I SA/Go 1211/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wierchowicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) Sędzia WSA Dariusz Skupień Protokolant Sekretarz sądowy Anna Szymczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 lutego 2012 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa "H" Sp. z o.o. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. Przedsiębiorstwo "H" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wniosła skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] odmawiającej wznowienia postępowania zakończonego decyzją tego organu z dnia [...] września 2006 r. nr [...] w sprawie określenia skarżącej wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2006 r. Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny: W dniu [...] maja 2011 r. skarżąca wniosła do Wójta Gminy podanie o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od w/w decyzji z dnia [...] kwietnia 2011 r. Uzasadniając wniosek wskazała, że w związku z nadchodzącymi Świętami Wielkanocnymi oraz następującymi po nich dniami wolnymi od pracy, Prezes Zarządu przebywał na urlopie wypoczynkowym od 21 kwietnia do 6 maja 2011 r. i w tym okresie udzielił również urlopu wypoczynkowego wszystkim pracownikom z wyjątkiem pracowników zatrudnionych przy pilnowaniu siedziby Spółki (dozorcy). Stwierdziła, że nieszczęśliwym zbiegiem okoliczności w/w decyzja z dnia [...] kwietnia 2011 r. została doręczona w dniu 21 kwietnia 2011r. dozorcy, który z kolei przekazał ją do sekretariatu Zarządu Spółki dopiero po upływie terminu na wniesienie odwołania, tj. w dniu 9 maja 2011 r. Do wniosku skarżąca załączyła odwołanie, kserokopię karty urlopowej Prezesa Zarządu oraz wyciąg z dziennika podawczego Spółki. Z akt administracyjnych wynika, że Spółka wystąpiła również o przywrócenie terminu co do pozostałych decyzji z dnia [...] kwietnia 2011r. odmawiających wznowienia postępowań w sprawach podatku od nieruchomości, a dotyczących lat 2005, 2007, 2008 i 2009. Rozstrzygnięcia te wysłano za potwierdzeniem odbioru dnia 18 kwietnia 2011 r. Nadto, organ I instancji wystąpił do Urzędu Pocztowego o podanie dokładnego terminu doręczenia decyzji, bowiem na potwierdzeniach odbioru tych orzeczeń brakuje daty odbioru korespondencji, a odbiór został potwierdzony własnoręcznym podpisem przez p. H., upoważnionego do odbioru pracownika Przedsiębiorstwa H. W dniu [...] lipca 2011r., odpowiadając na wezwanie SKO, skarżąca poinformowała, że decyzję Wójta Gminy doręczono w dniu 21 kwietnia 2011 r. jej pracownikowi – G.H., a w dniu 9 maja 2011 r. decyzja ta została przekazana pracownikowi sekretariatu Zarządu Spółki – K.F., która w tym dniu zarejestrowała ją w dzienniku podawczym pod nr 218. Z kolei w piśmie, z dnia [...] września 2011 r., odwołując się do argumentów zawartych we wniosku z [...] maja 2011 r. skarżąca przypomniała, że we wskazanym okresie Prezes Zarządu oraz wszyscy pracownicy korzystali z urlopów wypoczynkowych, a pracownik sekretariatu był na zwolnieniu lekarskim. Na terenie firmy przebywały osoby dyżurujące. Podkreśliła, że listy, w których była decyzja zaadresowane były na nazwisko Prezesa i nikt wcześniej nie odważył się ich otworzyć - tak więc treść ich nie była znana. W dniu 21 kwietnia 2011r. (przedświąteczny czwartek) dyżur miała pracownica Spółki G.H., która potwierdziła odbiór korespondencji i zostawiła ją "w specjalnym pudełku przeznaczonym na odkładanie wszelkich spraw do załatwienia po urlopach pracowników". Podała też, że sprawdzono w Urzędzie Pocztowym zbiorowy dokument odbioru przesyłek do firmy H w dniu 21 kwietnia 2011 r., gdzie uzyskano ustną informację, iż na w/w dokumencie znajduje się pieczątka firmowa Spółki, data odbioru przesyłek oraz podpis osoby z imienia i nazwiska identyfikowany jako G.H.. Podkreśliła, że przesłana mu kserokopia odbioru decyzji wg dowodu nadania nr [...] jest problemem, ponieważ osoba o nazwisku "H." nie była i nie jest w Spółce zatrudniona, również nigdy Prezes nie podpisywał upoważnienia dla takiej osoby. Zwróciła uwagę, że na w/w kserokopii odbioru nie widnieje data oraz brak pieczątki firmowej. Ostatecznie Spółka, podtrzymując żądanie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania podkreśliła, że przesyłka z decyzją z dnia [...] kwietnia 2011r. została odebrana w firmie w dniu 21 kwietnia 2011r. przez osobę nieuprawnioną do zajmowania się korespondencją firmy, a z jej treścią Prezes zapoznał się w dniu 9 maja 2011 r. Postanowieniem dnia [...] września 2011r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze odmówiło wnioskowanego przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] kwietnia 2011 r. Uzasadniając zaskarżone postanowienie organ odwoławczy w pierwszej kolejności wyjaśnił, że instytucja przywrócenia uchybionego terminu ma na celu usunięcie ujemnych następstw procesowych będących wynikiem nie wykonania czynności procesowej w terminie dla tej czynności wyznaczonym, jeżeli podmiot, który uchybił terminowi, nie ponosi w tym zakresie winy. Wskazał, że zgodnie z art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej, w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, podanie o przywrócenie terminu zostanie wniesione w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, a jednocześnie z wniesieniem podania dopełniono czynności dla której był określony termin. Przypomniał, iż przy ocenie winy w uchybieniu terminu procesowego, jako kryterium należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Osoba zainteresowana ma uprawdopodobnić brak swej winy, tj. uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Odnosząc się z kolei do stanu sprawy SKO podkreśliło, że bezspornym pozostaje, iż w Spółce jest zarząd jednoosobowy, a funkcję Prezesa Zarządu pełni L.K.. W przypadku strony będącej spółką prawa handlowego, wyposażoną w osobowość prawną i posiadającą reprezentujący ją organ, brak winy w uchybieniu terminu oznacza brak winy osoby legitymowanej do podejmowania czynności prawnej w imieniu tej jednostki organizacyjnej. Organ uznał, iż w świetle przepisów prawa i poglądów doktryny, formułowana w toku postępowania argumentacja Skarżącej, w żadnym razie nie może stanowić o braku winy do wniesienia odwołania w ustawowym terminie. To na Prezesie Zarządu Spółki - organie jednoosobowym, powołanym do zarządzania sprawami Spółki i reprezentowania jej na zewnątrz ciążył obowiązek należytego i profesjonalnego zorganizowania obsługi biurowo - administracyjnej przedsiębiorstwa Spółki, w tym - na czas korzystania przez Prezesa Zarządu i pracowników z urlopów - w zakresie odbioru korespondencji. Wszelkie zatem nieprawidłowości i zaniechania z tego tytułu, także ewentualne zaniedbania pracownika i tego następstwa prawne, obciążają samą jednostkę organizacyjną – Spółkę. SKO odkreśliło też, że przeprowadzone postępowanie wyjaśniające potwierdziło, iż list polecony zawierający przedmiotową decyzję podatkową został doręczony w siedzibie Spółki w dniu 21 kwietnia 2011 r., do rąk pracownicy tej firmy G.H., pełniącej w tym dniu dyżur. Okoliczności miejsca doręczenia, daty i osoby kwitującej podpisem i pieczątką firmową odbiór przesyłki potwierdza zarówno Prezes Zarządu Spółki jak i doręczyciel - Naczelnik Urzędu Pocztowego w swoim piśmie z [...] września 2011 r. Stwierdziło też, że opisany przez skarżącą zwyczaj pozostawienia przez pracownicę Spółki odebranej korespondencji w specjalnym pudełku na odkładanie wszelkich spraw do załatwienia przebywających na urlopach pracowników, oznacza, że taki właśnie był ustalony i akceptowany sposób postępowania, co też świadczy o upoważnieniu pełniącej dyżur, do odbioru przychodzącej korespondencji. W ocenie Kolegium jest to tym bardziej prawdopodobne, jeśli się zważy, iż G.H. pełni w Spółce funkcję Głównego Księgowego, a więc osoby na stanowisku zaliczanym do ścisłego kierownictwa przedsiębiorstwa Spółki, co potwierdza pieczątka i podpis tej osoby jako poświadczającej za zgodność z oryginałem kserokopię wniosku o urlop wypoczynkowy z dnia [...] kwietnia 2011 r. Prezesa Zarządu - załączona do wniosku o przywrócenie terminu. W tej sytuacji organ uznał, że doręczenie decyzji jest zgodne z warunkami określonymi w art. 151 Ordynacji podatkowej, zatem jest prawnie skuteczne. Konkludując, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że w sprawie nie wystąpiły łącznie przesłanki warunkujące przywrócenie uchybionego terminu. W złożonej w ustawowym terminie skardze Spółka zarzuciła, iż organ odwoławczy w sposób niedostateczny ustalił i ocenił, kwestię uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania od decyzji Wójta Gminy z [...] kwietnia 2011 r. Podniosła, że Kolegium nie miało wątpliwości, iż Zarząd Spółki jest jednoosobowy i to na Prezesie Zarządu ciąży obowiązek osobistego zarządzania sprawami Spółki i reprezentowania jej na zewnątrz. Zatem żaden z pracowników, bez specjalnego pełnomocnictwa Prezesa, nie może reprezentować Spółki na zewnątrz i nie ma tu znaczenia, czy pełnomocnictwo zostanie udzielone pracownikowi ścisłego kierownictwa czy też innemu pracownikowi. Podkreśliła, że Prezes Zarządu przed pójściem na urlop wypoczynkowy nie przewidział, że w czasie jego nieobecności Spółka otrzyma pięć decyzji podatkowych z zakreślonym siedmiodniowym terminem na złożenie od nich odwołania (w tym święta Wielkanocne). W przeciwnym przypadku z urlopu by nie skorzystał, jak również nie udzieliłby urlopu innym pracownikom. Natomiast złożenie odwołania od decyzji Wójta Gminy nawet przez pracownika ścisłego kierownictwa Spółki byłoby prawnie nieskuteczne, pomimo dochowania terminu do złożenia odwołania (brak pełnomocnictwa). Zdaniem skarżącej uchybienie terminu było konsekwencją niekorzystnego dla niej splotu zdarzeń i nastąpiło bez jej winy, zatem wnioskowany termin do złożenia odwołania powinien być jej przywrócony. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazując na bezzasadność podnoszonych zarzutów, wniosło o jej oddalenie. Sąd zważył: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem działalności administracji publicznej. Stosownie natomiast do art. 3 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania takiego postanowienia. Oceniając zaskarżone orzeczenie, w świetle powyżej przywołanych kompetencji, Sąd w niniejszej sprawie nie stwierdził, aby naruszało ono prawo w stopniu warunkującym jego uchylenie. Normą prawną o istotnym znaczeniu dla podjętego przez Kolegium Odwoławcze rozstrzygnięcia jest art. 162 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Z brzmienia tego przepisu wynika, że w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Stosownie zatem do przytoczonej wyżej regulacji - dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek: 1. uchybienie terminowi, 2. złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, 3. uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi, 4. dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. Spór pomiędzy stronami dotyczy trzeciej przesłanki - uprawdopodobnienia, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącej. Pozostałe przesłanki nie są w sprawie sporne. Przystępując w tym stanie rzeczy do oceny zgodności z prawem zaskarżonego orzeczenia, w pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że powołana powyżej norma nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. To zaś oznacza, iż jakiekolwiek niedbalstwo wnioskującego, każdy, nawet najlżejszy stopień jego zawinienia w uchybieniu terminu, dyskwalifikuje możliwość zastosowania wobec niego przedmiotowej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci – niedbalstwa, rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Warunek uprawdopodobnienia jest bezpośrednio związany ze wskazaniem przyczyny naruszenia terminu. Zainteresowany, ubiegający się o zastosowanie wobec niego przedmiotowej instytucji, powinien stosowną argumentacją uwiarygodnić swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niego niezależna i istniała cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Powyższe oznacza, że nie jest zatem wymagany dowód, lecz tylko środek zastępczy dowodu w znaczeniu ścisłym, niedający pewności, lecz tylko wiarygodność - prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych. Z kolei, zadaniem organu w postępowaniu o przywrócenie terminu jest ustalenie, czy zainteresowany jest winny uchybienia. Za kryterium w tym względzie przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przy czym, dla oceny, czy uchybienie powstało z winy podatnika, nie jest istotny zamiar z jakim on działał (wyrok NSA z dnia 28 września 2010 r., I FSK 1582/09). O braku winy można mówić w sytuacjach od strony niezależnych, kiedy zainteresowany nie miał wpływu na zdarzenia, określane często jako losowe. Brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe. Odnosząc powyższe uwagi do rozpoznawanej sprawy, mając jednocześnie na względzie, że ocena dochowania reguł starannego działania winna być dokonana w oparciu o odpowiednio wysokie kryteria, Sąd stwierdza, że założeniom tym, zważywszy na okoliczności zaistniałe w przedmiotowej sprawie, w oczywisty sposób nie sprostano. Zwrócić bowiem należy uwagę na argumenty jakie skarżąca sformułowała w treści wniosku o przywrócenie terminu oraz podnosiła w trakcie postępowania. W ramach "splotu nieszczęśliwych zdarzeń", mających w jej ocenie stanowić obiektywnie niezależną i niezawinioną przyczynę uchybienia terminowi do wniesienia odwołania, wskazała na nieobecność Prezesa Zarządu i innych pracowników Spółki (prócz pełniących dyżur), spowodowaną korzystaniem w okresie Świąt Wielkanocnych z zaplanowanego urlopu wypoczynkowego oraz na przyjęty w firmie proceder odkładania do specjalnego pudełka na czas pozostawania na urlopie prezesa, pracowników, wpływającej w tym czasie korespondencji. W ocenie Sądu, wskazane przez Spółkę okoliczności nie mogą przemawiać za przywróceniem terminu. Nie odpowiadają one bowiem kryterium uprawdopodobnienia braku winy - przesłance, która jak już wcześniej zasygnalizowano, wiąże się z miernikiem dochowania szczególnej staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Generalnie, wyjazdy, czy to w sprawach prywatnych, czy też służbowych nie mogą świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu procesowego. Należy bowiem podkreślić, że rolą Prezesa Zarządu – organu z założenia obowiązanego do należytego, profesjonalnego zarządzania i reprezentowania Spółki na zewnątrz - winno być takie pokierowanie organizacją Spółki, by uwzględniała ona także ewentualne skutki prawne wynikające z doręczenia przychodzącej podczas jego nieobecności do Spółki korespondencji, w tym decyzji administracyjnych. Za poprawną, w ocenie Sądu, należy uznać tezę Kolegium Odwoławczego, iż opisany przez skarżącą zwyczaj odkładania przez dyżurującego pracownika korespondencji do specjalnego pudełka, oznacza, że w Spółce, w sytuacjach nieobecności Prezesa i pracowników, taki właśnie był ustalony i akceptowany sposób postępowania. To niewątpliwie również świadczy o upoważnieniu osoby pełniącej dyżur (w niniejszej sprawie – głównej księgowej) do odbioru przychodzącej korespondencji. Sąd pragnie dodatkowo zauważyć, że wskazany przez stronę system odkładania wpływającej do firmy korespondencji należy ocenić jako nader nierozważny, zważywszy chociażby na jeden podstawowy fakt – takie postępowanie, z założenia nie niweluje skutku doręczenia pism, a w konsekwencji nie uwalnia od negatywnych następstw dokonania określonych czynności po upływie ustawowego terminu zakreślonego do ich wykonania. Przyjęty przez Spółkę sposób postępowania nie może stanowić usprawiedliwienia uchybienia terminu. Dowodzi on raczej wadliwej organizacji pracy i braku staranności w dbaniu o interesy jednostki, szczególnie, gdy weźmie się pod uwagę fakt, że postępowanie zostało zainicjowane z jej wniosku. W takiej sytuacji, skarżąca tym bardziej winna była się spodziewać, że organ w ramach toczącego się postępowania może podjąć określone czynności, jak też wydać stosowne orzeczenia. Reasumując, w świetle powyższych rozważań niepodobna uznać, iż zaskarżone postanowienie narusza prawo. Skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy. Uchybienie terminu do wniesienia odwołania nastąpiło na skutek braku staranności (niedbalstwa) strony skarżącej przy prowadzeniu swych spraw. Z przedstawionych powyżej przyczyn faktycznych i prawnych Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a. ją oddalił. ( - ) Barbara Rennert ( - ) Joanna Wierchowicz ( - ) Dariusz Skupień