I SA/Go 126/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2012 roku na posiedzeniu niejawnym wniosku J.Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji wynagrodzenia za pracę postanawia: odmówić zwolnienia od kosztów sądowych. Wyrokiem z 14 czerwca 2012 r. tutejszy Sąd oddalił skargę J.Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2012r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z egzekucji wynagrodzenia. Skarżąca wniosła o sporządzenie uzasadnienia tego orzeczenia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku poniosła, że - z uwagi na trudną sytuację materialną - nie jest w stanie uiścić żądanej od niej opłaty, gdyż do kwietnia z jej wynagrodzenie było zajęte przez organ egzekucyjny, co spowodowało, że nie regulowała terminowo zobowiązań cywilnoprawnych. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżąca nie posiada oszczędności. Jej jedyny majątek stanowi samochód osobowy marki [...] o wartości 800 zł, którego jest współwłaścicielką. Skarżąca jest nauczycielką i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wynoszącego brutto 4095 zł (netto: 2.667,05 zł). Skarżąca mieszka w wynajętym mieszkaniu i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem. Konkubent skarżącej jest przedsiębiorcą, a prowadzona przezeń działalność gospodarcza przynosi miesięczny dochód w wysokości 664 zł. Obciążają go również liczne długi cywilnoprawne oraz publicznoprawne, w tym z tytułu zaległości podatkowych, składek na ubezpieczenie społeczne oraz zaległych wpłat na fundusz alimentacyjny. Z majątku konkubenta skarżącej prowadzona jest egzekucja sądowa oraz administracyjna. Postanowieniem z dnia 31 lipca 2012 r. referendarz sądowy tut. Sądu odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że choć skarżąca nie ma ona oszczędności, a dochody jej i jej konkubenta nie są znaczne (łącznie 4600 zł brutto miesięcznie), to należy zwrócić uwagę, że jedyną opłatą podlegającą uiszczeniu na obecnym etapie postępowania stanowi opłata kancelaryjna w wysokości 100 zł. Podkreślił, iż do kwietnia 2012 r. skarżąca uzyskuje pełne wynagrodzenie wynoszące miesięczne netto 2.667 zł, a zatem z tą kwotą należy zestawiać wartość należnych kosztów sądowych w celu oceny zdolności płatniczych skarżącej. Ponadto, zwolnienie od kosztów jest o odstępstwem od zasady ponoszenia kosztów związanych z udziałem w postępowaniu przed sądem. W piśmie z dnia [...] sierpnia 2012 r. skarżąca wniosła o uchylenie w/w postanowienia i ponowne rozpoznanie wniosku przez WSA bądź też zmianę orzeczenia w zakresie przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie częściowym. Podkreśliła, że odmawiając zwolnienia od kosztów, nie rozważono należycie jej sytuacji majątkowej, nie uwzględniając m.in. wysokich kosztów uzyskania przychodu. Nie wzięto również pod uwagę zadłużenia z tytułu umów cywilnoprawnych. Regulowanie w pierwszej kolejności zobowiązań wobec Skarbu Państwa doprowadziło do kumulacji zadłużenia z tytułu innych zobowiązań. Zaznaczyła również, iż od września 2012 r. skróceniu ulegnie czas jej pracy do 0,81 etatu, co spowoduje zmniejszenie zarobków. Sąd zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W myśl art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270) – dalej P.p.s.a., wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza w przedmiocie prawa pomocy ma ten skutek, że postanowienie przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej. Następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania - a więc kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie - bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią zatem odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, niepublikowane). Podkreślić również należy, że to na osobie wnioskującej o przyznanie jej prawa pomocy, leży ciężar wykazania, iż w jej przypadku zachodzą przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie Sądu okoliczności tych skarżąca nie wykazała. Ze złożonych dokumentów i oświadczeń skarżącej wynika, że posiada ona stałe źródło dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę. Bezspornym jest, iż skarżąca wraz z konkubentem mimo, iż nie posiadają oszczędności, to jednak obecnie osiągają dochody rzędu 4600 zł. brutto miesięcznie. Podkreślenie wymaga także, że od kwietnia 2012 r. wynagrodzenie skarżącej jest wolne od egzekucji, co niewątpliwie polepsza jej sytuację finansową. Natomiast okoliczność zajęcia konta bankowego konkubenta skarżącej - służącego do obsługi prowadzonej działalności gospodarczej - w żadnym razie nie świadczy o rzeczywistych dochodach tej osoby. Ponadto, sam fakt prowadzenia w stosunku do majątku skarżącej oraz jej konkubenta postępowania egzekucyjnego, nie przesądza jeszcze o tym, że skarżąca nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Nie przesądza o tym również okoliczność zmniejszenia czasu pracy skarżącej do 0,81 etatu od września 2012 r. Sąd rozpoznając wniosek bada bowiem stan faktyczny na dzień jego złożenia. Nie bada natomiast przyszłego stanu hipotetycznego, który nie tylko jako taki nie powinien być przedmiotem rozważań Sadu, ale choćby z uwagi na wykonywany przez skarżącą zawód i zachodzące w nim, szczególnie początkiem roku szkolnego przesunięcia, może niejednokrotnie ulec zmianie. Wskazana we wniosku skarżącej z [...] lipca 2012 r. szacunkowa wartość jej zobowiązań, też nie rozwiewa wątpliwości w zakresie określenia możliwości ponoszenie przez skarżącą kosztów postępowania sądowego, które w chwili obecnej opiewają jedynie na kwotę 100 zł. Podkreślenie wymaga również - na co skarżąca sama zwraca uwagę - iż są to zobowiązania których źródłem są umowy cywilnoprawne - a zatem takie, która skarżąca mogła a nie musiała zaciągnąć. Mając na uwadze powyższe okoliczności oraz fakt, że jedyną opłatą podlegającą obecnie uiszczeniu jest opłata kancelaryjna za sporządzenie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem w wysokości 100 zł Sąd uznał, że skarżącą jest w stanie uiścić w/w opłatę bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu. Z tych też przyczyn oraz na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.