I SA/Go 101/12

I SA/Go 289/12 P O S T A N O W I E N I E Dnia 17 maja 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 17 maja 2012 r. na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku K.T.T. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zaległości podatkowe spółki w podatku od towarów i usług z tytułu importu postanawia 1. Zwolnić skarżącego od uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości przekraczającej 250 (dwieście pięćdziesiąt) złotych. 2. Oddalić wniosek w pozostałym zakresie. Wnioskiem z dnia [...] marca 2012 r. skarżący K.T.T. wystąpił o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Z uzasadnienia wniosku, z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżącego, jak również z przedstawionych dodatkowych dokumentów, wynika, że skarżący jest żonaty i ma dwoje dzieci (w wieku 17 i 13 lat). Jest właścicielem samochodu osobowego o wartości 40.000 zł wykorzystywanego przez niego w prowadzonej działalności gospodarczej. Żonie skarżącego przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o pow. 52 m². Nie posiadają oszczędności ani innego majątku. Skarżący i jego żona prowadzą (każde z nich odrębnie) działalność gospodarczą: skarżący jest taksówkarzem, a jego żona prowadzi działalność w zakresie usług transportowych. Miesięczne dochody skarżącego z tego tytułu wynoszą 3.309 zł brutto miesięcznie, a jego żony 6.200 zł brutto. Przychody z prowadzonej przez skarżącego działalności opodatkowane są zryczałtowanym podatkiem dochodowym w postaci karty podatkowej. W związku z tym nie ewidencjonuje kosztów uzyskania przychodów. Określił je jednak szacunkowo na 3.679 zł, zaliczając do nich wydatki na kartę podatkową, składkę ZUS, paliwo, "opłatę abonamentową taxi" oraz ratę kredytu zaciągniętego na zakup samochodu. Wydatki te udokumentował dowodami przelewu raty kredytu oraz podatków i składek ZUS, raportami kasowymi. Skarżący nie jest podatnikiem podatku od towarów i usług. Żona skarżącego również nie ewidencjonuje kosztów uzyskania przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej, ponieważ przychody z tej działalności opodatkowane są ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych. Podała jednak, że w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej miesięcznie wydatki wynoszą: 527 zł zryczałtowanego podatku, składka ZUS w wysokości 385 zł oraz koszty zakupu paliwa rzędu 1.500 zł miesięcznie. Na potwierdzenie powyższych wydatków przedłożono dowody przelewów oraz wydruk syntetycznego zestawienia z ewidencji sprzedaży. Przedłożono również deklaracje VAT-7 potwierdzające za styczeń i luty 2012 r. sprzedaż towarów i usług o wartości netto 6.200 zł w każdym z tych miesięcy i nabycie towarów i usług związanych ze sprzedażą opodatkowaną w kwotach - za styczeń 46 zł, a za luty 34 zł. Skarżący oraz jego żona łącznie spłacają cztery kredyty: hipoteczny na zakup mieszkania (1900 zł miesięcznie), na zakup samochodu wykorzystywanego przez skarżącego w prowadzonej działalności gospodarczej (990 zł miesięcznie), na zakup komputera (176,80 zł) oraz "dofinansowanie ubezpieczenia" (196 zł miesięcznie). Dodatkowo skarżący spłaca zobowiązania z posiadanych dwóch kart kredytowych. Miesięczne koszty utrzymania rodziny skarżącego wynoszą 1.675 zł miesięcznie. Skarżący wskazał, że obejmują one również spłatę zaległości w czynszu (570 zł miesięcznie). Skarżący przedstawił również wyciągi z części posiadanych rachunków bankowych -swoich i żony, z których wynika, że małżonkowie nie mają oszczędności oraz że skarżący dokonywał przelewów z rachunku bankowego, z którego wyciągu nie przedstawił (końcówka numeru rachunku [...]). Postanowieniem z dnia 6 kwietnia 2012r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podkreślił, że skarżący wraz z żoną uzyskują stałe dochody z działalności gospodarczej, a zatem niewiarygodne jest oświadczenie o braku środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów sądowych. Przychody uzyskiwane z prowadzonej przez żonę skarżącego działalności gospodarczej przewyższają bowiem znacznie deklarowane koszty ponoszone w związku z tą działalnością (przychód brutto 6200 zł, przy kosztach rzędu 2500 zł, pomijając należny podatek od towarów i usług). Przywołując orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślił, że na ocenę zdolności majątkowych nie wpływa fakt obowiązywania w małżeństwie skarżącego ustroju rozdzielności majątkowej. Odnosząc się z kolei do wydatków, jakie skarżący ponosi w związku ze spłatą kredytów wskazał, że z orzecznictwa także wprost wynika, że koszty sądowe stanowią należności Skarbu Państwa i że powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, a zobowiązania prywatne, takie jak rata kredytu hipotecznego, nie mają przed nimi pierwszeństwa (postanowienie NSA z 20 października 2011 r., sygn. akt l OZ 783/11, LEX nr 984400). Tym samym - w ocenie referendarza sądowego - argumentacja wniosku o licznych zobowiązaniach kredytowych nie mogła stanowić samodzielnej podstawy uwzględnia żądania skarżącego. Podobnie za przyznaniem prawa pomocy nie przemawiała okoliczność korzystania z kart kredytowych. Wskazano, że dowodzi ona raczej tego, że skarżący posiada zdolność kredytową. Referendarz sądowy podniósł ponadto, że skarżący, mimo wystosowanego do niego wezwania, nie przedstawił wyciągu z rachunku bankowego o końcówce numeru [...], co pozwoliłoby wyczerpująco zobrazować jego stan majątkowy. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł skutecznie sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim. W jego uzasadnieniu podkreślił, że nieprzesłanie wyciągu bankowego o końcówce numeru [...] było wynikiem niedopatrzenia i wygenerowania elektronicznie niewłaściwego wyciągu. Wskazał, że priorytetem dla niego jest regulowanie bieżących rachunków, po zapłaceniu których funduszy wystarcza jedynie na podstawowe artykuły żywnościowe. Nie zgodził się ze stwierdzeniem, że uzyskiwany przez niego oraz jego żonę stały dochód z działalności gospodarczej czyni niewiarygodnym oświadczenie o braku środków na poniesie kosztów sądowych. Podkreślił przy tym, że żona przez pół roku była osobą bezrobotną i choć od stycznia 2012 r. prowadzi własną działalność, to jednak do jej prowadzenia wykorzystuje samochód pożyczony od brata, który w każdej chwili może żądać jego zwrotu. Zwracając uwagę na charakter pracy żony oraz jego samego podniósł, że każda awaria czy choroba to przestój w pracy, a w konsekwencji brak dochodu. Zdaniem skarżącego tym samym nie można uznać, że posiada stałe dochody. Zaznaczył, że wydatek związany z opłatą rachunków telefonicznych należy zaszeregować do kategorii wydatków koniecznych, gdyż posiadanie telefonu jest niezbędnym środkiem komunikacji w ramach prowadzonej działalności. Zwrócił też uwagę na zadłużenie wynikające z kart kredytowych wyjaśniając, że nie jest w stanie spłacić powstałego z tego tytułu długu, który obecnie wynosi 7.000,00 zł. W ocenie skarżącego nie ma on nic wspólnego ze zdolnością kredytową. Wskazując na wydatki związane ze spłatą kredytu hipotecznego podał, że są one priorytetem z uwagi na jego zabezpieczenie na mieszkaniu, które gwarantuje posiadanie dachu nad głową. W załączeniu przedłożył wyciąg z rachunku bankowego o końcówce numeru [...] z Banku [...] za okres od [...] grudnia 2011 r. do [...] kwietnia 2012 r., na którym saldo na koniec okresu wynosiło 0 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej p.p.s.a., wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw w niniejszej sprawie został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej. Następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tak więc, zwolnienie od kosztów sądowych dopuszczalne jest wówczas, gdy z porównania sytuacji majątkowej strony z wysokością obciążających ją kosztów wynikałoby, że pokrycie kosztów sądowych z majątku strony jest niemożliwe, a jednocześnie strona nie posiada możliwości zgromadzenia środków niezbędnych na sfinansowanie kosztów sądowych. Dokonując powyższego zestawienia Sąd uznał, że wniosek skarżącego o zwolnienie z kosztów sądowych zasługuje na uwzględnienie w części. Skarżący wraz z małżonką, pomimo uzyskiwania dość wysokich dochodów z prowadzonych działalności gospodarczych, ponoszą wysokie koszty związane z prowadzeniem tych działalności oraz utrzymaniem rodziny. Posiadają również szereg zobowiązań pieniężnych. Niemniej, jak słusznie zauważył referendarz sądowy w postanowieniu z dnia 6 kwietnia 2012 r., zobowiązania prywatne, takie jak np. rata kredytu hipotecznego, nie mają pierwszeństwa przed należnościami Skarbu Państwa, do jakich niewątpliwie należy wpis sądowy i nie mogą być jedyną podstawą do przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, choć mają one wpływ na ogólną sytuację majątkową skarżącego. Rozpatrując przedmiotowy wniosek Sąd wziął przede wszystkim pod uwagę, że przed tym Sądem prowadzone są równolegle postępowania w 14 sprawach zainicjowanych skargami K.T.T.. Każda z nich jest obecnie na etapie postępowania o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych i w każdej skarżący, w razie wezwania do uiszczenia wpisu sądowego, byłby zobowiązany do zapłaty w wysokości 500 zł. Wprawdzie wbrew twierdzeniom skarżącego posiada on źródła, z których regularnie uzyskuje dochód, jednakże z oświadczeń przez niego złożonych oraz z dokumentów przedłożonych w sprawie wynika, że stałe comiesięczne obciążenia są w wysokości uniemożliwiającej mu zapłatę wpisu sądowego w całości we wszystkich sprawach. Wskazać przy tym jednakże należy, że skarżący inicjując postępowanie sądowoadministracyjne powinien przewidzieć, że następstwem podjętych przez niego działań będzie konieczność zapłaty wpisu sądowego. W tym celu powinien poczynić stosowne oszczędności. Należy bowiem pamiętać, że zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych, choćby w części, ma charakter wyjątkowy. Analizując sytuację majątkową skarżącego i jego rodziny można stwierdzić, że skarżący i jego małżonka uzyskują dochody na poziomie, który pozwala im zabezpieczyć środki finansowe niezbędne dla utrzymania ich rodziny oraz zapłaty ciążących na nich zobowiązań. Jednakże biorąc pod uwagę wspomnianą wyżej okoliczność, iż w tym samym czasie skarżący mógłby być zobowiązany do zapłaty wpisu sądowego w czternastu sprawach jednocześnie, Sąd doszedł do przekonania, że poniesienie takich kosztów wywołałoby uszczerbek utrzymania koniecznego skarżącego i jego rodziny, natomiast możliwe jest uiszczenie kwoty wynoszącej 50% wymaganej należności z tytułu wpisu sądowego od skargi. Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.