omawianym zakresie należy przedłożyć stosowne dokumenty potwierdzające ten fakt (np. zaświadczenia o wysokości zaległości, wezwania do zapłaty itp.); - wskazanie źródeł, z których wnioskujący czerpie środki na pokrycie wspomnianych wyżej kosztów utrzymania. Wskazano, że jeśli źródłem tym są świadczenia z pomocy społecznej, należy przedłożyć kopie decyzji administracyjnych o przyznaniu tych świadczeń, wydanych w okresie ostatnich trzech miesięcy lub aktualnie obowiązujących. Jeżeli źródłem tym są pożyczki (kredyty) zaciągnięte w bankach lub podobnych instytucjach, należy nadesłać kopie stosownych umów wraz z harmonogramami spłat. Jeżeli natomiast wnioskujący zaciągnął w tym celu pożyczki od osób fizycznych lub otrzymuje od nich pomoc finansową w formie darowizn, należy podać wysokość otrzymywanych w tym zakresie środków oraz przedłożyć stosowne umowy, zaś w razie braku pisemnych umów - oświadczenia pożyczkodawców (lub darczyńców) potwierdzające okoliczność ich przekazania. W odpowiedzi na powyższe, Z.R. (w treści formularza "PPF" - rubryka nr 5) określił, że czynsz za zajmowane przezeń mieszkanie to 500 zł, zaś opłaty za energię elektryczną i gaz wynoszą po 100 zł oraz dodał, iż "zaległości wynoszą 2.000.000 zł". W wyznaczonym terminie, który upłynął z dniem 7 lipca 2014 r. nie nadesłał natomiast jakichkolwiek dokumentów, o które go wezwano ani nie wyjaśnił źródeł, z których czerpie środki na swe utrzymanie. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 tej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. W pierwszej kolejności należy odnotować, że wniosek o wyłączenie sędziów (który zainicjował niniejszą sprawę o sygn. akt IV SO/Gl 45/13), dotyczy sprawy zawisłej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu o sygn. akt IV SA/Wr 255/13, której przedmiotem jest problematyka dotycząca zasiłku okresowego z pomocy społecznej. W konsekwencji, strona objęta jest w niniejszym postępowaniu zwolnieniem od kosztów sądowych z mocy samego prawa na podstawie art. 239 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. (pogląd zgodny ze stanowiskiem Przewodniczącego Wydziału IV tutejszego Sądu wyrażonym w zarządzeniu z dnia 4 listopada 2013 r.), a co za tym idzie, jej wniosek o zwolnienie z obowiązku uiszczenia rzeczonych kosztów jest bezprzedmiotowy i jako taki nie podlega rozpoznaniu. Odnosząc się natomiast do wniosku Z.R. o ustanowienie adwokata trzeba podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. mogącym obejmować między innymi ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie fachowych pełnomocników) jest wykazanie przez nią niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale co więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których ubiegający się o przyznanie prawa pomocy zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Zważywszy powyższe uznano, że okoliczności niniejszej sprawy nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego żądania, albowiem wnioskujący nie wyjaśnił wszystkich okoliczności umożliwiających dokonanie oceny całokształtu jego sytuacji materialnej. Z.R. to osoba długotrwale bezrobotna (fakt potwierdzony stosownym zaświadczeniem, które dołączał do akt wielu innych spraw zawisłych przed tutejszym Sądem). Oświadczył przy tym, że nie uzyskuje jakichkolwiek dochodów, nie posiada żadnych oszczędności czy innych środków pieniężnych ani majątku oraz nie korzysta z pomocy żadnych instytucji czy osób. Równocześnie jednak, pomimo wyraźnego wezwania z dnia 23 czerwca 2014 r. nie złożył pełnych oświadczeń dotyczących wysokości obciążających go kosztów utrzymania (poza czynszem i należnościami za energię elektryczną oraz gaz) nie podając wydatków, jakie ponosi na zakup żywności, środków czystości, leków, odzieży itp. Nie wskazał także skąd czerpie środki na pokrycie tych - niewątpliwie przecież istniejących - należności. Z drugiej strony - chociaż o to również go wezwano - nie przedstawił żadnych dokumentów (jak np. zaświadczenia o wysokości zaległości, wezwania do zapłaty itp.), które mogłyby potwierdzać, że obciąża go zadłużenie, a tym samym, że nie jest w stanie tych należności uiszczać. Strona nie uzupełniła ani nie uprawdopodobniła więc swoich oświadczeń w sposób, który wskazano w przywołanym wyżej wezwaniu. Tymczasem trzeba zaakcentować, że przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w przypadku wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej wnioskodawcy. To na nim spoczywa więc obowiązek wykazania zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest natomiast prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej strony, jeżeli ona sama nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie swojego żądania. Nienależyte wykonanie przez stronę obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, jest w tym kontekście przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym uniemożliwia przyznanie jej rzeczonego dobrodziejstwa procesowego w żądanym zakresie (por.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego; z dnia 5 września 2005 r., sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r., sygn. akt II FZ 575/05 - orzeczenia dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Z.R. nie udzielił wyjaśnień, o które zwrócono się do niego w opisanym wyżej wezwaniu z dnia 23 czerwca 2014 r. W wyznaczonym siedmiodniowym terminie, który upłynął z dniem 7 lipca 2014 r., nie podał wysokości wszystkich obciążających go kosztów utrzymania (poza czynszem i opłatami za gaz oraz prąd), nie wskazał źródeł, z których czerpie środki na pokrycie tych należności, a z drugiej strony nie przedstawił jakichkolwiek dokumentów, które mogłyby uprawdopodobnić, że nie jest w stanie rzeczonych kosztów pokrywać. Mając na względzie powyższe stwierdzić przyjdzie, iż wnioskodawca nie wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, a tym samym wymóg, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. nie został w sprawie zachowany. Dlatego postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie tego przepisu oraz w oparciu o art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a.