I SA/Go 105/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 18 października 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącego od zarządzenia referendarza sądowego z dnia 19 września 2016 r. sygn. akt I SA/Go 105/16 pozostawiającego bez rozpoznania wniosek z dnia 17 sierpnia 2016 r. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi S.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w podatku od towarów i usług za II kwartał 2011 r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone zarządzenie. Wyrokiem z dnia 29 czerwca 2016 r. sygn. akt I SA/Go 105/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. oddalił skargę S.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w podatku od towarów i usług za II kwartał 2011 r. W skardze kasacyjnej z dnia [...] sierpnia 2016 r. skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Na podstawie zarządzenia z dnia 29 sierpnia 2016 r., jednocześnie z wezwaniem do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej, wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie tego wniosku na urzędowym formularzu, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Do wezwania załączono stosowny druk formularza. Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 1 września 2016 r. (z.p.o. – k. 92 akt sądowych). Jednakże do sądu nie wpłynął uzupełniony formalnie wniosek. Wobec powyższego zarządzeniem z dnia 19 września 2016 r. referendarz sądowy pozostawił bez rozpoznania wniosek skarżącego z dnia [...] sierpnia 2016 r. o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach uzasadnienia zarządzenia referendarz wskazał na treść art. 252 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz.718 ze zm. – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.") . Następnie wyjaśnił, że niewywiązanie się z wezwania, bądź uchybienie ustawowego terminu wynikającego z art. 49 § 1 P.p.s.a., obliguje do pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania (art. 257 P.p.s.a.). Od powyższego zarządzenia pełnomocnik skarżącego wniósł sprzeciw zaskarżając je w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego zarządzenia w całości, rozpoznanie wniosku albo o ewentualne wezwanie do uzupełnienia braków formalnych. W uzasadnieniu sprzeciwu, wskazując na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 marca 2002 r. sygn. akt P 9/01 podniósł, że Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie wskazywał, że unormowania dotyczące kosztów postępowania (w tym ich wysokości, zasad ich ponoszenia przez strony oraz odstępstw od tych zasad) są ściśle związane z realizacją konstytucyjnych reguł porządku prawnego, które gwarantują skuteczną ochronę praw jednostek przez dostęp do sądu. Pełnomocnik skarżącego zaznaczył, że instytucja prawa pomocy niewątpliwie stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Dlatego też Rzecznik Praw Obywatelskich wielokrotnie wskazuje, że sposobu zredagowania przepisu art. 257 P.p.s.a. nie można rozpatrywać w oderwaniu od celu, jaki przyświecał ustawodawcy wprowadzającemu obowiązek złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na sformalizowanym druku, oraz w powiązaniu z celem instytucji prawa pomocy. Prowadzi to do wniosku, że zasadą powinno być rozpoznanie wniosku tak, aby nie pozbawić strony dostępu do wymiaru sprawiedliwości ze względu na niemożność sprostania kosztom z tym związanym. Z tego powodu literalna wykładnia art. 257 P.p.s.a. jest niewystarczająca do prawidłowego odczytania rzeczywistej normy prawnej zawartej w tym przepisie. Zdaniem pełnomocnika musi ona zostać uzupełniona wykładnia celowościową (cel wprowadzenia instytucji prawa pomocy, jakim jest zagwarantowanie realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu dla podmiotów, które ze względu na trudną sytuacją materialną i majątkową nie są w stanie pokryć w całości lub w części kosztów postępowania sądowego, oraz ułatwienie składania wniosków przez takie osoby przez wprowadzenie urzędowego formularza wniosku), a także wykładnią systemową, uwzględniającą zasadę postępowania sądowoadministacyjnego zawartą w art. 49 § 1 P.p.s.a. oraz nakaz dokonywania wykładni ustawodawstwa zwykłego z uwzględnieniem odnośnych zasad konstytucyjnych, którymi w rozpoznawanej sprawie są: zasada równości wobec prawa zawarta w art. 32 ust. 1 Konstytucji i zasada dostępu do sądu zawarta w art. 45 ust. 1 Konstytucji. Nadto pełnomocnik podniósł, że w sprawie skarżący wskazywał na brak środków finansowych pozwalających na dostęp do sądu, spowodowany swoją sytuacją finansową wynikającą wprost z akt sprawy, zaś wymóg złożenia wniosku na urzędowym formularzu w sposób jednoznaczny pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 §1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Zgodnie z regulacją art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Po myśli art. 252 § 2 P.p.s.a. wniosek składa się na urzędowym formularzu według ustalonego wzoru. Zaznaczyć również należy, że stosownie do treści art. 49 § 1 P.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Wobec tego niezachowanie formy wniosku, a więc złożenie go w inny sposób niż na urzędowym formularzu, uzasadnia wezwanie strony do uzupełnienia braków formalnych wniosku. Ponadto, uwzględniając specyficzny wymóg formalny, jaki ustawa stawia wnioskowi o przyznanie prawa pomocy, wraz z wezwaniem doręcza się stronie formularz PPF. Zaznaczyć również trzeba, że zgodnie z treścią art. 257 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy, który nie został złożony na urzędowym formularzu lub którego braków strona nie uzupełniła w zakreślonym terminie, pozostawia się bez rozpoznania. W rozpoznawanej sprawie, zgodnie z zarządzeniem z dnia 29 sierpnia 2016 r., wezwano pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie tego wniosku na urzędowym formularzu, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia tego wniosku bez rozpoznania. Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 1 września 2016 r. tym samym termin do nadesłania przedmiotowego wniosku na urzędowym formularzu upłynął skarżącemu z dniem 8 września 2016 r. Jednakże do tutejszego Sądu nie wpłynął uzupełniony formalnie wniosek. Podkreślić należy, że niedopuszczalne jest merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, jeśli nie została zachowana przewidziana ustawą szczególna forma jego złożenia (por. wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2015 r. sygn. akt I OZ 28/15 dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl) tym samym zażalenie skarżącego nie mogło zostać uwzględnione. Odnosząc się do motywów podniesionych w uzasadnieniu sprzeciwu wskazać należy, że zasadne są poglądy skarżącego, iż instytucja prawa pomocy niewątpliwie stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Umożliwia ona dostęp do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie pokryć całości kosztów związanych z prowadzeniem postępowania sądowego. Jednakże należy mieć na uwadze, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy nakłada na stronę pewne formalne obowiązki, które strona, właściwie wezwania i pouczona, winna uwzględnić. Jak zauważył sam skarżący urzędowy formularz takiego wniosku wprowadzono m.in. po to by ułatwić stronom składanie wniosków, gdyż zawiera on rubryki, w których wskazano jakie dokładnie dane strona powinna przedstawić by taką pomoc uzyskać. Nie sposób również pominąć okoliczności, że skarżący jest w niniejszym postępowaniu reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, który winien legitymować się fachową znajomością przepisów prawa materialnego i procesowego, i który winien dołożyć należytej staranności by strona mogła w sposób fachowy dochodzić swoich praw. W niniejszej sprawie wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony w skardze kasacyjnej sporządzonej właśnie przez pełnomocnika strony. Także pełnomocnika wezwano do usunięcia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie go na urzędowym formularzu. Udzielono mu stosownych pouczeń oraz załączono formularz. Tym samym nie sposób uznać za zasadnie twierdzenie pełnomocnika skarżącego, że wymóg złożenia wniosku na urzędowym formularzu w sposób jednoznaczny pozbawia skarżącego możliwości dochodzenia swoich praw. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.