I SA/Go 111/22
WyrokWSA w Gorzowie Wielkopolskim2022-05-19
Skład orzekający: Anna Juszczyk-Wiśniewska, Jacek Niedzielski, Damian Bronowicki
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy sztuczne stworzenie warunków wymaganych do uzyskania płatności rolnych, w sprzeczności z celami prawodawstwa rolnego, uzasadnia odmowę przyznania tych płatności?Ratio decidendi
Sąd uznał, że organy ARiMR prawidłowo wykazały istnienie zarówno obiektywnych okoliczności (np. powiązania kapitałowe, organizacyjne, brak samodzielności ekonomicznej podmiotów), jak i subiektywnego elementu (woli uzyskania korzyści) w działaniach skarżącego i powiązanych z nim podmiotów, które doprowadziły do sztucznego stworzenia warunków do uzyskania płatności rolnych. Działania te były sprzeczne z celami Wspólnej Polityki Rolnej, które obejmują m.in. zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej i wspieranie mniejszych gospodarstw. W związku z tym, odmowa przyznania płatności była zasadna na podstawie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.Stan faktyczny
Skarżący Ł.G. ubiegał się o przyznanie płatności ekologicznej na rok 2019. Organ pierwszej instancji odmówił przyznania płatności i nałożył sankcję, uznając, że skarżący nie prowadzi samodzielnie gospodarstwa rolnego, a jego działania wraz z innymi podmiotami (spółkami i osobami fizycznymi) tworzą sztuczne warunki w celu obejścia przepisów dotyczących limitów płatności. Organ odwoławczy uchylił decyzję organu pierwszej instancji, ale również odmówił przyznania płatności, podzielając argumentację o sztucznym tworzeniu warunków. Skarżący wniósł skargę do WSA, zarzucając naruszenie prawa materialnego i proceduralnego.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski (spr.) Asesor WSA Damian Bronowicki Protokolant Starszy sekretarz sądowy Marta Andrzejewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2022 r. sprawy ze skargi Ł.G. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie płatności ekologicznej na rok 2019 oddala skargę w całości.
Decyzją z [...] grudnia 2021 r. nr [...] Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (powoływanego dalej jako: organ odwoławczy, organ drugiej instancji, Dyrektor OR) uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (powoływanego dalej jako: organ pierwszej instancji, Kierownik BP) z dnia [...] kwietnia 2021 r. odmawiającą Ł.G. przyznania płatności ekologicznej (PROW 2014 – 2020) na rok 2019 oraz nakładającą sankcję w wysokości 93.656,68 zł. Jednocześnie organ odmówił Skarżącemu przyznania płatności ekologicznej na rok 2019.
Z uzasadnienia decyzji Dyrektora OR wynikał następujący stan sprawy. Skarżący złożył w dniu 1 kwietnia 2019 r. wniosek o przyznanie płatności ekologicznej PROW 2014 – 2020, zwaną dalej płatnością RE. Wnioskodawca zadeklarował, że ubiega się o płatność RE w wariancie 7.1 – uprawy rolnicze po okresie konwersji – do powierzchni 124,12 ha.
Organ pierwszej instancji w wyniku przeprowadzonej kontroli administracyjnej, stwierdził brak przesłanek by uznać, że Skarżący jest osobą samodzielnie prowadzącą działalność rolniczą, posiadającą autonomię w zakresie zarządzania, jak również brak jest dowodów potwierdzających samodzielność ekonomiczną gospodarstwa. W jego ocenie wszystkie jednostki produkcyjne tj. osoby fizyczne i spółki powiązane osobowo i kapitałowo, zarządzane przez te same osoby tworzą w rzeczywistości jedno gospodarstwo, prowadzone przez osoby powiązane ze S.T. oraz J.G. Uznał, że takie elementy jak: struktura i powiązania organizacyjne poszczególnych podmiotów, struktura osobowa (te same osoby fizyczne oraz prawne występujące w imieniu rozmaitych podmiotów w odrębnych postępowaniach) świadczą o tym, że poszczególne podmioty występujące w 2019 r, o płatności zostały utworzone jedynie w celu uzyskania środków z Unii Europejskiej [również w przypadku płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, programu rolno-środowiskowo-klimatycznego, płatności do obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)] z pominięciem ograniczenia co do deklaracji powierzchni i degresywnych stawek płatności.
Stwierdził, że zaszły podstawy do stwierdzenia zamierzonej koordynacji pomiędzy powiązanymi podmiotami, na co wskazuje występowanie w każdym podmiocie bezpośrednio bądź pośrednio Pana S.T. oraz J.G. W ocenie organu zorganizowanie kilku spółek kapitałowych przez tych samych udziałowców (oraz rozdysponowanie gruntów na powiązane osoby fizyczne) jest w realiach sprawy sztucznym działaniem w celu obejścia modulacji wynikającej z przepisów prawa ustanowionych w § 15 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Rolnictwo ekologiczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 370, ze zm.) - zwanego dalej Rozporządzeniem RE oraz innych przepisach prawa (tożsame działki deklarowane do poszczególnych rodzajów pomocy finansowej) tj. § 3 ust. 4 i 6 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 (Dz. U. z 2015 r. poz. 364) - zwanego dalej Rozporządzeniem tj. art. 13 oraz i art. 15 ust. 2 Ustawy z dnia 5 luty 2015 r. o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2020 r. poz. 1341) - zwanej dalej Ustawą OB, § 16 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 415, ze zm.) - zwanego dalej Rozporządzeniem PRSK.
Wobec powyższego organ uznał, że należy zastosować art. 60 Rozporządzenia nr 1306/2013, zgodnie z którym bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Organ uznał również, że przyznanie Skarżącej płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2019 stałoby w sprzeczności z regulacją wyrażoną w art. 4 ust. 1 lit. c Rozporządzenia nr 1307/2013 oraz w art. 4 ust. 3 Rozporządzenia nr 2988/95, zgodnie z którym działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego mającymi zastosowanie w danym przypadku poprzez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści.
W konsekwencji decyzją z [...] kwietnia 2021 r. odmówił przyznania płatności ekologicznej na rok 2019 oraz nałożył sankcje w łącznej wysokości 93.656,68 zł.
Po rozpoznaniu sprawy w postępowaniu odwoławczym, wymienioną na wstępie decyzją Dyrektor OR uchylił decyzję organu pierwszej instancji i odmówił przyznania płatności. Wskazał, że decyzja organu I instancji nie zawiera wyjaśnień, przyczyn i zasad naliczenia sankcji, jak również podstawy takiego rozstrzygnięcia. Równocześnie zebrany w sprawie materiał dowodowy jest wystarczający do wydania rozstrzygnięcia merytorycznego.
Podkreślił, że grunty wchodzące w skład zasobu S.T. zostały podzielone i przypisane szeregowi osób fizycznych i prawnych (m.in. Ł.G.), który w ocenie organu odwoławczego nie prowadził w 2019 r. samodzielnie gospodarstwa rolnego, stanowiącego zorganizowaną całość gospodarczą. Wynika to z faktu, iż grunty, które zostały mu formalnie przypisane w rzeczywistości stanowią część większej, zorganizowanej całości gospodarczej, którą zarządzają S.T. i J.G. Podział potencjału produkcyjnego pochodzącego z zasobu S.T. na rzecz nowo wykreowanych podmiotów, zrealizowany został w celu uzyskania płatności do gruntów rolnych w kwotach większych niż możliwe do uzyskania przez osoby kreujące sztuczne warunki w przypadku wnioskowania o dopłaty w ramach jednego gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną całość gospodarczą.
Wskazał, że zasadnicze znaczenie w zakresie odmowy przyznania Skarżącemu płatności ma fakt, iż szereg podmiotów prawa handlowego: D. sp. z o.o., P. sp. z o. o., P. sp. z o. o., R. sp. z o. o., J. sp. z o. o., T. sp. z o. o., T. sp. z o.o., T. sp. z o. o., L. sp. z o. o, Z. sp. z o. o., jak również osoby fizyczne: J.G., Ł.G. zostały uznane za sztucznie wykreowane wyłącznie w celu uzyskania płatności dystrybuowanych przez ARiMR w postępowaniach prowadzonych nie tylko przed organami ARiMR (za rok 2017 i 2018), ale też przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gorzowie Wlkp. (m.in. wyroki w sprawach o sygnaturze akt: I SA/Go 19/20, I SA/Go 23/20, I SA/Go 25/20, I SA/Go 28/20, I SA/Go 29/20, I SA/Go 30/20, I SA/Go 33/20, I SA/Go 35/20, I SA/Go 37/20, I SA/Go 49/20, I SA/Go 51/20, I SA/Go 137/21, I SA/Go 141/21, I SA/Go 145/21, I SA/Go 150/21, I SA/Go 155/21 i in.).
W przypadku Skarżącego w omawianym zakresie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w dniu 23.06.2020 r. oraz w dniu 30.06.2021 r. wydał wyroki sygn. akt: I SA/Go 50/20 I SA/Go 51/20 oraz I SA/Go 52/20,1 SA/Go 206/21,1 SA/Go 207/21 oraz I SA/Go 208/21, w których wskazał m.in., iż cyt. "(.,,) skarżący nie prowadził gospodarstwa rolnego rozumianego jako zarządzane przez siebie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej (...), skarżący wraz z powiązanymi z nim podmiotami sztucznie stworzył warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami (...), (...) wszystkie podmioty, a ściśle ich majątek, współtworzyły centralnie zarządzany organizm gospodarczy, a tym samym, że poprzez wykreowanie części podmiotów oraz przesunięcia majątkowe i kapitałowe odpowiadające zmianom legislacyjnym promującym, zgodnie z celami wsparcia, mniejsze podmioty, doszło :i do - zamierzonej i nakierowanej na korzyści sprzeczne z tymi celami wsparcia - koordynacji działań, służących obejściu mechanizmów modulacji kwot płatności polegającej na zmniejszeniach kwot płatności poprzez zastosowanie: pułapów powierzchniowych, współczynnika redukcji, współczynnika korygującego oraz - w przypadku innych płatności - szczeblowo degresywnych stawek płatności (...)".
W ocenie Dyrektora Oddziału Regionalnego ARiMR w roku 2019 Skarżący działał w zakresie rolnictwa w sposób tożsamy jak w roku 2018 i 2017, a w toku prowadzonego postępowania nie przedstawił przekonywujących dowodów pozwalających uznać go za wyodrębnionego, samodzielnego oraz działającego na własną rzecz, rachunek i ryzyko producenta rolnego.
Organ zwrócił również uwagę na historię ubiegania się o płatności przez poszczególne podmioty. Wskazał, że R. sp. z o.o. została zarejestrowana w KRS w dniu [...] sierpnia 2002 r. W ramach rzeczowych aktywów trwałych spółka ta posiada: grunty; budynki, urządzenia techniczne i maszyny, środki transportu oraz inne środki trwałe. Wnioski obszarowe są składane przez tę spółkę od roku 2007. Od roku 2013 nastąpił znaczący spadek powierzchni zgłaszanej do płatności obszarowych przez spółkę R. sp. z o. o. W dniu [...] maja 2013 r. zarejestrowano spółkę T. sp. z o. o., natomiast [...] października 2014 r. zarejestrowano podmiot P. sp. z o. o., które na podstawie art. 529 § 1 ust. 4 Kodeksu spółek handlowych powstały z podziału R. sp. z o. o. Zarówno w spółce T., jak również w spółce P., funkcję prezesa zarządu pełni J.G. Natomiast udziałowcem w/w spółek, poprzez inne spółki kapitałowe, jest S.T. Jak wynika z planu podziału z dnia [...] października 2013 r. spółki R. sp. z o.o., w ramach podziału składników majątku do P. sp. z o.o. przeniesiono jedynie grunty - natomiast pozostałe składniki tj. budynki, urządzenia techniczne i maszyny, środki transportu i inne środki trwałe pozostały w spółce R. sp. z o. o. Jak wynika z kolei z bilansu T. sp. z o. o. sporządzonego na dzień [...] grudnia 2018 r. spółka ta w zakresie aktywów trwałych również posiada jedynie grunty (okoliczność nie zmieniona w odniesieniu do roku 2017). Taka forma podziału spółki potwierdza w ocenie organu odwoławczego tezę, iż chodziło jedynie o rozdrobnienie areału gruntów pozostających w zasobach spółki R., w celu uzyskiwania wyższych płatności przez spółki nowo zawiązane, które nadal kierowane są przez zarząd i udziałowców spółki dzielonej.
W 2014 r. została podzielona spółka R. sp. z o.o., z której wydzielono podmioty J. sp. z o.o., B. sp. z o.o., D. sp. z o.o. oraz M. sp. z o.o. Pierwsza z tych spółek, jako jedyna, posiadała grunty.
W dniu [...] kwietnia 2013 r. w KRS została zarejestrowana spółka T. sp. z o. o. Podmiot rozpoczął składanie wniosków o przyznanie płatności obszarowych od roku 2017, w którym do płatności zadeklarowano powierzchnię 199,59 ha. Z bilansu T. sp. z o. o. sporządzonego na dzień [...] grudnia 2018 r. wynika, iż w ramach rzeczowych aktywów trwałych spółka ta posiada jedynie grunty, które nabyła od podmiotu R. sp. z o. o. Według danych znajdujących się w bazie KRS w w/w dacie całość udziałów w R. sp. z o. o. należała do S.T.
W dniu [...] maja 2013 r. w KRS została zarejestrowana J. sp. z o. o., która rozpoczęła składanie wniosków o przyznanie płatności obszarowych od roku 2013. Podmiot powstał w wyniku podziału w trybie art. 529 § 1 pkt 4 Kodeks spółek handlowych przez przeniesienie części majątku spółki dzielonej tj. R. sp. z o. o. na spółkę nowo zawiązaną (J.). Według danych znajdujących się w bazie KRS w dacie podziału spółki R. sp. z o. o. całość udziałów w tej spółce należała do S.T. Z bilansu J. sp. z o. o. sporządzonego na dzień [...] grudnia 2018 r. wynika, że w ramach rzeczowych aktywów trwałych spółka posiada grunty oraz składniki ujęte w pozycji: budynki, urządzenia techniczne i maszyny, środki transportu.
W dniu [...] października 2014 r. zarejestrowano podmiot P. sp. z o.o., której forma powołania do funkcjonowania jest tożsama ze sposobem w jaki funkcjonowanie rozpoczęła spółka T. (przejęcie jedynie gruntów z majątku spółki dzielonej).
W dniu [...] grudnia 2015 r. w KRS zarejestrowana została kolejna spółka tj. L. sp. z o. o., która składanie wniosków o przyznanie płatności rozpoczęła od roku 2016. Z bilansu L. sp. z o. o. sporządzonego na dzień [...] grudnia 2018 r. wynika, iż w ramach rzeczowych aktywów trwałych spółka ta posiada jedynie grunty, które nabyła od S.T.
W dniu [...] grudnia 2015 r. w KRS zarejestrowana została spółka D. sp. z o. o., która rozpoczęła składanie wniosków o przyznanie płatności od roku 2016. Z bilansu D. sp. z o. o. sporządzonego na dzień [...] grudnia 2018 r. wynika, iż w ramach rzeczowych aktywów trwałych spółka ta posiada jedynie grunty, które nabyła od S.T.
W dniu [...] grudnia 2015 r. w KRS zarejestrowana została spółka T. sp. z o. o. Podmiot ten rozpoczął składanie wniosków o przyznanie płatności od roku 2016. Z bilansu spółki T. sporządzonego na dzień [...] grudnia 2018 r. wynika, iż w ramach rzeczowych aktywów trwałych spółka ta posiada jedynie grunty, które nabyła od S.T.
W dniu [...] stycznia 2016 r. w KRS zarejestrowana została spółka P. sp. z o. o., który to podmiot rozpoczął składanie wniosków o przyznanie płatności od roku 2016. Z bilansu spółki P. sporządzonego na dzień [...] grudnia 2018 r. wynika, iż w ramach rzeczowych aktywów trwałych spółka ta posiada jedynie grunty, które nabyła od S.T.
W dniu [...] lutego 2016 r. w KRS zarejestrowana została Z. sp. z o. o., który to podmiot rozpoczął składanie wniosków o przyznanie płatności od roku 2016. Z bilansu Z. sp. o. o. sporządzonego na dzień [...] grudnia 2018 r. wynika, iż w ramach rzeczowych aktywów trwałych spółka ta posiada tylko grunty, które nabyła od S.T.
W zakresie wniosków składanych przez osoby fizyczne organ wskazał, że J.G. w dniu [...] czerwca 2014 r. zawarła umowę dzierżawy, na mocy której wydzierżawiła od R. sp. z o. o. nieruchomości gruntowe o łącznej powierzchni 49,67 ha. W imieniu spółki R. umowa została podpisana przez prokurenta spółki J.G. J.G. rozpoczęła składanie wniosków obszarowych od roku 2015. Jak wynika z postępowania prowadzonego w sprawie wniosku J.G. nie posiada ona żadnej infrastruktury rolniczej, w tym magazynów przechowalniczych, maszyn urządzeń i środków transportu. Wszystkie usługi agrotechniczne zlecane są osobom/podmiotom trzecim.
Z kolei Ł.G. w dniu [...] czerwca 2015 zawarł umowę dzierżawy, na mocy której wydzierżawił od S.T. nieruchomości gruntowe o łącznej powierzchni 135,16 ha. Dodatkowo [...] czerwca 2015 r. Ł.G. zakupił od S.T. działkę o powierzchni 4,60 ha. Ł.G. rozpoczął składanie wniosków obszarowych od roku 2015. Jak wynika z postępowania prowadzonego w sprawie wniosku Ł.G., osoba ta nie posiada żadnej infrastruktury rolniczej, w tym magazynów przechowalniczych, maszyn urządzeń i środków transportu. Wszystkie usługi agrotechniczne zlecane były osobom/podmiotom trzecim.
J.G. w dniu [...].03.2014 r. zawarł umowę dzierżawny, na mocy której wydzierżawił od spółki T. sp. z o. o. (w której jest prezesem zarządu) działki rolne o łącznej powierzchni 31,19 ha. W imieniu spółki T. umowa dzierżawy została podpisana przez ustanowionego na tę okoliczność pełnomocnika w osobie M.P. J.G. rozpoczął składanie wniosków o przyznanie płatności obszarowych od roku 2014. Jak wynika z postępowania prowadzonego w sprawie wniosku J.G., osoba ta nie posiada żadnej infrastruktury rolniczej, w tym magazynów przechowalniczych, maszyn urządzeń i środków transportu. Wszystkie usługi agrotechniczne zlecane są osobom/podmiotom trzecim.
Wszystkie wymienione spółki, z wyjątkiem spółki J., w ramach rzeczowych aktywów trwałych posiadają jedynie grunty. Z przedłożonych organom ARiMR bilansów wynika, że w/w spółki, poza gruntami nie posiadają na własność jakiejkolwiek infrastruktury służącej do prowadzenia działalności rolniczej (budynki inwentarskie, magazyny przechowalnicze, maszyny i urządzenia, środki transportu etc.). Jeżeli muszą korzystać z powierzchni magazynowych, to są to budynki stanowiące wyłączną własność S.T. i zostały wydzielone z jego zasobu własnościowego. Część w/w spółek została utworzona niemal w tym samym czasie (D., L., T.), a w przypadku spółek: L. i D. w tym samym dniu sporządzone zostały akty notarialne dotyczące zakupu ziemi. Biorąc pod uwagę powyższe oraz fakt, iż w/w spółki zarządzane są w podobny sposób (o czym również mowa poniżej) organ stwierdził, że zostały one utworzone w celu przypisania im gruntów rolnych rozdzielonych przez udziałowców R. sp. z o. o. i R. sp. z o. o. (S.T. i J.G.) celem otrzymywania wyższych dopłat obszarowych, poprzez ominięcie przepisów ustanawiających limity kwotowe i powierzchniowe obowiązujące dla pojedynczego gospodarstwa.
O płatności na rok 2019 wystąpiły P. sp. z o.o., R. sp. z o. o., P. sp. z o. o., L. sp. z o.o., J. sp. z o. o., T. sp. z o.o., D. sp. z o. o., T. sp. z o. o., T. sp. z o. o. We wszystkich tych spółkach występował tożsamy schemat własnościowo-zarządczy. Oprócz wskazanych wyżej spółek kapitałowych o płatności na rok 2019 - jako osoby fizyczne - wystąpili również: S.T., J.G. oraz J.G. i Ł.G. (dzieci J.G.).
W roku 2019 ww. 9 spółek oraz wymienione osoby fizyczne (w tym Skarżący), wystąpiły o przyznanie płatności na rok 2019 do łącznej powierzchni 1664,29 ha. Grunty zostały zgłoszone przez poszczególne osoby prawne i fizyczne w ramach następujących rodzajów płatności: - L. sp. z o. o. - jednolita płatność obszarowa (zwana dalej JPO), płatność za zazielenianie (zwana dalej PZZ), płatność redystrybucyjna (zwana dalej RDST), płatność do obszarów o niekorzystnych warunkach gospodarowania (zwana dalej ONW); - D. sp. z o. o. - JPO, PZZ, RDST, płatność STR, płatność PRSK; - P. sp. z o. o. - JPO, PZZ, RDST, ONW, PRSK; - J. sp. z o. o. - JPO, PZZ, RDST, PSTR, ONW; - P. sp. z o. o. - JPO, PZZ, RDST, PSTR, ONW; - T. sp. z o.o. - JPO, PZZ, RDST, ONW; - R. sp. z o. o. - JPO, PZZ, RDST, ONW; - T. sp. z o. o. - JPO, PZZ, RDST, PSTR, ONW, PRSK; - T. sp. z o. o. - JPO, PZZ, RDST, PSTR, ONW, rolnictwo ekologiczne (RE); - J.G. - JPO, PZZ, ONW; - Ł.G. - JPO, PZZ, RDST, STR, płatność dla młodego rolnika (MR), ONW, RE; - J.G. - JPO, PZZ, RDST, ONW, STR, MR; - S.T. - JPO, PZZ, RDST, STR, ONW, PRSK.
W w/w spółkach tylko S.T. oraz J.G. mają istotny wpływ na ich działalność i okoliczność ta w żaden sposób nie zmieniła się w odniesieniu do kampanii obszarowej z lat 2017 i 2018. Nikt inny nie zasiada w zarządzie w/w spółek, jak również nikt inny nie posiada w nich bezpośrednio lub pośrednio istotnej części udziałów. Z analizy całokształtu zebranego materiału dowodowego wynika ponadto, że w przypadku osób fizycznych tj. J.G. i Ł.G. ich gospodarstwa pozostają w ścisłej zależności z osobami J.G. oraz S.T. Stwierdzono również, że J.G.
także nie posiada gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną i niezależną całość gospodarczą. W ocenie organu odwoławczego J.G. oraz S.T. w sposób sztuczny dokonali multiplikacji podmiotów, w celu obejścia limitów kwotowych płatności obszarowych przysługujących jednego gospodarstwu rolnemu.
Organ odwoławczy wskazał, że gospodarstwo rolne oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tego samego państwa członkowskiego (art. 4 ust. 1 lit. b Rozporządzenia nr 1307/2013). Zgodnie z definicją określoną w art. 2 lit. a Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) 2018/1091 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zintegrowanych statystyk dotyczących gospodarstw rolnych oraz uchylenia rozporządzeń (WE) nr 1166/2008 i (UE) nr 1337/2011 (Dz. U. UE L.2018.200.1) gospodarstwo rolne oznacza oddzielną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada własne kierownictwo i która prowadzi działalność gospodarczą w rolnictwie (...). Gospodarstwo rolne stanowi zatem wyodrębnioną jednostkę, zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą. Powinna posiadać odrębne środki produkcji, wyposażenie, nieruchomości, jednak zarządzana przez to samo kierownictwo.
W ocenie organu w/w podmiotom nie można przypisać statusu gospodarstwa rolnego stanowiącego zorganizowaną całość gospodarczą. W przypadku analizowanych spółek kapitałowych, jak również podmiotów występujących o dopłaty jako osoby fizyczne, stwierdzono brak podstawowych atrybutów odrębności pod względem technicznym, jak również kierowniczym. W zarządach wszystkich w/w spółek kapitałowych zasiadają te same osoby tj. tylko i wyłącznie S.T. i J.G. Nie stwierdzono ponadto posiadania udziałów w w/w spółkach przez inne osoby. Wobec powyższego realny wpływ na sposób działalności w/w spółek kapitałowych mają tylko S.T. i J.G. Tym samym wszystkie 9 w/w spółek kapitałowych jest pod wyłączną kontrolą w/w osób. Spółki kapitałowe zarządzane są w niemal identyczny sposób. Mają tych samych kontrahentów, z którymi zawierane są operacje kupna środków produkcji i sprzedaży płodów rolnych, tych samych doradców rolnych oraz księgowość zlecaną do tego samego miejsca. Poza spółką R. sp. z o.o. niemal wszystkie wymienione sukcesywnie utworzone spółki nie posiadają jakiejkolwiek infrastruktury, służącej do prowadzenia działalności rolniczej tj. maszyn, urządzeń, magazynów przechowalniczych, środków transportu, a wszystkie zabiegi i usługi są zlecane do podmiotów zewnętrznych (w tym podmiotów powiązanych ze S.T. i J.G.). Mając powyższe na uwadze wymienione wyżej spółki oraz osoby fizyczne należy traktować jako jeden organizm gospodarczy tj. jako jedno gospodarstwo rolne zarządzane przez J.G. i S.T.
Przedmiotem deklaracji Skarżącego we wniosku o przyznanie płatności RE na rok 2019 (tak jak w latach wcześniejszych) było 9 działek ewidencyjnych o nr: [...] (obręb ewidencyjny [...]).
Organ wskazał, że Skarżący tytuły prawne do w/w działek wywodził z: - umowy dzierżawy z dnia [...].06.2015 r. działek nr: [...] (łącznie 135,15 ha) zawartej pomiędzy S.T. a Ł.G., - umowy dzierżawy z dnia [...].06.2015 r. działki nr [...] (11,54 ha) zawartej pomiędzy S.T. a Ł.G., - umowy sprzedaży z dnia [...].06.2015 r. - działki nr [...] (4,60 ha) zawartej pomiędzy S.T., a Ł.G.
Podkreślił, że rażącym przykładem pozorności w zakresie prowadzenia samodzielnej działalności rolniczej przez Ł.G. są przede wszystkim zapisy w/w umów dzierżawy. I tak, w § 5 ust. 1 umowy z dnia [...].06.2015 r. postanowiono, że roczna wysokość czynszu dzierżawy wynosi 1000 zł (za ponad 135 ha gruntów), co w opinii organu odwoławczego stanowi wartość rażąco nie przystającą do realiów rynkowych. W tożsamy sposób postąpiono w przypadku umowy z dnia [...].06.2015 r., dotyczącej działki nr 1, gdzie roczną wysokość czynszu dzierżawnego (§ 5 ust. 1 umowy) określono na 50 zł rocznie za ponad 11 ha gruntów. Nie mniej istotne w ocenie organu odwoławczego jest fakt, iż w § 5 pkt 2 w/w umów zapisano, iż całość czynszu dzierżawnego będzie płatna po zakończeniu dzierżawy tj. dopiero w lipcu 2025 r. W ocenie organu odwoławczego rezygnacja przez S.T. z części potencjału produkcyjnego, ma sztuczny charakter i wpisuje się w proceder zmultiplikowania pomiotów mogących ubiegać się o zwiększone płatności obszarowe. O ile organ odwoławczy nie kwestionuje samego faktu dysponowania w dowolny sposób swoją własnością przez S.T., to jednak dziwi, iż tenże wydziela z własnego zasobu ponad 150 ha gruntów rolnych i bez żadnych profitów oddaje w użytkowanie osobie trzeciej, która - co ustalono w toku postępowania - minio formalnego posiadania gruntów rolnych (o łącznym obszarze deklarowanym w 2019 r. 125,42 ha) - nie posiada żadnej infrastruktury rolniczej, w tym maszyn, urządzeń i środków transportu, a magazyn na przechowanie produktów poddzierżawia od podmiotu powiązanego (P. sp. z o. o.), który z kolei jest w dysponowaniu powierzchni magazynowej w oparciu o umowę ze S.T. Wszystkie usługi agrotechniczne zlecane są osobom/podmiotom zewnętrznym. Skarżący oraz inne powiązane podmioty zawarły niemal jednobrzmiące umowy na świadczenie usług rolniczych z R. sp. z o.o. oraz R., tj. podmiotami powiązanymi ze S.T. oraz J.G. R. sp. z o. o. zobowiązała się do wynajmu na rzecz w/w podmiotów sprzętu rolnego do celów własnych związanych z usługami rolnymi świadczonymi na rzecz własną i swoich kontrahentów.
Jeśli chodzi o umowy najmu ruchomości organ wskazał, że zgodnie z ich treścią spółka R. sp. z o. o. zobowiązała się do wynajmu na rzecz m.in. Skarżącego (umowa z [...].01.2016 r.) sprzętu rolnego (wymienionego w załączniku nr 1 do umowy) do celów własnych związanych z usługami rolnymi świadczonymi na rzecz własną i swoich kontrahentowi. Jako wynajmujący, w imieniu R. sp. z o. o., na w/w umowie podpisał się J.G., a jako najemca Ł.G. Z kolei W przypadku stałej ramowej umowy o współpracy (umowa z dnia [...].01.2017 r.) podpisali ją: Ł.G. jako zleceniodawca oraz S.T. (jako prezes zarządu R. sp. z o. o.) jako zleceniobiorca. W ocenie orgnu wskazywane postępowanie jest jaskrawym przykładem braku odrębności zmultiplikowanych podmiotów. Organ odwoławczy zauważa, że już w toku postępowania dotyczącego płatności na rok 2018 miała dokonać się zmiana w sposobie działania Ł.G. albowiem strona niniejszego postępowania zawarła wówczas porozumienie z dnia [...].05.2018 r. do w/w ramowej umowy o współpracy zawartej w dniu [...].01.2017 r. oraz porozumienie z dnia [...].05.2018 r. do w/w umowy najmu zawartej w dniu [...].01.2016 r. Porozumienia stanowią de facto obustronne rozwiązanie każdej z w/w umów. Co wyjątkowo istotne nieprzypadkowo i w sposób skoordynowany, identyczne porozumienia, w tym samym czasie, zawarła również J.G. W świetle powyższego organ uznał, że Skarżący od dnia [...].05.2018 r. pozostał bez jakiegokolwiek sprzętu rolnego (fakt potwierdzony również przez pełnomocnika w piśmie z dnia [...].03.2020 r.), za pomocą którego mógłby prowadzić działalność rolniczą.
Organ odwoławczy analizując dokumentację usług wykonanych na gruntach deklarowanych przez Skarżącego zauważył, że jedynym - w świetle przedłożonej dokumentacji - podmiotem przeprowadzającym w 2019 czynności agrotechniczne na gruntach rolnych deklarowanych przez Skarżącego była firma A. Jest to dokładnie ten sam usługobiorca, który wykonywał prace agfotechniczne na rzecz: J. sp. z o. o.. P. sp. z o. o., T. sp. z o, q. oraz T. sp. z o. o., a więc podmiotów powiązanych, którymi zarządzał J.G. (co do których przedłożona została dokumentacja dotycząca roku 2019). W przypadku pozostałych spółek tj. D., L., T. P. brak jest możliwości zweryfikowania opisywanych okoliczności albowiem organ zarządczy wskazanych podmiotów nie podjął (w zakresie działalności w roku 2019) inicjatywy dowodowej z organami. Opisane okoliczności pokazują silny związek funkcjonalny istniejący pomiędzy wszystkimi podmiotami, w których rolę zarządcza pełni J.G. zlecający przeprowadzenie usług tylko do jednego wykonawcy tj. A. Inni podwykonawcy pojawiają się incydentalnie i sporadycznie.
Organ odwoławczy wskazał również na okoliczność pozyskania materiału siewnego stanowiącego podwaliny do późniejszych działań związanych z szeroko rozumianym prowadzeniem działalności rolniczej. Zauważa, że nasiona żyta ozimego Ł.G. pozyskał od podmiotu powiązanego tj. P. sp. z o. o. Jest to jednocześnie ten sam podmiot, od którego Ł.G. poddzierżawia magazyn zbożowy należący do S.T. Umowa została zawarta na okres [...].08.2019 - [...].10.2019 r. (zob. § 6 ust. 1), brak było dowodów na jej przedłużenie i dlatego organ uznał, że nawet jeśli zebrane żyto było przechowywane we wskazanym magazynie (na co zwraca uwagę pełnomocnik w piśmie z dnia [...].12.2019 r.), to musiało zostać sprzedane. Z części materiału dowodowego (rejestr sprzedaży) dołączonego do akt sprawy dniu 19.03.2020 r. wynika, że Ł.G. miał w dniu [...].11.2019 r. sprzedać 284 tony żyta do firmy "L.". Jednakże brak jest zasadniczego dokumentu, wymaganego przepisami prawa, potwierdzającego tę transakcję. Firma K.G. jest czynnym podatnikiem VAT, a zatem zgodnie z art. 116 ust. 1 Ustawy z dnia 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. z 2021r. poz. 685 ze zm.) podatnik zarejestrowany jako podatnik vat czynny, nabywający produkty rolne od rolnika ryczałtowego, wystawia w dwóch egzemplarzach fakturę dokumentującą nabycie tych produktów. Oryginał faktury jest przekazywany dostawcy. Ł.G. tzw. faktury RR dokumentującej tę transakcję nie przedstawił, uniemożliwiając tym samym organom rzeczową ocenę ekonomicznej strony swojego funkcjonowania.
Dyrektor Oddziału Regionalnego wskazał dalej, że wszystkie spółki oraz J.G., Ł.G., J.G. oraz S.T. podawali ten sam adres do korespondencji. Adresy zarówno siedzib spółek, jak i adresy do korespondencji przewijają się we wszystkich podmiotach prawa handlowego oraz wśród osób fizycznych, które zgłosiły do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019. Spółki i osoby fizyczne zarejestrowane w ewidencji producentów ARiMR wskazywały w roku 2018 miejsce swojej siedziby pod zasadniczym adresem: [...] (oprócz spółki Z. sp. z o. o.)
Organ odwoławczy podkreślił, iż w obowiązującym stanie prawnym podział dużego gospodarstwa na mniejsze części, przekazane w posiadanie różnym podmiotom (tak jak mato miejsce w niniejszej sprawie), przekładałby się na przyznanie płatności z ominięciem przepisów modulujących. Działanie takie byłoby dopuszczalne, jedynie pod warunkiem, że dojdzie do rzeczywistego podziału dużego gospodarstwa na mniejsze części, a wnioskujący o pomoc rzeczywiście obejmą w posiadanie wydzielone im działki i staną się w ten sposób odrębnymi producentami rolnymi, co w przypadku nowo powołanych podmiotów nie ma miejsca.
Organ odwoławczy podkreślił, że płatności w ramach systemu wsparcia bezpośredniego są formą wsparcia finansowego w ramach wspólnej polityki rolnej, będącej jednym z celów Unii Europejskiej, określonych w art. 33 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. System dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Konstrukcja instytucji płatności obszarowych wynika ze wspólnej polityki wspierania dochodów rolników i dotyczy, co wynika bezpośrednio z prawa wspólnotowego, pomocy finansowej udzielanej tylko tym podmiotom, które są faktycznie użytkownikami gruntów rolnych.
W ocenie organu odwoławczego zamiarem J.G. oraz S.T., pod kontrolą których znajdował się areał około 1660 ha gruntów uprawowych, kadra pracownicza oraz infrastruktura techniczna (maszyny i urządzenia rolnicze, budynki inwentarskie) było zmultiplikowanie podmiotów mogących ubiegać się o dopłaty obszarowe, w celu uzyskiwania ich w wyższej wysokości, poprzez ominięcie limitów kwotowych i powierzchniowych oraz przepisów o degresywności obowiązujących dla pojedynczego gospodarstwa.
W roku 2019 spółki D. sp. z o. o., J. sp. z o. o., P. sp. z o. o., T. sp. z o. o. oraz P. sp. z o. o., jak również osoby fizyczne: J.G., Ł.G. i S.T., zgłosiły do płatności PRSK oraz RE obszar o powierzchni łącznej 450,44 ha. Przyjmując do wyliczeń ograniczenia powierzchniowe, organ stwierdził, że dzięki multiplikacji podmiotów uzyskano płatności wyższe o kwotę 44.148,84 od faktycznie przysługujących.
W przypadku płatności ONW w roku 2019 spółki: R. sp. z o.o., T. sp. z o. o., T. sp. z o. o., L. sp. z o. o. P. sp. z o. o., J. sp. z o. o., D. sp. z o. o., T. sp. z o. o., P. sp. z o. o., jak również osoby fizyczne: Ł.G., J.G., J.G. oraz S.T. wystąpiły o przyznanie pomocy finansowej do łącznej powierzchni 1664,29 ha (z czego na podstawie przepisów uwzględniających modulację powierzchnia deklarowana kwalifikowana wynosi 760,40 ha). Organ odwoławczy wskazał, iż gdyby jeden podmiot złożył jeden wniosek o przyznanie płatności ONW do tej powierzchni, to otrzymałby płatność jedynie do 75 ha - przy czym dla strefy I o najniższej stawce płatności wynoszącej 179 zł/ha płatność ONW wyniosłaby 7.831,25 zł. W przypadku zgłoszenia gruntów o obszarze 760,40 ha przez 9 spółek i 4 powiązane rodzinnie i biznesowo osoby fizyczne, z uwzględnieniem modulacji dla płatności ONW oraz uwarunkowań związanych z podjętymi nadmiarowo zobowiązaniami i przy stawce obowiązującej tylko dla strefy I płatność ONW wyniosłaby o 70.400,26 zł więcej.
Odnosząc się natomiast do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego organ wyjaśnił, że składając jeden wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - przy konieczności stosowania współczynnika korygującego w przypadku przedmiotowych rodzajów pomocy finansowej - S.T. (J.G.), jako główny udziałowiec oraz prezes zarządu spółek otrzymałby płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019 w mniejszej wysokości (z uwagi na ograniczenia wynikające z art. 26 ust. 1 Rozporządzenia nr 1306/2013) niż kiedy po sztucznym podziale areału gruntów rolnych zgłaszanych do przyznania płatności wnioski o przyznanie płatności na rok 2019 złożyło kilka odrębnych podmiotów.
Złożenie 13 odrębnych wniosków przez 9 spółek oraz 4 osoby fizyczne, powiązane personalnie i kapitałowo, spowodowało, iż w przypadku płatności RDST pomoc finansowa mogłaby zostać wypłacona na zasadzie: (13 x 27 ha x 184,98 zł/ha) = 64.927,98 zł. Natomiast zgłoszenie całości gruntów przez jeden podmiot w jednym wniosku spowodowałoby, iż płatność RDST naliczona zostałaby w następujący sposób: 27 ha x 184,94 zł/ha = 4.994,46 zł, zatem o 59.933,52 zł więcej.
W przypadku płatności MR (zgłosili: J.G. 53,87 ha oraz Ł.G. 125,42 ha) - przy uwzględnieniu regulacji wynikającej z art. 13 Ustawy i zgłoszeniu przez dwa odrębne podmioty pomoc finansowa mogłaby zostać wypłacona na zasadzie: 50 ha x 2 x 165,10 zł/ha = 16.510 zł., zatem o 8.255 zł niż w wypadku jednego podmiotu.
W zakresie płatności STR podmioty powiązane z S.T. i J.G., zgłosiły w roku 2019 działki rolne o łącznej powierzchni 123,22 ha. Biorąc pod uwagę okoliczność zgłoszenia przedmiotowej powierzchni w jednym wniosku, płatności STR wyniosłyby 75.898,44 zł. Natomiast zgłoszenie łącznego obszaru przez szereg zmultiplikowanych podmiotów pozwoliłby uzyskać płatność STR większą o 18.463,68 zł.
W kontekście płatności JPO Organ wskazał, że łączny obszar zgłoszony do płatności JPO przez 13 podmiotów opisywanych w niniejszej decyzji wynosi 1.664,29 ha, a stawka płatności JPO na rok 2019 wynosi 471,64 zł. W wyniku multiplikacji podmiotów możliwa do uzyskania kwota płatności JPO wynosi 784.945,74 zł. Zatem zwiększenie wpływów z tytułu pozornego podziału gruntów rolnych i rozdysponowania ich na odrębne podmioty wynosi 128.215,74 zł.
Mając na względzie przedstawiony wyżej stan rzeczy Dyrektor Oddziału Regionalnego ARiMR uznał, iż tworzenie przez S.T. oraz J.G. i powiązane z nim osoby wielu spółek zgłaszających grunty jako odrębne podmioty (również osoby fizyczne) ma charakter działania ukierunkowanego na obejście przepisów: § 16 ust. 1 Rozporządzenia PRSK oraz § 15 ust. 1 Rozporządzenia RE, a co za tym idzie zwielokrotnienie wysokości uzyskanych płatności. Ponadto opisane działania ukierunkowane były na obejście art. 13, art. 14 ust. 2 pkt 1 i 2 Ustawy OB oraz § 3 ust. 4 Rozporządzenia ONW.
Natomiast zwielokrotnienie wysokości uzyskanych płatności we wszystkich schematach pomocowych mogłoby stanowić łączną kwotę 339.461,23 zł.
System dopłat został ustanowiony dla wyrównania dochodowości gospodarstw rolnych, poprawy warunków życia, pracy i produkcji w rolnictwie. Działalność J.G. i S.T. stoi w sprzeczności do w/w celów, ponieważ prowadzi do zwiększenia nierówności w dochodowości gospodarstw rolnych, poprzez ominięcie przepisów dotyczących limitów powierzchniowych, kwotowych i degresywności obowiązujących dla pojedynczego gospodarstwa. Organ uznał, że stworzono sztuczne warunki przez beneficjenta albowiem udowodniono łącznie występowanie elementu obiektywnego i subiektywnego. Przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy rozumieć sztucznie wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, aby odpowiadały one przepisowi prawnemu, który miałby w normalnym układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisowi dla autora tej manipulacji korzystniejszemu.
Celem multiplikacji podmiotów przez J.G. oraz S.T. było uzyskanie dodatkowych korzyści finansowych z tytułu dopłat bezpośrednich, płatności ONW, płatności PRŚ, płatności PRSK i płatności RE, co wynika z poniżej następującej chronologii zdarzeń:
W roku 2013 areał macierzystej spółki R. sp. z o. o. został pomniejszony na rzecz nowo wydzielonej spółki T. sp. z o. o., co umożliwiło twórcom opisywanego mechanizmu uzyskanie dodatkowych korzyści z tytułu płatności bezpośrednich, poprzez ominięcie regulacji 11 rozporządzenia Rady nr 73/2009, który stanowi, iż kwotę płatności bezpośrednich przekraczającą 2 000,00 euro zmniejsza się w wyniku zastosowania współczynnika korygującego o 2,45365800%. Ponadto umożliwiło ominięcie regulacji art. 1 ust. 4 decyzji wykonawczej Komisji z dnia 11 lipca 2013 r. zatwierdzającej przyznanie przejściowego wsparcia krajowego w Polsce za rok 2013, w myśl której kwota krajowych uzupełniających płatności bezpośrednich, które mają być przyznane temu rolnikowi zostaje pomniejszona o kwotę równą 10% całkowitej kwoty przekraczającej 5 tys. euro. W/w zabieg spowodował ponadto ominięcie regulacji § 3 ust. 3 Rozporządzenia ONW 2007 - 2013 co stworzyło możliwość ubiegania się przez twórców opisywanego mechanizmu o płatność ONW do dodatkowych 300 ha, czyli po podziale R. sztucznie podwojono areał kwalifikujący się do objęcia płatnością ONW (300 ha + 300 ha; spółka R. dysponowała w roku 2012 areałem około 830 ha, a w roku 2013 - po wydzieleniu spółki T. - już tylko 436 ha).
Odnośnie podmiotu T. sp. z o. o. oraz roku 2018 zasadnym jest wskazanie, iż jego utworzenie w roku 2013 (z potencjału R. sp. z o. o.) nie tylko pozwoliło ubiegać się przez 5 lat (2013 - 2018) o płatności PRŚ, ale po realizacji zobowiązania PRŚ, swobodną próbę wejścia w realizację kolejnego 5-letniego cyklu w programie PRSK.
W 2013 r. zarejestrowano ponadto spółkę J. sp. z o. o., która powstała w wyniku podziału w trybie art. 529 § 1 pkt 4 Kodeks spółek handlowych przez przeniesienie części majątku spółki dzielonej tj. R. sp. z o. o. (w tamtym czasie całość udziałów spółki R. przypadała Panu S.T.).
W/w zabieg, podobnie jak w przypadku spółki T., umożliwił uzyskanie dodatkowych korzyści poprzez ominięcie regulacji 11 rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 oraz art. 1 ust. 4 decyzji wykonawczej Komisji z dnia 11 lipca 2013 r. oraz
- poprzez ominięcie regulacji § 3 ust. 3 rozporządzenia ONW 2007-2013 - umożliwił ubieganie się o płatność ONW do dodatkowych 300 ha.
W roku 2014 aplikowanie o dopłaty jako osoba fizyczna rozpoczął J.G. (do gruntów wydzierżawionych od spółki T.), co umożliwiło w zakresie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego obejście regulacji 11 Rozporządzenia nr 73/2009 (w roku 2014 kwotę płatności bezpośrednich przekraczającą 2000,00 euro zmniejsza się w wyniku zastosowania współczynnika korygującego o 1,30221400%). W/w zabieg umożliwił ponadto ominięcie regulacji § 3 ust. 3 rozporządzenia ONW 2007-2013 ustanawiającego modulację i limit obszaru objętego płatnością ONW do poziomu 300 ha oraz ominięcie regulacji rozporządzenia PRŚ ustanawiającego limity powierzchniowe w zakresie poszczególnych wariantów i pakietów (§13 a ust. 1 oraz § 20 ust. 1).
W roku 2015 aplikowanie o dopłaty, jako osoby fizyczne rozpoczęli: Ł.G. i J.G., co umożliwiło w zakresie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego obejście regulacji art. 8 rozporządzenia nr 1307/2013 (zastosowanie współczynnika korygującego), obejście limitów powierzchniowych ustanowionych w Ustawie, w zakresie płatności RDST (art. 14 ust. 2), w zakresie płatności do roślin wysokobiałkowych (art. 15 ust. 2), a także wygenerowanie możliwości ubiegania się o płatność PMR (art. 13). W/w zabieg umożliwił ponadto ominięcie regulacji § 2 ust. 3 i § 3 ust. 4 Rozporządzenia ONW 2014-2020 ustanawiających modulację i limit obszaru objętego płatnością ONW do poziomu 75 ha. Dzięki zabiegowi wykreowania gospodarstwa Ł.G. ominięty został przepis § 4 ust. 4 rozporządzenia RE, który stanowi, że rolnik nie może realizować zobowiązania ekologicznego jeżeli realizuje jednocześnie zobowiązanie PRS. Spółka R. miała podjęte zobowiązanie PRS, a tym samym kontynuując działalność rolniczą jako jeden podmiot nie mogła podjąć zobowiązania ekologicznego.
W roku 2016 aplikowanie o dopłaty rozpoczęły kolejne spółki kapitałowe: P., Z., P., L., T. oraz strona niniejszego postępowania D., co umożliwiło w zakresie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego obejście regulacji art. 8 Rozporządzenia nr 1307/2013 (zastosowanie współczynnika korygującego), obejście limitów powierzchniowych ustanowionych w Ustawie, w zakresie płatności RDST (art. 14 ust. 2) oraz w zakresie płatności do roślin wysokobiałkowych (art. 15 ust. 2). W/w zabieg umożliwił ponadto ominięcie regulacji § 2 ust. 3 i § 3 ust. 4 rozporządzenia ONW 2014-2020 ustanawiających modulację i limit obszaru objętego płatnością ONW do poziomu 75 ha, a tym samym zwielokrotnienie przysługujących praw w tym zakresie (każdy dodatkowy podmiot umożliwia zwiększenie możliwości ubiegania się o płatności ONW do kolejnych 75 ha).
Zdaniem organu twórcy opisywanego mechanizmu zastosowali kolejny wybieg zwiększający możliwości aplikowania o płatność ONW w ramach spółki P. Pierwszy wniosek o przyznanie płatności ONW przez spółkę P. został złożony w roku 2016, w którym § 2 ust. 3 rozporządzenia ONW 2014-2020 ustanawia limit powierzchniowy na poziomie 75 ha. Jednakże dla rolników realizujących 5-letnie zobowiązanie o którym mowa w § 2 pkt 1 rozporządzenia ONW 2007-2013, limit ten wynosi 300 ha. Spółka P. takiego zobowiązania nie podjęła, ale przejęła je od spółki T. (która z racji rozpoczęcia aplikowania o dopłaty ONW od roku 2013 takie zobowiązanie - dla którego obowiązywały korzystniejsze limity płatności - mogła podjąć). Przeniesienie fragmentu zobowiązania od spółki T. spowodowało, że zarówno spółkę T., jak również spółkę P. obowiązuje limit płatności ONW w wysokości 300 ha i "stara" (korzystniejsza) zasada modulacji płatności. Dzięki temu i T. i P. mogły ubiegać się o płatność ONW do łącznej powierzchni wynoszącej 600 ha (w 2018 wnioski o przyznanie płatności ONW spółek T. i P. opiewały łącznie na 765,62 ha).
W odniesieniu do roku 2019 i podmiotu P. sp. z o. o. organ podkreślił, że przedmiotowa spółka rozpoczęła w 2018 r. próbę rozpoczęcia realizacji 5-letniego zobowiązania w programie PRSK, a działki które zostały zgłoszone przekazała jej spółka R. sp. z o. o. po ukończeniu - w marcu 2018 r. - własnego zobowiązania rolnośrodowiskowego (rozpoczęte w 2013 r.). Innymi słowy nastąpił swobodny przepływ działek pomiędzy podmiotami zarządzanymi przez J.G. oraz S.T. W ocenie organu odwoławczego jest to wybieg pozorowany, zrealizowany w ramach swobodnego przekazywania pomiędzy powiązanymi podmiotami (identycznie zarządzanymi) działek pozostających pod wyłączną kontrolą S.T. i J.G.
W przypadku podmiotu D. sp. z o. o. ominięto ponadto regulację § 4 ust. 3 Rozporządzenia PRSK, który stanowi, że rolnik nie może realizować zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego jeżeli realizuje jednocześnie zobowiązanie PRS. R. sp. z o. o. miała podjęte zobowiązanie PRS, a tym samym kontynuując działalność rolniczą jako jeden podmiot nie mogła podjąć zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego.
Również osobne aplikowanie o dopłaty przez S.T. wpisuje się w wykreowany mechanizm mający na celu zwiększenie korzyści finansowych. Przez ominiecie regulacji art. 8 rozporządzenia (UE) nr 1307/2013 (zastosowanie współczynnika korygującego), obejście limitów powierzchniowych ustanowionych w Ustawie, w zakresie płatności RDST (art. 14 ust. 2). Ponadto poprzez ominięcie regulacji § 2 ust. 3 i § 3 ust. 4 Rozporządzenia ONW 2014 - 2020 ustanawiających modulację i limit obszaru objętego płatnością ONW do poziomu 75 ha. Organ uznał, że powyższe działania J.G. i S.T., polegały na tworzeniu coraz mniejszych gospodarstw w celu dopasowywania wielkości areałów do zmieniających się przepisów (w zakresie płatności ONW na mocy rozporządzenia ONW 2014-2020 limit powierzchniowy został zmieniony z 300 ha do 75 ha).
Analiza powiązań pomiędzy podmiotami wskazuje na: zbliżony charakter pozyskania potencjału produkcyjnego poszczególnych podmiotów (wydzielenie działek z zasobów S.T. bądź spółek bezpośrednio lub pośrednio z nim powiązanych (R. sp. z o. o., R. sp. z o. o.) i przekazanie ich w formie sprzedaży lub dzierżawy osobom prawnym lub fizycznym aby te zgłaszały je do płatności, tożsamy sposób prowadzenia przez nowo zawiązane podmioty działalności rolniczej (brak pracowników, brak sprzętu, wyłącznie zlecenia do zewnętrznych powielających się podmiotów, jednolite umowy o współpracy i najmie, podpisywane w tym samym czasie), wykonywanie prac agrotechnicznych na zgłaszanych użytkach przez tych samych zleceniobiorców, tożsame adresy siedzib lub adresy korespondencyjne, łączące je więzi personalne i kapitałowe (ten sam prezes zarządu, wspólnicy: S.T. bądź spółki kapitałowe, w których tenże jest udziałowcem, bezpośrednie więzy rodzinne). W ocenie organu odwoławczego przedmiotowe okoliczności świadczą o zamierzonej koordynacji działań tych podmiotów m.in. polegających na zgłaszaniu gruntów do płatności, pozwalających na uzyskanie korzyści finansowych niezgodnych z regulacjami prawnymi dotyczącymi systemu wsparcia.
Podkreślono, że w okolicznościach niniejszej sprawy korzyści miały wynikać z uzyskania większy płatności w związku ze zgłoszeniem przez kilkanaście podmiotów podzielonych pomiędzy nie gruntów, aniżeli byłoby to w przypadku zgłoszenia całości gruntów przez jeden podmiot. W sprawie brak było okoliczności wskazujących na inne, wiarygodne, uzasadnienie powołania kilkunastu podmiotów, które podzieliły między siebie posiadane grunty. Strona nie wykazała jakichkolwiek korzyści ekonomicznych, które miałyby wynikać z utworzenia i działania kilkunastu podmiotów, nie mających żadnych środków produkcji i zlecających wykonywanie prac polowych podmiotom zewnętrznym. Tym samym ekonomiczny sens utworzenia kilkunastu powiązanych podmiotów i wykreowania posiadania przez te podmioty gruntów, zawierał się wyłącznie w tym, aby w taki sposób zwiększyć rozmiar płatności przez obejście przepisów wprowadzających modulacje i degresywność płatności. W tym również uzyskanie wyższych płatności w ramach systemów | wsparcia bezpośredniego od kwoty płatności przysługującej w wypadku gdyby grunty zgłoszone oddzielnie przez 14 podmiotów zostałyby objęte jednym wnioskiem. W ocenie organu, na gruncie zgromadzonego materiału dowodowego nie ulega wątpliwości, że pomiędzy powołanymi kilkunastoma podmiotami istniały powiązania organizacyjne, osobowe, ekonomiczne j i funkcjonalne, co pozwała stwierdzić, że ich utworzenie i podzielenie pomiędzy nie posiadanych gruntów miało na celu czerpanie korzyści finansowych wynikających z obejścia powołanych wyżej przepisów wprowadzających w systemach wsparcia mechanizmy modulacji i degresywności płatności. W związku z tym organ stwierdził, że wyłącznym celem stworzenia sztucznych warunków przez utworzenie kilkunastu podmiotów i dokonanie podziału między te podmioty gruntów zgłaszanych do płatności, było uzyskanie korzyści polegających na zawyżeniu płatności, co jest jednoznaczne ze stwierdzeniem zaistnienia subiektywnego elementu w postaci woli tych osób, w uzyskaniu takich korzyści. Czerpanie korzyści finansowych, o których mowa powyżej przekłada się na zastosowanie art. 60 rozporządzenia 1306/2013, a mianowicie sprzeczności korzyści z celami systemu wsparcia, wynika z konkluzji, że systemy wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej przewidują bezpośrednie wsparcie dochodów mające na celu, w szczególności, zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej. Cel ten jest ściśle związany z zachowaniem obszarów wiejskich. Aby przeciwdziałać każdemu niewłaściwemu przydzieleniu środków wspólnotowych, nie należy przekazywać płatności w ramach wsparcia rolnikom, którzy sztucznie stworzyli warunki niezbędne do uzyskania takiego wsparcia. Cel w postaci zapewnienia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie został też zapisany jako jeden z podstawowych celów wspólnej polityki rolnej w art. 39 ust. 1 pkt b Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Podkreślić należy, iż nowo powołane podmioty nie zatrudniały pracowników przy produkcji rolnej związanej z gruntami objętymi dopłatami, zlecały bowiem wszystkie prace i księgowość podmiotom powiązanym albo podmiotom zewnętrznym i w tej sytuacji nie może być mowy, że jej funkcjonowanie w jakikolwiek sposób przyczyniało się realizacji celu zapewnienia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, w szczególności przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie. Podkreślono, że wprowadzenie mechanizmów modulacji i degresywnych płatności miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. W związku z powyższym nie może budzić wątpliwości, że osiągnięcie korzyści wynikających z obejścia przepisów wprowadzających do: systemu wsparcia modulacje, wskaźnik korygujący i stawki degresywne, pozostaje w sprzeczności z celami systemu wsparcia, do których należy zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej. W odniesieniu do płatności JPO korzyść polegała m.in. na uniknięciu zmniejszenia płatności na skutek zastosowania współczynnika korygującego. Wprowadzenie zasady pełnego wsparcia dla mniejszych i słabszych ekonomicznie podmiotów i ograniczenie kwotowe dla podmiotów większych, służyło zapewnieniu konkurencyjności. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa, konkurencyjność musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie konkurencyjność odnosić należy do tego czy wsparcie danego przedsiębiorcy ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia konkurencyjności na danym, rynku. Wprowadzenie konkurencyjności miało zapewnić zmniejszenie kwotowej płatności dla większych rolników, poprzez wprowadzenie współczynnika korygującego albowiem wprowadzenie modulacji kwotowej jak również degresywnych stawek płatności miało na celu przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w dużych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu mniejszych rolników, co w konsekwencji powoduje podniesienie indywidualnych dochodów prawdziwych rolników tj. tych którzy pracują w tych gospodarstwach i dla których dochody z tego gospodarstwa stanowią wartość dodaną. W niniejszej sprawie powołanie nowych podmiotów miało na celu ominięcie skutków modulacji oraz degresywnych stawek płatności, czyli stoi w sprzeczności z celami wspólnej polityki rolnej.
Ostatecznie organ stwierdził, że przyznanie Skarżącemu płatności RE na rok 2019 stałoby w oczywistej sprzeczności z zasadami rzetelnego finansowania i wydatkowania środków unijnych, które są środkami budżetowymi (pochodzącymi zarówno z budżetu unijnego, jak i krajowego), podlegają więc szczególnej ochronie i muszą być wydawane zgodnie z zasadami gospodarności, efektywności oraz w sposób celowy i oszczędny z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów oraz optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów. Tym samym przyznanie płatności RE na rok 2019 stałoby w sprzeczności z celami wspólnej polityki rolnej wskazanymi w art. 33 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz w art. 4 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013.
Skarżący nie zgodził się z decyzją Dyrektora OR i wniósł od niej skargę
do WSA w Gorzowie Wielkopolskim, zarzucając w niej:
I. Rażące naruszenie prawa materialnego:
1. niezastosowanie norm art. 2 lit. a) Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1166/2008 w sprawie badań struktury gospodarstw rolnych i badania metod produkcji rolnej (...) oraz art. 4 ust. 1 lit a i b , c) rozporządzenia nr 1307/2013 art. 3 pkt 1). 2) i 3) lit. b) ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, art. 2 ust 1a oraz ust. 1 d Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1306/2013, oraz Rozporządzenia Parlamentu nr 1166/2008 oraz art. 2 lit. A Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) 2018/1091 z dnia 18 lipca 2018 r. w sprawie zintegrowanych statystyk dotyczących gospodarstw rolnych oraz uchylenia rozporządzeń (WE) nr 1166/2008 i (UE) nr 1337/2011 i przyjęcie, że skarżący nie jest producentem rolnym, rolnikiem beneficjentem i nie posiada gospodarstwa rolnego, pomimo iż zgodnie z przywołanymi przepisami posiada status rolnika, producenta rolnego, beneficjenta wsparcia, który prowadzi gospodarstwo rolne i ma prawo do otrzymania płatności,
2. niewłaściwe zastosowanie normy art. 7 ust. 1 i art. 8 ust. 1 i 2 ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego do istniejącego stanu faktycznego poprzez przyjęcie, że skarżący nie ma prawa do przyznania płatności,
3. niezastosowanie normy art, 14 ust. 1 Ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 i przyjęcie iż skarżący nie spełnia warunków przyznania wnioskowanej pomocy,
4. niewłaściwe zastosowanie normy § 2 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniamf’ objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (rozporządzenie ONW PROW 2014-2020) i przyjęcie, iż nie przysługują skarżącemu płatności rolnośrodowiskowe,
5. niewłaściwe zastosowanie normy art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (wg wersji Traktat Amsterdamski art. 33 ust. 1 ) oraz art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013, poprzez przyjęcie, że skarżący nie wypełnia celów wspólnej polityki rolnej,
6. niewłaściwe zastosowanie normy art. 4 ust. 3 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 i bezpodstawne przyjęcie, iż skarżący podjął działanie skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego,
7. niewłaściwe zastosowanie normy art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1306/2013, poprzez przyjęcie, iż skarżący stworzył sztuczne warunki w celu uzyskania korzyści, w sprzeczności z celami prawodawstwa rolnego,
8. niewłaściwą wykładnię normy art. 60 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1306/2013, poprzez niewłaściwe zdefiniowanie przesłanki subiektywnej koniecznej dla możliwości zastosowania przedmiotowej normy i przyjęcie, że wystarczające jest wykazanie istnienia elementów obiektywnych dla przypisania cech subiektywności, zamiaru działania i intencjonalności przesłanek działania w sztucznych warunkach w celu pozyskania nienależnych płatności, jak również poprzez wyłączenie z przesłanki subiektywnej konieczności wykazania wyłączności takiego celu działania, który determinuje wszelkie działania skarżącego tak w chwili powstania gospodarstwa rolnego skarżącego, jak i w chwili składania wniosku o przyznanie płatności,
9. niezastosowanie normy art. 20 Ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zakresie w jakim odmówiono przyznania płatności poprzez przyjęcie iż skarżący nie była posiadaczem samoistnym ani zależnym gruntów a faktycznym ich posiadaczem był S.T. lub J.G. lub spółka R. sp. z o.o.,
10. naruszenia normy art. 24 Ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 w zakresie nieterminowego rozpatrzenia sprawy przez organy I i II instancji,
II. naruszenia prawa proceduralnego, formalnego, poprzez naruszenie:
1. naruszenie przepisu art. 27 ust. 3 pkt 1 i art. 24 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 (ustawa zw. PROW 2014-2020), poprzez nieterminowe przeprowadzenie postępowania
2. naruszenie przepisu art. 27 ust. 1 pkt. 2) ustawy PROW 2014-2020, poprzez:
a) dowolne rozpatrzenie materiału dowodowego,
b) pominięcie dowodów zgłoszonych przez stronę,
c) niewłaściwą ocenę materiału dowodowego przedłożonego przez strony i zebranego przez organ w toku postępowania.
3. naruszenie przepisu art. 27 ust. 2 ustawy PROW 2014-2020 poprzez:
a) przyjęcie iż cały ciężar dowodowy spoczywa na stronie a organ zwolniony jest z obowiązku udowodnienia woli strony, przesłanek intencjonalnych i subiektywnych uzasadniających przyjęcie iż wyłączną wolą strony było pozyskanie nienależnych jej płatności,
b) uniemożliwienie przeprowadzenia zawnioskowanych przez stronę dowodów i realizacji przez stronę obowiązku ponoszenia ciężaru dowodowego w sprawie i prawa do skorzystania z przysługujących stronie wyjaśnień i przedstawienia wniosków dowodowych,
c) niedopuszczenie dowodów przedłożonych przez skarżącego.
4. naruszenie art. 27 ust. 1 pkt. 3) i 4) ustawy PROW 2014-2020 oraz 9 KPA, poprzez nieudzielanie skarżącemu wyjaśnień pomimo zgłoszenia przez skarżącego żądania w tym zakresie, nie poinformowania strony o błędnym przedłożeniu przez nią dokumentów odnoszących się do roku 2018 zamiast do roku 2019 oraz poprzez niezasadne niewezwanie strony do uzupełnienia przedmiotowego braku i przedstawienia dokumentów za rok 2019, poprzez nieudzielenie wyjaśnień o przyczynach przedłużającego się postępowania i wyjaśnień umożliwiających stronie czynny udział w sprawie, uniemożliwienie stronie wypowiedzenie się co do zebranych w sprawie materiałów dowodowych c),
5. przepisu art. 77 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez nienależyte zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego w sprawie,
6. przepisu art. 80 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niewłaściwe (dowolne, niezgodne z prawem, bezprawne) dokonanie oceny całokształtu materiału dowodowego.
7. przepisu art. 10 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez uniemożliwienie stronie czynnego udziału w sprawie , niezawiadomienie o możliwości zapoznania się z materiałami i wypowiedzenia w sprawie,
8. rażące naruszenie szeregu przepisów dotyczących zasad postępowania, w tym naczelnych zasad postępowania administracyjnego, takich jak:
a) zasada praworządności (art. 6 KPA i art. 27 ust. 1 pkt. 1) ustawy PROW 2014-2020), b) zasada prawdy obiektywnej oraz słusznego interesu społecznego i interesu obywateli, (art. 7 KPA), c) zasada pogłębiania zaufania obywateli do państwa (art. 8 KPA), d) zasada zasadności przesłanek (art. 11 KPA), e) zasady rozstrzygnięcia wątpliwości na korzyść strony (art. 7a KPA) - organ zastosował szeroko idące domniemania faktyczne bez przeprowadzenia dowodów, w oparciu o własne przypuszczenia i całkowitą i dowolną uznaniowość, a wszystkie nieudowodnione twierdzenia przyjął za dogmaty rozstrzygające wątpliwości lub pomijając braki, f) zasada szybkości i prostoty postępowania (art. 12 KPA i art. 24 ustawy PROW 2014- 2020), albowiem postępowanie trwało blisko 3 lata licząc od dnia złożenia wniosku o przyznanie płatności
9. naruszenie § 2 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 3 ust. 4 i 6 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Płatności dla obszarów z ograniczeniami naturalnymi lub innymi szczególnymi ograniczeniami" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014 - 2020 (dalej jako: "Rozporządzenie ONW") w zw. z art. 27 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 oraz art. 4 ustawy PROW w zw. z art. 7, art. 8 § 1 k.p.a., polegające na bezzasadnym uznaniu, że Skarżąca nie wykazała faktu posiadania użytków rolnych (obszarów ONW), choć organ potwierdza posiadanie gruntów przez skarżącego.
II. Naruszenie prawa procesowego poprzez niezastosowanie normy art. 97 § 1 pkt. 4) KPA i niezasadną odmowę postanowieniem z dnia [...].10.2021 r. zawieszenia postępowania i nieuwzględnienie w tym zakresie wniosku strony zawartym w odwołaniu wniesionym przez skarżącego od decyzji Kierownika Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa .
Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor OR podtrzymał stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329), zwaną dalej p.p.s.a., rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny, co do zasady, nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, a ponadto może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.). Stwierdzenie, że poddaną kontroli decyzję (postanowienie) wydano z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, obliguje sąd do uchylenia zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Po rozpoznaniu sprawy w tak zakreślonych granicach kognicji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja nie naruszała prawa.
Postępowanie przed organami ARiMR cechuje odrębność proceduralna, ponieważ niektóre z zasad postępowania określone w ww. przepisach k.p.a, w przypadku postępowań dotyczących przyznania płatności uległy znacznemu ograniczeniu. Zgodnie z art. 27 ust. 2 ustawy PROW, strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Ustawodawca uczynił wyjątek od tzw. zasady prawdy materialnej wyrażonej w art. 7 k.p.a., a rozwijanej w dalszych przepisach m.in. art. 77 k.p.a., zgodnie z którą organy administracji publicznej, w toku postępowania podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W przypadku postępowań z wniosków o przyznanie płatności, obowiązek ten został ograniczony jedynie do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Przy czym, chodzi tu przede wszystkim o dowody wskazane we wniosku oraz innych dokumentach dołączonych przez wnioskodawcę. Organy administracji publicznej nie mają zaś obowiązku działania z urzędu w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego tak jak tego wymaga art. 7 k.p.a. (por. wyrok WSA w Olsztynie z 27.02. 2020 r. I SA/Ol 790/19 - wszystkie orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ograniczeniu uległa również realizacja zasad: informowania stron i innych uczestników postępowania (art. 9 k.p.a.) oraz czynnego udziału stron w postępowaniu (art. 10 k.p.a.). W przypadku pierwszej z zasad ograniczenie to polega na zobowiązaniu organu do udzielania stronom niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania - i to wyłącznie na żądanie stron, a nie z urzędu. Natomiast w przypadku drugiej z zasad organ został zobligowany do zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania jedynie w sytuacji, gdy strona wyraziła takie żądanie.
Takie rozłożenie ciężaru w postępowaniu dowodowym powoduje, że organ nie jest zobowiązany do podjęcia wszechstronnych czynności dowodowych w celu załatwienia sprawy, jak tego oczekuje skarżący, ani też z własnej inicjatywy pouczania strony czy też informowania strony o przysługujących jej prawach. Obowiązująca w postępowaniu administracyjnym zasada prawdy materialnej została bowiem w postępowaniu o przyznanie płatności zredukowana do wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego (por. wyr. NSA z 29.03.2019 r. I GSK 1369/18).
Wyjaśnić również należy, że prowadząc postępowanie mające na celu zweryfikowanie wniosku o przyznanie płatności organ zobowiązany jest w każdym przypadku rozważyć czy w przypadku danego beneficjenta nie wystąpiły okoliczności dotyczące wykreowania tzw. sztucznych warunków pozwalających na uzyskanie płatności w kwotach wyższych niż te, które by stronie przysługiwały gdyby do stworzenia takich warunków nie doszło. Z treści art. 27 ust. 2 ustawy PROW wynika, że ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne. Tym samym obowiązek udowodnienia spełnienia warunków do przyznania płatności lub pomocy finansowej spoczywa na stronie występującej o ich przyznanie. Natomiast obowiązek wykazania stworzenia sztucznych warunków w celu uzyskania płatności ciąży na organie, który w tym wypadku wywodzi skutki prawne poprzez odmowę przyznania płatności.
W myśl § 2 ust. 1 rozporządzenia RE- płatność ekologiczną przyznaje się rolnikowi, o którym mowa w art. 29 ust. 1 rozporządzenia nr 1305/2013, jeżeli: 1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności; 2) łączna powierzchnia posiadanych przez niego użytków rolnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, wynosi co najmniej 1 ha; 3) realizuje 5-letnie zobowiązanie ekologiczne, o którym mowa w art. 29 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, w ramach określonego pakietu albo jego wariantu, 4) spełnia warunki przyznania płatności ekologicznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.
W § 4 ust. 1 rozporządzenia RE określono pakiety i warianty m.in.: pkt 7) pakiet 7 Uprawy rolnicze po okresie konwersji 1 Zgodnie z § 4 ust. 4 rozporządzenia RE rolnik nie może realizować zobowiązania ekologicznego, jeżeli realizuje jednocześnie zobowiązania, o których mowa w art. 39 rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 z dnia 20 września 2005 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) (Dz. Urz. UE L 277 z 21.10.2005, str. 1, ze zm.).
Zgodnie z § 9 ust. 1 rozporządzenia RE płatność ekologiczna jest przyznawana, jeżeli rolnik prowadzi produkcję rolną zgodnie z przepisami o rolnictwie ekologicznym, przepisami rozporządzenia Rady (WE) nr 834/2007 z dnia 28 czerwca 2007 r. w sprawie produkcji ekologicznej i znakowania produktów ekologicznych i uchylającego rozporządzenie (EWG) nr 2092/91 oraz przepisami wydanymi w trybie przepisów tego rozporządzenia. Stosownie natomiast do § 9 ust. 2 rozporządzenia ekologicznego płatność ekologiczna w ramach pakietów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 1, 2, 3, 4, 7, 8, 9 i 10 jest przyznawana, jeżeli ponadto rolnik wytworzył produkty rolnictwa ekologicznego w rozumieniu art. 2 pkt 6 ustawy z dnia 25 czerwca 2009 r. o rolnictwie ekologicznym (Dz. U. z 2017, poz. 1054) - zwanej dalej ustawą o rolnictwie ekologicznym.
Zgodnie § 15 ust. 1 rozporządzenia RE płatność RE jest przyznawana w wysokości: 1) 100% stawki płatności - za powierzchnię gruntów od 0,1 ha do 50 ha; 2) 75% stawki płatności - za powierzchnię gruntów powyżej 50 ha do 100 ha; 3) 60% stawki płatności - za powierzchnię gruntów powyżej 100 ha.
Zgodnie z art. 3 pkt 3 Ustawy EP producent rolny to osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca rolnikiem w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 1307/2013, lub posiadaczem zwierzęcia. Alt. 2 ust. 1a Rozporządzenia nr 1306/2013 definiując rolnika odsyła do art. 4 ust. 1 lit. a Rozporządzenia nr 1307/2013, który jako rolnika określa osobę fizyczną lub prawną bądź grupę osób fizycznych lub prawnych, bez względu na status prawny takiej grupy i jej członków w świetle prawa krajowego, której gospodarstwo rolne jest położone na obszarze objętym zakresem terytorialnym Traktatów, określonym w art. 52 TUE w związku z art. 349 i i 355 TFUE, oraz która prowadzi działalność rolniczą.
Art. 2 ust. 1d Rozporządzenia nr 1306/2013 definiując gospodarstwo rolne odsyła do art. 4 ust. 1 lit. b Rozporządzenia nr 1307/2013, w myśl którego gospodarstwo rolne oznacza wszystkie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej i zarządzane przez rolnika, znajdujące się na terytorium tęgo samego państwa członkowskiego. Zgodnie z art. 2 lit. a Rozporządzenia Parlamentu nr 1166/2008 gospodarstwo rolne lub gospodarstwo oznacza wyodrębnioną jednostkę zarówno pod względem technicznym, jak i ekonomicznym, która posiada oddzielne kierownictwo i prowadzi działalność rolniczą wymienioną w załączniku I na terytorium gospodarczym Wspólnoty Europejskiej jako działalność podstawową lub drugorzędną.
Skarżący w postępowaniu prowadzonym przed organami ARiMR wykazał, że nadano mu numer identyfikacyjny oraz, że legitymuje się rzeczowymi i obligacyjnymi prawami do gruntów rolnych, które - jak twierdził - zajęte są na prowadzone przez niego uprawy, zaś czynności agrotechniczne są przez niego zlecane. Organ natomiast uznawał, że Skarżący nie prowadzi w imieniu własnym działalności rolniczej i uczestniczy w tworzeniu sztucznych warunków w celu uzyskania płatności.
W ocenie Sądu analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz lektura zaskarżonej decyzji pozwala przyjąć, że organy wykazał, iż Skarżący, wraz z powiązanymi podmiotami, współkreowała sztuczne warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, w sprzeczności z jego celami, co też skutkowało odmową przyznania wnioskowanych płatności na podstawie art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.
Zgodnie z tym przepisem: "[b]ez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa".
Wyjaśnić trzeba, że kwestia skutku sztucznego tworzenia warunków uprawniających do otrzymania płatności przez beneficjentów została jednolicie uregulowana w przepisach unijnych w odniesieniu do obu filarów Wspólnej Polityki Rolnej. Warto również podkreślić, że środki pomocowe przeznaczone na finansowanie płatności w ramach Wspólnej Polityki Rolnej wypłacane są z budżetu Unii Europejskiej, a w związku z tym podlegają ochronie zgodnie z rozporządzeniem nr 2988/95. W myśl art. 4 ust. 3 tego rozporządzenia działania skierowane na pozyskanie korzyści w sposób sprzeczny z odpowiednimi celami prawa wspólnotowego, mającymi zastosowanie w danym przypadku, przez sztuczne stworzenie warunków w celu uzyskania tej korzyści, prowadzą do nieprzyznania lub wycofania korzyści (por. wyrok NSA z 3.11.2016 r. akt II GSK 3579/16).
Niemniej jednak ani przepisy rozporządzenia nr 1306/2013 ani obowiązującego wcześniej rozporządzenia nr 65/2011, nie precyzują, na czym może polegać sztuczne stworzenie warunków wymaganych do uzyskania płatności, pozostawiając tym samym rozstrzygnięcie tego zagadnienia organom stosującym prawo.
Kwestia ta była przedmiotem rozważań TSUE, który dokonując interpretacji obowiązującej wówczas regulacji tj. art. 4 ust. 8 rozporządzenia 65/2011 w wyroku z 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12 Słynczewa siła EOOD przeciwko Izpylnitelen direktor na Dyrżawenfond "Zemedelie" - Razplasztatelna agencja (www.eur-lex.europa.eu) wskazał, że dowód w zakresie praktyki stanowiącej nadużycie ze strony potencjalnego beneficjenta takiego wsparcia wymaga, po pierwsze, zaistnienia ogółu obiektywnych okoliczności, z których wynika, że pomimo formalnego poszanowania przesłanek przewidzianych w stosownych uregulowaniach, cel realizowany przez te uregulowania nie został osiągnięty, a po drugie, wystąpienia subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania korzyści wynikającej z uregulowań Unii poprzez sztuczne stworzenie wymaganych dla jej uzyskania przesłanek. Trybunał stwierdził, że do sądu odsyłającego należy rozważenie obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że poprzez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności ubiegający się zamierzał wyłącznie uzyskać korzyść sprzeczną z celami tego systemu. W tym względzie sąd odsyłający może oprzeć się nie tylko na elementach takich jak więź prawna, ekonomiczna lub personalna pomiędzy osobami zaangażowanymi w podobne projekty inwestycyjne, lecz także na wskazówkach świadczących o istnieniu zamierzonej koordynacji pomiędzy tymi osobami.
Wykładnia pojęcia sztuczne warunki sformułowana w ww. orzeczeniu Trybunału wprost przystaje do pojęcia sztucznych warunków, o których mowa w art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013. Wskazał na to TSUE w wyroku z 7 kwietnia 2022 r. w sprawie C-176/20 SC Avio Lucos SRL przeciwko Agenţia de Plăţi şi Intervenţie pentru Agricultură (APIA) – Aparat Central (pkt 72).
Wg TSUE, pozbawienie danego podmiotu płatności jest możliwe w przypadku ustalenia zaistnienia trzech przesłanek: po pierwsze stwierdzenia sztucznego stworzenia warunków wymaganych do otrzymania płatności, po drugie wykazania celu w postaci osiągnięcia korzyści wynikających z uregulowań, a więc subiektywnego elementu w postaci woli uzyskania takich korzyści i po trzecie wykazanie sprzeczności tych korzyści z celami systemu wsparcia. Z powołanych orzeczeń TSUE, wynika ponadto, że w ramach badania elementu subiektywnego (zamiaru) organ posiada kompetencję do badania okoliczności związanych z powstaniem grupy producentów, a ponadto takie badanie może podejmować przed dokonaniem płatności oceniając, czy nie stworzono w sposób sztuczny warunków wymaganych do otrzymania takich płatności, aby uzyskać korzyści sprzeczne z celami danego systemu wsparcia. Organ może zatem oceniać zamiar stanowiący element towarzyszący czynnościom na etapie zawiązywania grupy oraz składania wniosków o płatność. Wobec tego to na ten moment należy rozważać intencje poszczególnych członków przyszłej grupy producentów, jak i oceniać okoliczności towarzyszące zawiązaniu danej grupy, które to okoliczności mogą wskazywać na sztuczne stworzenie warunków dla uzyskania wsparcia niezgodnie z celami systemu (wyr. NSA z 28.03.2017 r., II GSK 138/17). Tak dokonana ocena powinna być przeprowadzona z uwzględnieniem całokształtu okoliczności mogących świadczyć o zamiarach beneficjenta, w tym także tych, które pojawiły się już po zawiązaniu grupy i po wystąpieniu z wnioskiem o dokonanie płatności (por. wyr. NSA z 08.08.2019 r. sygn. akt I GSK 1313/18).
Sąd podziela stanowisko NSA wyrażone w wyroku z 29 kwietnia 2021 r. sygn. akt I GSK 1772/18 o tym, że utworzenie licznych gospodarstw rolnych, powiązanych ze sobą osobowo, kapitałowo, organizacyjnie i technicznie, a następnie złożenie kilkudziesięciu odrębnych wniosków o przyznanie płatności rolnych na poszczególne działki rolne, z pominięciem modulacji, która ogranicza przyznanie pomocy ze względu na powierzchnię gruntów rolnych wskazuje na stworzenie sztucznych warunków do uzyskania płatności rolnych. Bez znaczenia pozostaje to, że każdy z tych podmiotów może wykazać się posiadaniem gruntów rolnych uprawianych rolniczo oraz to, że posiada wyodrębnienie organizacyjno-prawne. Nie wyklucza to bowiem tego, przy zaistnieniu dodatkowych okoliczności, że podmioty te podjęły czynności prawne i faktyczne wprawdzie bezpośrednio nieobjętych zakazem prawnym, ale które w istocie zmierzają do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo.
W orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości takie zachowanie nie może być objęte ochroną prawną i może być odpowiednio sankcjonowane (por. wyrok Trybunału Sprawiedliwości (druga izba) z 16 marca 2006r. w sprawie C-94/05 Emsland-Stärke GmbH przeciwko Landwirtschaftskammer Hannover; pkt 52-53)). Ocena gospodarstwa rolnego musi obejmować, w sytuacjach budzących wątpliwości, nie tylko okoliczności związane bezpośrednio z jego funkcjonowaniem, ale również te, które wskazują na jego pozycję na rynku rolnym, jego relacje (powiązania) gospodarcze, organizacyjne z innymi podmiotami występującymi na tym rynku.
Ocena ta powinna również uwzględniać charakter zadań jakie mogą być finansowane z budżetu UE na rozwój obszarów wiejskich (na podstawie krajowych planów strategicznych rozwoju obszarów wiejskich) i powinna niewątpliwie łączyć się z oceną dokonywaną w pozostałych płatnościach rolnych i obowiązujących tam modulacji za dany okres. Zasadniczym celem wsparcia jest pomoc w przeprowadzeniu restrukturyzacji rolnictwa i poprawy warunków gospodarowania i życia na terenach wiejskich oraz pomoc w ochronie środowiska naturalnego przed dalszą jego degradacją. Wsparcie to jest oparte na mechanizmie mającym na celu stopniowe obniżanie płatności dla rolników na rzecz rozwoju obszarów wiejskich, a także na zasadzie zrównoważonego rozwoju obszarów wiejskich. Zatem przepisy prawa krajowego i unijnego sprzeciwiają się przyznaniu płatności podmiotom, których zasadniczym celem podejmowanych działań jest dążenie do uzyskania jak największej płatności, a nie realizacja jednego z celów zgrupowanych wokół czterech osi wsparcia. Można założyć, że gdyby nie było takiego wsparcia finansowego ze strony Państwa czy UE, to działalność byłaby prowadzona w ramach jednego podmiotu (gospodarstwa rolnego) a nie kilkudziesięciu podmiotów gospodarczych.
Tak więc, mimo że działania polegające na utworzeniu wielu podmiotów, posiadanie gruntów rolnych, czy też powierzenie wykonania prac rolnych innemu podmiotowi są prawnie dopuszczalne, to jednak muszą one być skonfrontowane z przepisami regulującymi mechanizm przyznawania płatności, które wykluczają przyznawanie płatności podmiotom, które z uwagi na swoją sytuację ekonomiczną i pozycję na rynku rolnym takiej pomocy nie powinny oczekiwać. Podmioty te, ukrywając faktyczny sposób i zakres prowadzonej działalności, de facto nie prowadzą działalności rolniczej opartej na zasadzie swobody i konkurencyjności, a więc nie spełniają zasadniczego kryterium pozwalającego na przyznanie jakiejkolwiek pomocy nie tylko w zakresie rolnictwa.
W ocenie Sądu organy ARiMR wykazały istnienie wszystkich elementów wskazanych w wyroku TSUE z dnia 12 września 2013 r. w sprawie C-434/12.
Organ prawidłowo ustalił relacje pomiędzy spółkami i podmiotami powiązanymi ze S.T. i J.G. Ustalił prawidłowo powiązania kapitałowe trafnie również badając sposób powstania określonych zależnych osobowo i kapitałowo spółek. Właściwie ustalił też więzy rodzinne w przypadku osób fizycznych zgłaszających grunty, słusznie wywodząc o ich uczestnictwie w przedsięwzięciu gospodarczym spójnie kierowanym przez S.T. i J.G. Zasadnie wreszcie uznał, że wszystkie podmioty, a ściślej: ich majątek, współtworzyły centralnie zarządzany organizm gospodarczy, a tym samym, że poprzez wykreowanie części podmiotów oraz przesunięcia majątkowe i kapitałowe odpowiadające zmianom legislacyjnym promującym, zgodnie z celami wsparcia, mniejsze podmioty, doszło do - zamierzonej i nakierowanej na korzyści sprzeczne z tymi celami wsparcia – koordynacji działań, służących obejściu mechanizmów modulacji kwot płatności polegającej na zmniejszeniach kwot płatności poprzez zastosowanie: pułapów powierzchniowych, współczynnika redukcji, współczynnika korygującego oraz - w przypadku innych płatności - szczeblowo degresywnych stawek płatności.
Zasadnie uznano, że o sztuczności warunków stworzonych do uzyskania płatności świadczył fakt, iż działalność zaangażowanych podmiotów, w tym skarżącego, nie miała charakteru rzeczywistego, w tym sensie, że skarżący działał autonomicznie, a prowadzona działalność służyła jego interesom.
W tym zakresie prawidłowo ustalono fakty świadczące o faktycznej gospodarczej niesamodzielności grupy 13 podmiotów występującej z wnioskami, w tej liczbie i skarżącego, i ich zależności od decyzji S.T. i J.G. podporządkowanych interesom całej stanowiącej de facto jedno gospodarstwo rolne, grupy podmiotów powiązanych, jak również o braku prawnych cech pozwalających na przypisanie mu statusu "rolnika". Co do istnienia jednego spójnego gospodarstwa obejmującego wszystkie grunty formalnie zgłoszone do płatności przez odrębne, acz niesamodzielne podmioty organy:
1) Prawidłowo ustaliły schemat podmiotów powiązanych występujących o płatności w roku 2019 r. Oprócz S.T., J.G., jego córki J.G., syna Ł.G., o płatności wystąpił szereg podmiotów prawa handlowego związanych bezpośrednio bądź pośrednio (poprzez szereg kolejnych spółek kapitałowych) z J.G. oraz ze S.T., tj.: L. sp. z o.o., R. sp. z o. o., P. sp. z o. o., J. sp. z o. o., T. sp. z o. o., T. sp. z. o. o., T. sp. z o. o. D. sp. z o. o., P. sp. z o.o..
2) Trafnie skonkludowały o funkcjonowaniu szerszego przedsięwzięcia gospodarczego, jednolicie i spójnie zarządzanego przez S.T. i J.G.
3) Jednocześnie trafnie ustaliły, iż nie wykazano, by wszystkie podmioty, w tym skarżący, prowadziły odrębne gospodarstwa rolne rozumiane jako zarządzane przez siebie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej (art. 4 ust. 1 lit. a i b rozporządzenia nr 1307/2013). Wskazują na to następujące ustalenia i argumenty:
a) wszystkie spółki i osoby fizyczne prowadziły działalność w niemal identyczny sposób. Z tymi samymi kontrahentami dokonywały obrotu płodami rolnymi, korzystały z usług tych samych podmiotów w przypadku prac agrotechnicznych, tych samych doradców rolnych oraz podmiotu prowadzącego księgi rachunkowe. Wszystkie spółki miały jednocześnie ten sam adres siedziby, a osoby fizyczne korzystały z tego samego adresu do korespondencji.
b) skarżąca w postępowaniu przed organami ARiMR nie wykazała by posiadała zaplecze konieczne do prowadzenia działalności rolniczej tj. maszyny, urządzenia, środki transportu, wskazała jedynie, że wszelkie prace zleca podmiotom zewnętrznym (podobnie jak pozostałe podmioty w latach 2017-2019);
c) skarżący nie przedstawił dokumentów potwierdzających wykonywanie prac agrotechnicznych, dowodów potwierdzających prowadzenie działalności rolniczej.
d) trafnie ustalono rolę R. sp. z o. o. oraz pozostałych podmiotów w działalności rolniczej prowadzonej pod kierownictwem J.G. i S.T. Z uzyskanych przez organ danych zawartych w KRS wynikało, że te osoby kierowały działaniami spółki, zaś bilans potwierdzał, że spółka korzystała w prowadzonej działalności korzystała z usług podmiotów zewnętrznych.
W przypadku Skarżącego organ trafnie argumentował, że o braku samodzielnego charakteru działalności rolniczej świadczą również, odbiegające od rynkowych, warunki na jakich Skarżący dzierżawi grunty.
Suma powyższych wniosków potwierdza prawidłowość konkluzji sformułowanej przez organy obu instancji, że wszelkie deklarowane zmiany w strukturze posiadania gruntów wśród zależnych podmiotów dokonywały w ramach jednego wspólnego przedsięwzięcia gospodarczego, spójnie kierowanego przez J.G. i S.T. i w istocie nie oznaczały, że przenoszone grunty były uprawiane przez tych producentów, którzy deklarowali ich posiadanie.
Podsumowując: w świetle powyższych spostrzeżeń, Sąd podziela stanowisko organu odwoławczego, o tym że:
- działalność spółek zależnych i powiązanych osób fizycznych w ramach szerszego organizmu gospodarczego centralnie i spójnie kierowanego przez S.T. i J.G., nie miała charakteru rzeczywistego i autonomicznego, a działalność rolnicza przez zależne podmioty miała charakter wyłącznie formalny, ekonomicznie nieuzasadniony, co świadczyło o cechującym ich funkcjonowanie "sztuczności" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.
- skarżący nie spełniała definicji rolnika, ponieważ nie wykazała by w 2019 roku prowadziła gospodarstwo rolne rozumianego jako zarządzane przez siebie jednostki wykorzystywane do działalności rolniczej (§ 2 ust. 1 rozporządzenia RE w zw. z art. 29 ust. 1 rozporządzenia nr 1305/2013). Grunty zgłoszone przez niego do płatności były wykorzystywane do prowadzenia działalności rolniczej w ramach gospodarstwa rolnego prowadzonego w istocie przez inny podmiot. Poza rzeczowymi i obligacyjnymi prawami do gruntów rolnymi nie miał innych atrybutów mogących być uznane za składniki gospodarstwa rolnego.
Łącznie okoliczności te nakazywały uznać, że podział areału gospodarstwa rolnego pomiędzy liczne podmioty, nie prowadzące w rzeczywistości działalności rolniczej, miał charakter sztuczny. Przez sztuczne stworzenie warunków wymaganych do otrzymania płatności należy bowiem rozumieć sztuczne wykreowanie określonych elementów stanów faktycznych, czy też manipulowanie nimi tak, aby odpowiadały one nie przepisowi prawnemu, który miałby w "normalnym" układzie rzeczy zastosowanie, ale przepisowi dla autora tej kreacji (manipulacji) korzystniejszemu (por. M. Godlewska, Pojęcie nadużycia prawa w prawie UE (cz. I), "Europejski Przegląd Sądowy" 2011, nr 6(69), s. 25-26).
Organ trafnie ustalił, że zabieg polegający na sztucznym wydzieleniu gospodarstw rolnych, prowadzić mógł do uzyskania dodatkowych korzyści finansowych w porównaniu z sytuacją, gdyby o płatności ubiegał się jeden podmiot. W zaskarżonej decyzji prawidłowo określono również hipotetyczną wartość takich korzyści.
Zasadnie stwierdził organ odwoławczy, że zamiarem J.G. oraz S.T., pod kontrolą których znajdował się areał około 1660 ha gruntów uprawowych, kadra pracownicza oraz infrastruktura techniczna (maszyny i urządzenia rolnicze, budynki inwentarskie) było zmultiplikowanie podmiotów mogących ubiegać się o dopłaty obszarowe, w celu uzyskiwania ich w wyższej wysokości, poprzez ominięcie limitów kwotowych i powierzchniowych oraz przepisów o degresywności obowiązujących dla pojedynczego gospodarstwa.
W roku 2019 spółki D. sp. z o. o., J. sp. z o. o., P. sp. z o. o., T. sp. z o. o. oraz P. sp. z o. o., jak również osoby fizyczne: J.G., Ł.G. i S.T., zgłosiły do płatności PRSK oraz RE obszar o powierzchni łącznej 450,44 ha. Przyjmując do wyliczeń ograniczenia powierzchniowe, organ stwierdził, że dzięki multiplikacji podmiotów uzyskano płatności wyższe o kwotę 44.148,84 od faktycznie przysługujących.
W przypadku płatności ONW w roku 2019 spółki: R. sp. z o.o., T. sp. z o. o., T. sp. z o. o., L. sp. z o. o. P. sp. z o. o., J. sp. z o. o., D. sp. z o. o., T. sp. z o. o., P. sp. z o. o., jak również osoby fizyczne: Ł.G., J.G., J.G. oraz S.T. wystąpiły o przyznanie pomocy finansowej do łącznej powierzchni 1664,29 ha (z czego na podstawie przepisów uwzględniających modulację powierzchnia deklarowana kwalifikowana wynosi 760,40 ha). Gdyby jeden podmiot złożył jeden wniosek o przyznanie płatności ONW do tej powierzchni, to otrzymałby płatność jedynie do 75 ha - przy czym dla strefy I o najniższej stawce płatności wynoszącej 179 zł/ha płatność ONW wyniosłaby 7.831,25 zł. W przypadku zgłoszenia gruntów o obszarze 760,40 ha przez 9 spółek i 4 powiązane rodzinnie i biznesowo osoby fizyczne, z uwzględnieniem modulacji dla płatności ONW oraz uwarunkowań związanych z podjętymi nadmiarowo zobowiązaniami i przy stawce obowiązującej tylko dla strefy I płatność ONW wyniosłaby o 70.400,26 zł więcej.
Odnosząc się natomiast do płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego organ prawidłowo wskazał, że składając jeden wniosek o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego - przy konieczności stosowania współczynnika korygującego w przypadku przedmiotowych rodzajów pomocy finansowej - S.T. (J.G.), jako główny udziałowiec oraz prezes zarządu spółek otrzymałby płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2019 w mniejszej wysokości (z uwagi na ograniczenia wynikające z art. 26 ust. 1 Rozporządzenia nr 1306/2013) niż kiedy po sztucznym podziale areału gruntów rolnych zgłaszanych do przyznania płatności wnioski o przyznanie płatności na rok 2019 złożyło kilka odrębnych podmiotów.
Złożenie 13 odrębnych wniosków przez 9 spółek oraz 4 osoby fizyczne, powiązane personalnie i kapitałowo, spowodowało, iż w przypadku płatności RDST pomoc finansowa mogłaby zostać wypłacona na zasadzie: (13 x 27 ha x 184,98 zł/ha) = 64.927,98 zł. Natomiast zgłoszenie całości gruntów przez jeden podmiot w jednym wniosku spowodowałoby, iż płatność RDST naliczona zostałaby w następujący sposób: 27 ha x 184,94 zł/ha = 4.994,46 zł, zatem o 59.933,52 zł więcej.
W przypadku płatności MR (zgłosili: J.G. 53,87 ha oraz Ł.G. 125,42 ha) - przy uwzględnieniu regulacji wynikającej z art. 13 Ustawy i zgłoszeniu przez dwa odrębne podmioty pomoc finansowa mogłaby zostać wypłacona na zasadzie: 50 ha x 2 x 165,10 zł/ha = 16.510 zł., zatem o 8.255 zł niż w wypadku jednego podmiotu.
W zakresie płatności STR podmioty powiązane z S.T. i J.G., zgłosiły w roku 2019 działki rolne o łącznej powierzchni 123,22 ha. Biorąc pod uwagę okoliczność zgłoszenia przedmiotowej powierzchni w jednym wniosku, płatności STR wyniosłyby 75.898,44 zł. Natomiast zgłoszenie łącznego obszaru przez szereg zmultiplikowanych podmiotów pozwoliłby uzyskać płatność STR większą o 18.463,68 zł.
W kontekście płatności JPO organ wskazał, że łączny obszar zgłoszony do płatności JPO przez 13 podmiotów opisywanych w niniejszej decyzji wynosi 1.664,29 ha, a stawka płatności JPO na rok 2019 wynosi 471,64 zł. W wyniku multiplikacji podmiotów możliwa do uzyskania kwota płatności JPO wynosi 784.945,74 zł. Zatem zwiększenie wpływów z tytułu pozornego podziału gruntów rolnych i rozdysponowania ich na odrębne podmioty wynosi 128.215,74 zł.
Stwierdzić należy, że organ odwoławczy zasadnie przyjął w świetle zgromadzonego materiału dowodowego, iż tworzenie przez S.T. oraz J.G. i powiązane z nim osoby wielu spółek zgłaszających grunty jako odrębne podmioty (również osoby fizyczne) ma charakter działania ukierunkowanego na obejście przepisów: § 16 ust. 1 Rozporządzenia PRSK oraz § 15 ust. 1 Rozporządzenia RE, a co za tym idzie zwielokrotnienie wysokości uzyskanych płatności. Ponadto opisane działania ukierunkowane były na obejście art. 13, art. 14 ust. 2 pkt 1 i 2 Ustawy OB oraz § 3 ust. 4 Rozporządzenia ONW.
Łączna suma korzyści (wliczając ONW) wyniosłaby, tylko w 2019 roku, 339.461,23 zł.
Sąd ocenił więc, że organ w zaskarżonej decyzji przedstawił prawidłową i wyczerpującą analizę dotyczącą korzyści z odwołaniem się do właściwych podstaw prawnych. Uwag nie nasuwa również rachunkowe ustalenie kwot potencjalnych korzyści określonych dla każdej z płatności z osobna.
Prawidłowo ustalono również istnienie przesłanki subiektywnej zastosowania art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013, tzn., że uzyskane korzyści były sprzeczne z celami wsparcia.
Jak trafnie wskazał organ cele wsparcia rolnictwa wynikają wprost z art. 33 ust. 1 pkt b TUWE, gdzie mowa wskazano, że wspólna polityka rolna służyć ma m. in. zapewnieniu odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, zwłaszcza przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie. Podkreślić należy, że nowo powołane podmioty nie zatrudniały pracowników przy produkcji rolnej związanej z gruntami objętymi dopłatami, zlecały bowiem wszystkie prace i księgowość podmiotom powiązanym albo podmiotom zewnętrznym i w tej sytuacji nie może być mowy, że jej funkcjonowanie w jakikolwiek sposób przyczyniało się realizacji celu zapewnienia odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej, w szczególności przez podniesienie indywidualnego dochodu osób pracujących w rolnictwie.
Co istotne wprowadzenie mechanizmów modulacji i degresywnych płatności miało przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w największych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu małych gospodarstw, a w efekcie zmierzać do podniesienia indywidualnych dochodów osób pracujących w tych gospodarstwach. W związku z powyższym nie może budzić wątpliwości, że osiągnięcie korzyści wynikających z obejścia przepisów wprowadzających do: systemu wsparcia modulacje, wskaźnik korygujący i stawki degresywne, pozostaje w sprzeczności z celami systemu wsparcia, do których należy zapewnienie odpowiedniego poziomu życia ludności wiejskiej. W odniesieniu do płatności JPO korzyść polegała m.in. na uniknięciu zmniejszenia płatności na skutek zastosowania współczynnika korygującego. Wprowadzenie zasady pełnego wsparcia dla mniejszych i słabszych ekonomicznie podmiotów i ograniczenie kwotowe dla podmiotów większych, służyło zapewnieniu konkurencyjności. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa, konkurencyjność musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie konkurencyjność odnosić należy do tego czy wsparcie danego przedsiębiorcy ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia konkurencyjności na danym, rynku. Wprowadzenie konkurencyjności miało zapewnić zmniejszenie kwotowej płatności dla większych rolników, poprzez wprowadzenie współczynnika korygującego albowiem wprowadzenie modulacji kwotowej jak również degresywnych stawek płatności miało na celu przeciwdziałać koncentracji środków finansowych w dużych gospodarstwach i zapobiegać niekorzystnemu traktowaniu mniejszych rolników, co w konsekwencji powoduje podniesienie indywidualnych dochodów prawdziwych rolników tj. tych którzy pracują w tych gospodarstwach i dla których dochody z tego gospodarstwa stanowią wartość dodaną. W niniejszej sprawie powołanie nowych podmiotów miało na celu ominięcie skutków modulacji oraz degresywnych stawek płatności, czyli stoi w sprzeczności z celami wspólnej polityki rolnej.
Tym samym zasadna była konstatacja organu, iż przyznanie Skarżącemu płatności RE na rok 2019 stałoby w oczywistej sprzeczności z zasadami rzetelnego finansowania i wydatkowania środków unijnych, które są środkami budżetowymi (pochodzącymi zarówno z budżetu unijnego, jak i krajowego), podlegają więc szczególnej ochronie i muszą być wydawane zgodnie z zasadami gospodarności, efektywności oraz w sposób celowy i oszczędny z zachowaniem zasad uzyskiwania najlepszych efektów z danych nakładów oraz optymalnego doboru metod i środków służących osiągnięciu założonych celów. Tym samym przyznanie płatności RE na rok 2019 stałoby w sprzeczności z celami wspólnej polityki rolnej wskazanymi w art. 33 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską oraz w art. 4 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013.
W odniesieniu do płatności z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich, czyli również płatności ONW cele wprost wynikają z art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013, gdzie mowa, że w ogólnych ramach WPR, wsparcie rozwoju obszarów wiejskich, w tym działań w sektorze spożywczym i sektorze produktów niespożywczych oraz leśnictwie, przyczynia się do osiągnięcia następujących celów: (a) wspieranie konkurencyjności rolnictwa; (b) zapewnienie zrównoważonego zarządzania zasobami naturalnymi oraz działania w dziedzinie klimatu; (c) osiągnięcie zrównoważonego rozwoju terytorialnego wiejskich gospodarek i społeczności, w tym tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy.
W przypadku płatności ONW realizacja tych celów polega m. in. na promowaniu mniejszych producentów, a to poprzez wprowadzenie mechanizmu modulacji opartego o szczeblowo degresywną, proporcjonalnie do wzrostu powierzchni, konstrukcję stawek płatności. I tak beneficjentom przysługuje płatność ONW w wysokości 100% stawki podstawowej - za powierzchnię do 25 ha; 50% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 25 ha do 50 ha; 25% stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 75 ha (§ 3 ust. 4 rozporządzenia ONW).
Jako że ustalony przez organy podział areału doprowadził do uzyskania korzyści na gruncie płatności z obu filarów WPR, dodać należy, że w przypadku płatności bezpośrednich cel wsparcia również osiągany jest poprzez wsparcie mniejszych producentów niekorzystających z "efektu skali" i jednocześnie zmniejszenie wsparcia dla większych beneficjentów (pkt 13 preambuły do rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1307/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego przepisy dotyczące płatności bezpośrednich dla rolników na podstawie systemów wsparcia w ramach wspólnej polityki rolnej oraz uchylającego rozporządzenie Rady (WE) nr 637/2008 i rozporządzenie Rady (WE) nr 73/2009 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 608, ze zm. dalej: rozporządzenie nr 1307/2013).
Odnosząc te uwagi do stanu faktycznego sprawy, Sąd uznał, że trafny był wniosek organów ARiMR, iż działania polegające na powoływaniu spółek oraz rozdrabnianiu przez J.G. i S.T. zawiadywanego przez nich areału, organy trafnie miały na celu uzyskanie korzyści sprzecznych z celem wsparcia. Organ odwoławczy, w zaskarżonej decyzji, poprzez analizę okoliczności obiektywnych, oraz krytyczną ocenę twierdzeń skarżącego co do motywacji działań ww. osób, dowiódł bowiem, że przekształcenia korporacyjne oraz transfery gruntów rolnych służyły obejściu mechanizmów służących realizacji celu wsparcia, a wyrażających się w zmniejszeniu kwot płatności proporcjonalnie do wielkości areału. Zasadnie ustalił, że doszło do skoordynowanego działania mającego na celu maksymalizację globalnych sum wsparcia ze wszystkich tytułów przewidzianych w ramach obu filarów polityki rolnej czyli płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz finansowanych z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.
Za pozytywną oceną ustaleń organu na temat celów stworzenia sztucznych warunków przemawiały następujące argumenty:
1) Organ dokonując oceny zamiaru, zasadnie przyjął szeroką (globalną) perspektywę faktyczną, obejmującą zmiany kapitałowe oraz zmiany w zakresie stanu własności oraz obligacyjnych praw do gruntów rolnych dokonywane w ramach całej grupy spółek oraz podmiotów zależnych od S.T. i J.G. Dopiero bowiem dokonywane na tym poziomie ustalenia pozwalały na stworzenie spójnego obrazu i poczynienie ustaleń co do korzyści płynących z rozdrobnienia i zmian struktury podmiotowej w zakresie deklarowanego posiadania gruntów rolnych.
2) Dyrektor Oddziału Regionalnego ustaleń w tej kwestii zasadnie dokonał w oparciu o okoliczności obiektywne. Prawidłowość takiego postępowania znajduje potwierdzenie w przywołanym już wcześniej wyroku TSUE w sprawie C-434/12. Trybunał wprost poruczył tam sądowi krajowemu weryfikację obiektywnych dowodów pozwalających na stwierdzenie, że przez sztuczne warunki wymagane do otrzymania płatności z systemu wsparcia ubiegający się o taką płatność zamierzał osiągnąć korzyść sprzeczną z celami systemu.
3) Trafnie oceniał cel działań tych osób w szerszej perspektywie czasowej. W tym zakresie, na podstawie m. in. zapisów w Rejestrze Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego dokonał szczegółowej analizy powiązań kapitałowych i osobowych, jak również dat i sposobów powołania spółek powiązanych z J.G. i S.T. To tym wnioskom należy przypisać kluczowe znaczenie w odczytaniu z ustalonych faktów celu stworzenia sztucznych warunków. Zasadnie ustalenia te odnosił do regulacji prawnych przewidujących zmniejszania płatności, w tym również dla zapewnienia realizacji celów wsparcia. Wnioski płynące z tej analizy, potwierdzały, że kolejne, dokonywane na przestrzeni lat, zmiany polegające na wstępowaniu nowych osób fizycznych oraz tworzeniu nowych spółek i pozyskiwaniu przez nie praw do gruntów już wcześniej należących do podmiotów związanych z J.G. i S.T., odpowiadały zmianom legislacyjnym promującym kwotami należnego wsparcia mniejszych producentów. Organ trafnie wskazał na korzyści finansowe płynące z dokonywanych zmian i to w odniesieniu do wszystkich płatności z obu filarów wspólnej polityki rolnej. Rozumowanie organu w tej kwestii nie ujawnia błędów logicznych, jest przekrojowe i spójne.
Organ prawidłowo ocenił również skutki kolejnych transferów gruntów w zestawieniu z regulacjami określającymi pułapy wsparcia. Trafnie dostrzegł i wykazał że:
- pomniejszenie areału R. sp. z o.o. w 2013 r. na rzecz T. sp. z o.o. oraz podział R. z przeniesieniem gruntów na rzecz J. sp. z o.o.,
- włączenie się 2014 roku w krąg podmiotów zgłaszających grunty do płatności przez J.G. (dzierżawiącego grunty od działającej w ramach schematu T. sp. o.o.),
- w 2016 roku przez Ł.G. i J.G.,
- w 2016 r. włączenie w krąg aplikujących o wsparcie spółek z o.o.: P., D., T., L., P. i Z.,
doprowadzało do sukcesywnego ograniczenia skutków: zmniejszającej korekty kwot wsparcia bezpośredniego, ograniczeniem finansowych skutków limitów powierzchniowych pozostałych płatności oraz zakazu łączenia określonych programów wsparcia.
Zdaniem Sądu trafny był również wniosek organu, że działania Skarżącego nie wypełniały celów wspólnej polityki rolnej określonych w art. 39 ust. 1 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską (Dz. Urz. UE C 115 z dnia 9 maja 2008 r.) oraz w art. 4 rozporządzenia nr 1305/2013. Skarżący korzystała bowiem głównie z usług podmiotów powiązanych i nie posiadała własnego zaplecza technicznego trudno zatem przyjąć by jego działalność mogła służyć zwiększeniu wydajności rolnictwa przez wspierania postępu technicznego, racjonalnego rozwoju produkcji rolnej optymalnego wykorzystania siły roboczej czy też miała zapewnić odpowiedni poziom ludności wiejskich bądź tworzenie i utrzymywanie miejsc pracy.
Działanie Skarżącego i podmiotów powiązanych nie służyło również podnoszeniu konkurencyjności. Wyjaśnić bowiem trzeba, że cel jakim jest poprawa konkurencyjności należy rozumieć w dwóch aspektach. Pierwszy wymaga odniesienia do sytuacji pojedynczego przedsiębiorcy - rolnika, drugi zaś wymaga przyjęcia perspektywy całej branży. Celem wsparcia jest bowiem zwiększanie konkurencyjności pojedynczego przedsiębiorstwa poprzez wzmacnianie jego pozycji ekonomicznej np. poprzez inwestycje w zaplecze produkcyjne konkretnego podmiotu, ale zapewnienie balansu i równomiernego rozwoju całej grupy przedsiębiorców z danej grupy. Innymi słowy: konkurencyjność musi być oceniania indywidualnie, w odniesieniu do konkretnego przedsiębiorcy, a więc wymaga ustalenia czy wsparcie przyczyni się do podniesienia ekonomicznej konkurencyjności aplikującego o nią producenta rolnego. Po drugie - w aspekcie ogólnym - konkurencyjność odnosić należy do tego czy wsparcie danego przedsiębiorcy (w sensie funkcjonalnym a nie tylko formalnoprawnym) ponad ustalony limit nie przyczyni się do obniżenia (zachwiania) konkurencyjności na danym rynku (tak NSA w wyr. z 15.02.2017 r. II GSK 1518/15). Sąd wnioski te podziela w całości.
W stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy brak jest wątpliwości, że ustalony sposób maksymalizacji wsparcia z obejściem: mechanizmów modulacji, zakazu łączenia przysługujących alternatywnie płatności, ograniczeń kwotowych i powierzchniowych, stawia beneficjenta w sytuacji ekonomicznie lepszej od producentów unikających optymalizacji niepożądanej z punktu widzenia celów wsparcia. Tym samym konkurencyjność w aspekcie szerszym, nie indywidualnym, w istocie zaburza. Uznaje bowiem za trafną ocenę, że zestawienie ww. zdarzeń z korzystnymi skutkami finansowymi polegającymi na zwiększeniu globalnej sumy płatności, uprawniało sformułowany przez Dyrektora Oddziału Regionalnego wniosek, iż opisane powyżej zdarzenia skutkujące przesunięciami gruntów wskutek których nowi beneficjenci uzyskiwali grunty o areale ograniczonym wielkościowo do wartości optymalnej z punktu widzenia korzyści finansowych płynących ze wsparcia, jako że pozwalały na ominięcie mechanizmów zmniejszenia płatności, miały na celu korzyści sprzeczne z celami wsparcia.
Sąd uznał jednocześnie, że strona wniosków tych nie podważyła argumentami opartymi o twierdzenie o innym podłożu zdarzeń poddanych analizie organu.
Należy bowiem zauważyć, że ocenie organów, w ramach badania istnienia "sztucznych warunków", podlegał kwestia prowadzenia działalności rolniczej w roku 2019. Jak powyżej wskazano okoliczności podjęcia deklarowanej działalności rolniczej osadzono w kontekście działania całej grupy podmiotów pośrednio lub bezpośrednio podległych osobom S.T. i J.G. Wynik tej oceny, zreferowany i oceniony we wcześniejszych fragmentach uzasadnienia jednoznacznie, potwierdził prawidłowość stanowiska organu o tym, że celem zarówno nabycia przez skarżącego własności oraz zawarte przez nią umowy dzierżawy gruntów, było tylko upozorowanie działalności rolniczej w celu maksymalizacji korzyści z płatności.
Oceny poczynionej przez organy ARiMR nie podważa także wyjaśnienie, że S.T. i J.G. powołali 10 spółek, posiadających jedynie grunty (prócz sp. z o.o. J., która posiada jeszcze budynki) w celach biznesowych czy też po to by zatrzeć złe wrażenie spowodowane przestępczą działalnością uprzedniego zarządu Spółek R. sp. z o.o. (obecnie K. sp. z o.o.) i R. Taki argument jest nielogiczny w świetle faktów powoływania w kolejnych latach następnych, licznych spółek.
Twierdzeniom o celu biznesowym rozdrobnienia areału, spowodowanego utrudnionym zarządzaniem dużym podmiotem, a mającego ułatwić prowadzenie działalności rolniczej powołanie do życia spółek zawiadujących mniejszym areałem i prowadzących działalność rolniczą na mniejszą skalę, przeczy ustalenie o braku samodzielności powołanych spółek oraz ich działaniu pod spójnym kierownictwem S.T. i J.G.
Odrzucić należy również argument skargi, iż powstanie licznych spółek miało ułatwić sprzedaż udziałów w ich kapitałach zakładowych. Nie wykazano bowiem, że dokonano by zbycia którejkolwiek spółki wraz z istotną częścią areału. Sprzedaż zorganizowanej części przedsiębiorstwa spółki R., na którą powoływała się skarżąca, dotyczył bowiem - obok innych składników majątkowych - zaledwie ok. 8 ha z ponad 1.600 ha gruntów będących w posiadaniu spółek i zgłaszanych przez nie do płatności również w 2019 roku.
Zaznaczyć również wymaga - a czemu przypisać należy kluczowe znaczenie w ocenie celów jakim służyły transfery gruntów - że czas w którym wyodrębniano kolejne spółki i podejmowana była działalność rolnicza przez osoby fizyczne powiązane z J.G., pokrywał się ze zmianami przepisów, które wprowadzały ograniczenia m.in. obszarowe do uzyskania płatności. Stopniowo więc optymalizowano areały przypisywane poszczególnym podmiotom. Czyniono to, jak wcześniej wskazano, z instrumentalnym wykorzystaniem regulacji promujących mniejszych producentów oraz w sprzeczności z celami wsparcia.
Zdaniem Sądu powyższe okoliczności w powiazaniu z obszernymi ustaleniami i wyjaśnieniami organu pozwalają przyjąć, że skarżący nie podważył skutecznie ustaleń organu, że została utworzona w celu obejścia przepisów dotyczących modulacji płatności. Skarżący nie przedstawił bowiem żadnego wiarygodnego uzasadnienia wskazującego na racjonalność w tworzeniu tak dużej liczby powiązanych podmiotów.
Składanie przez utworzone podmioty odrębnych wniosków i zgłoszenie w nich działek rolnych, które zgłoszone łącznie uzasadniałyby mniejszą płatność wskazuje na stworzenie sztucznych warunków. Całokształt okoliczności niniejszej sprawy oraz spraw pozostałych podmiotów powiązanych z J.G. oraz S.T. przemawia za przyjęciem, że utworzenie spółek miało na celu uzyskanie większych dopłat, co ma wpływ na wartość majątku skarżącej spółki, a tym samym rzeczywistą wartość udziałów wspólnika w spółce z o.o. W szczególności świadczy o tym tożsamość działalności prowadzonej przez wszystkie powiązane podmioty, ich skład osobowy, organy, siedziba, oraz brak wiarygodnych dowodów na prowadzenie niezależnej gospodarki rolnej.
Sąd nie wyklucza, że stworzenie większej liczby spółek mogło realizować także inne cele niż tworzenie sztucznie warunków do uzyskania płatności (np. późniejsza sprzedaż spółek, ich udziałów lub majątku, poddzierżawa gruntów). Cele te mogą bowiem współtworzyć mechanizm i utrudniać jego identyfikację jako zmierzający do osiągnięcia skutku zakazanego przez prawo. Innymi słowy, realizacja w ramach stworzonego mechanizmu innych działań, zgodnych bądź niezgodnych z prawem, nie może stać na przeszkodzie możliwości skorzystania przez organy z art. 60 Rozporządzenia 1306/2013. Raz jeszcze należy przypomnieć, że zgodnie z tym przepisem bez uszczerbku dla przepisów szczególnych, osobom fizycznym ani prawnym nie przyznaje się jakichkolwiek korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego, jeżeli stwierdzono, że warunki wymagane do uzyskania takich korzyści zostały sztucznie stworzone, w sprzeczności z celami tego prawodawstwa. Przepis ten obejmuje zatem również takie sytuacje, w których w ramach działań organizacyjno-prawnych stworzono nie tylko warunki wymagane do uzyskania korzyści wynikających z sektorowego prawodawstwa rolnego ale także umożliwiono np. optymalizację podatkową, obejście ograniczeń dotyczących nabywania ziemi, czy prowadzenie innej niż rolnicza działalności gospodarczej.
Ponadto - odpowiadając tu na kluczowy zarzut Skarżącego, powołującego się w tym zakresie na tezy wyroku TSUE w sprawie C-434/12, a oparty o argument, że celem podziału gospodarstwa nie była wyłącznie maksymalizacja kwot płatności rolnych - WSA w Gorzowie Wlkp. wskazuje, że oceniając, czy nie stworzono "sztucznych warunków", cel działań beneficjenta (w przypadku spółek) należy oceniać nie tylko z punktu widzenia okoliczności powołania danego podmiotu. Sztuczność warunków należy odnosić również do działań późniejszych. Obok celu powołania spółek badać mianowicie należy sens ukształtowania warunków deklarowanej działalności rolniczej we wszystkich aspektach, w szczególności podmiotowym i ekonomicznym, ze szczególnym uwzględnieniem tego, czy tworzone warunki (również w zakresie struktury agrarnej w ramach grupy podmiotów powiązanych) nie są optymalizowane dla uzyskania zwiększeniu kwot wsparcia w porównaniu z przysługującymi w sytuacji, gdyby takich zabiegów nie podjęto. Tym samym, również w rozpoznawanej sprawie ocenie nie podlegały cele powołania znacznej liczby spółek, lecz suma działań składających się na stworzenie takiej struktury gospodarczej (przy wykorzystaniu gruntów, do których rzeczowe i obligacyjne prawa posiadały powiązane kapitałowo i osobowo podmioty), która istniała w momencie składania wniosków, jak również tego, czy obiektywnie da się takim działaniom przypisać inny cel niż maksymalizacja globalnie zsumowanych kwot wsparcia. W przypadku zaangażowanych osób fizycznych badaniu podległy okoliczności dotyczące prowadzenia działalności rolniczej, w szczególności jej rzeczywistego charakteru. Dopiero takie ujęcie stanowi perspektywę oceny istnienia "sztucznych warunków" w rozumieniu art. 60 rozporządzenia nr 1306/2013.
Podkreślić należy, że w sytuacjach budzących wątpliwości, ocenie podlegają nie tylko okoliczności związane bezpośrednio z funkcjonowaniem rolnika, ale również te, które wskazują na jego pozycję na rynku rolnym, jego relacje (powiązania) gospodarcze, organizacyjne z innymi podmiotami występującymi na tym rynku (wyrok NSA z 29.04.2021 r., I GSK 1772/18).
Ze zgromadzonego przez organy materiału dowodowego wynika natomiast, że wszystkie wymienione podmioty współpracowały ze sobą, struktura zasiewów ustalana była w kręgu tych samych osób, a decyzje o zakupach nawozów i materiałów siewnych oraz o wykorzystaniu i sprzedaży płodów rolnych, u wszystkich spółek podejmowała ta sama osoba. Okoliczności te wskazują, iż podmioty te nie stanowią odrębnych gospodarstw rolnych, które samodzielnie decydują w swobodny sposób o prowadzonej produkcji i konkurują ze sobą na rynku rolnym.
Za nieuzasadniony należy uznać zarzut nie uwzględnienia przez organy szerokiej (globalnej) perspektywy faktycznej, tj. z pominięciem sytuacji faktycznej, w której znajdowała się np. spółka R. w 2013 r., kiedy rozpoczął się proces restrukturyzacji. W ocenie strony skarżącej w dacie tej nie obowiązywały przepisy modulujące powołane przez organ co wyklucza możliwość przyjęcia, że poprzez podział spółki zmierzały wyłącznie ku temu by sztucznie stworzyć warunki do uzyskania płatności.
Pomijając opisaną we wcześniejszym fragmencie niniejszego uzasadnienia kwestię "wyłączności celu", w ocenie Sądu powyższy zarzut jest nieuzasadniony z trzech powodów.
Po pierwsze, podczas dokonywania oceny stworzenia w sposób sztuczny warunków pozwalających na uzyskanie płatności należy przyjąć perspektywę obejmująca wszystkie wnioskujące podmioty i wszystkie płatności, o które podmioty te wnioskowały. Przyjęcie takiego punktu widzenia jest konieczne, ponieważ ocena, czy warunki zostały stworzone sztucznie, nie może dotyczyć okoliczności powstania wyłącznie jednej spółki i jednej płatności. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji Skarżący jest wyłącznie jednym z podmiotów tworzących opisanych mechanizm, a płatność objęta zaskarżoną decyzją jest jedną z wielu, o które skarżący się ubiegał. Brak uzyskania korzyści w postaci ominięcia przepisów ograniczających konkretną płatność przez jeden z podmiotów nie oznacza, że cały mechanizm nie narusza art. 60 rozporządzenia 1306/2013.
Po drugie, na gruncie niniejszej sprawy, wspomniana ocena dotyczy płatności na rok 2019, a nie 2013. Oceniając sposób powstania warunków niezbędnych dla uzyskania płatności, należy również wziąć pod uwagę, że część elementów mechanizmu sztucznego ich tworzenia mogła powstać przed jego ostatecznym ukształtowaniem. Zatem okoliczności powstania w 2013 r. jednego ze zmultiplikowanych podmiotów nie mają decydującego znaczenia dla oceny warunków uzyskania poszczególnych płatności przez wszystkie podmioty na gruncie przepisów obowiązujących w 2019 r.
Po trzecie, już w 2013 r. istniał szereg przepisów ograniczających rozmiar płatności. Wskazać należy m.in. § 3 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 11 marca 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Wspieranie gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW)" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r., Nr 40, poz. 329), zgodnie z którym płatność ONW do powierzchni działek rolnych lub ich części położonych na obszarach ONW przekraczającej 50 ha jest przyznawana w wysokości: 1) 50 % stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 50 ha do 100 ha; 2) 25 % stawki podstawowej - za powierzchnię powyżej 100 ha do 300 ha. W dacie utworzenia R. obowiązywały również § 20 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r. poz. 361) oraz § 17a 1 Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 marca 2009 r. w sprawie rodzajów roślin objętych płatnością uzupełniającą oraz szczegółowych warunków i trybu przyznawania oraz wypłaty płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (Dz. U. z 2009 r., Nr 40, poz. 326). Wbrew zatem argumentowi skargi możliwe jest przyjęcie, że już w 2013 r. tworzenie poszczególnych elementów opisanego przez organy mechanizmu mogło mieć na celu ominięcie limitów powierzchniowych, degresywnych stawek i modulacji dopłat.
Powyższe wywody bezpośrednio lub pośrednio odpowiadają na wszystkie zarzuty skargi.
Sąd końcowo wyjaśnia, że oddalił wniosek o przeprowadzenie dowodów z dokumentów wskazanych w skardze.
Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a. Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Możliwość przeprowadzenia przez sąd administracyjny uzupełniającego dowodu z dokumentu w trybie art. 106 § 3 p.p.s.a. nie służy zatem zastępowaniu organu w obowiązku ustalenia stanu faktycznego sprawy, lecz ocenie, czy właściwe w sprawie organy ustaliły ten stan zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, weryfikacji jego kompletności oraz prawidłowości opartych na nich ustaleń organu administracji publicznej w zakresie stanu faktycznego (wyr. NSA z 30.03.2021 r., II FSK 3216/18). Innymi słowy, celem postępowania dowodowego, o którym mowa w art. 106 § 3 p.p.s.a., jest ocena, czy organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny i czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń, co oznacza, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do rozpatrzenia sprawy, w tym ustalania jej stanu faktycznego. W orzecznictwie NSA zwraca się uwagę, że w drodze wyjątku, zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., Sąd może przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentów, nie jest natomiast jego rolą uzupełnianie materiału dowodowego (wyrok NSA z 8.02.2022 r., I OSK 696/21). Kognicja sądu administracyjnego obejmuje kontrolę legalności działalności organów administracji. Zasadniczo odbywa się na podstawie akt sprawy (art. 133 § 1 p.p.s.a.). W rozpoznawanej sprawie kontroli podlegała decyzja rozstrzygająca w przedmiocie wniosku o płatności. W postępowaniu tym organ zgromadził dostępne dowody w tym nadesłane przez Skarżącego. Przeprowadzenie dowodów z dokumentów, których skarżący nie przedstawił w postępowaniu przed organami, wiązałoby się nie z kontrolą ustaleń faktycznych poczynionych przez organ, ale z poczynieniem przez Sąd własnych ustaleń. Jak wspomniano, wykracza to poza dopuszczalny zakres uzupełniającego postępowania dowodowego.
Sąd oddalił wniosek skarżącego o zawieszenie postępowania oparty o art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. tj. do czasu wydania rozstrzygnięcia przez NSA w analogicznej sprawie dotyczącej odmowy przyznania płatności za rok 2017 i 2018. Trzeba bowiem zaakcentować, że zawieszenie o którym w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. ma charakter fakultatywny, o czym świadczy stwierdzenie "sąd może". A zatem Sąd może, a nie jest zobligowany zawiesić postępowanie w tym przypadku. Co jednak najistotniejsze, Sąd nie dostrzega by w sprawie zaistniała kwestia prejudycjalna. Należy w tym miejscu choćby wskazać choćby na uchwałę NSA z 24.11.2008 r. (sygn. akt II FPS 4/08) w której przyjęto, że art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. nie stanowi podstawy do zawieszenia przez wojewódzki sąd administracyjny z urzędu postępowania do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w innej sprawie tego samego rodzaju, w której zapadło już orzeczenie, ale zostało ono zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Z tych też powodów oraz na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd oddalił skargę.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 15.07.2026. · Źródło