I SA/Go 126/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 października 2012 r. wniosku J.Ś. o ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji wynagrodzenia za pracę postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Skarżąca – J.Ś., wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2012 r. nr [...] wydane w przedmiocie zwolnienia spod egzekucji wynagrodzenia za pracę. Wyrokiem z 14 czerwca 2012 r. tutejszy Sąd oddalił skargę J.Ś.. Skarżąca wniosła o sporządzenie uzasadnienia tego orzeczenia. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia 100 zł tytułem opłaty kancelaryjnej wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten został rozpoznany. Postanowieniem z 31 lipca 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy. Pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. zatytułowanym "zażalenie" skarżąca wniosła skutecznie sprzeciw na postanowienie referendarza. Na skutek rozpoznania sprzeciwu Sąd postanowieniem z 27 sierpnia 2012 r. odmówił skarżącej zwolnienia od kosztów sądowych. Następnie pismem z [...] września 2012 r. skarżąca wniosła zażalenie. W drugim piśmie także z [...] sierpnia 2012 r. skarżąca zwróciła się o ustanowienie dla niej radcy prawnego lub adwokata z uwagi na okoliczność, że skarga kasacyjna powinna być sporządzona przez pełnomocnika będącego adwokatem lub radcą prawnym. Skarżąca argumentowała, że art. 117 § 1,2, i 3 k.p.c. daje jej prawo do adwokata z urzędu. W ocenie skarżącej sprawa jest na tyle zawiła i rozwojowa, że skarżąca nie jest w stanie pogodzić pracy zarobkowej i dotrzymywania terminów sądowych. Terminologia sądowa jest dla niej zbyt skomplikowana, aby bez przygotowania prawniczego mogła poradzić sobie na dalszych etapach postępowania procesowego. Skarżąca podkreśliła, że brak adwokata spowoduje szkodę dla obrony jej praw, gdyż nie posiada ani przygotowania, ani wiedzy prawniczej. Podała, że uzyskiwane przez nią dochody w dacie składania wniosku były na poziomie pozwalającym jej tylko na "wegetację", gdyż nawet nie wystarczały na utrzymanie konieczne. W dacie składania wniosku skarżąca prognozowała, że jej wynagrodzenie za pracę ulegnie od września zmniejszeniu, gdyż ze względu na mniejszą ilość klas, wymiar jej etatu ulegnie zmniejszeniu z wymiaru 1,0 do 0,81. Skarżąca poinformowała, że w związku z działaniami Urzędu Skarbowego jej zadłużenie, wynikające z umów cywilnoprawnych jak i z tytułu opłat za mieszkanie rosły lawinowo. W załączeniu do pisma z [...] sierpnia 2012r. skarżąca przesłała urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku na złożonym formularzu podniosła argumentację, przedstawioną uprzednio w piśmie procesowym. Wskazała ponadto, iż jej konkubent osiąga dochód z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 300 zł brutto miesięcznie. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że skarżąca nie posiada oszczędności. Jej jedyny majątek stanowi samochód osobowy marki [...] o wartości 800 zł, którego jest współwłaścicielką. Skarżąca jest nauczycielką i utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wynoszącego brutto 4095 zł (netto: 2.667,05 zł). Skarżąca mieszka w wynajętym mieszkaniu i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem. Obciążają go również liczne długi cywilnoprawne oraz publicznoprawne, w tym z tytułu zaległości podatkowych, składek na ubezpieczenie społeczne oraz zaległych wpłat na fundusz alimentacyjny. Z majątku konkubenta skarżącej prowadzona jest egzekucja sądowa oraz administracyjna. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim zważył, co następuje: Na wstępie rozważań należy zauważyć, że skarżąca w piśmie procesowym z [...] sierpnia 2012 r. wniosła o ustanowienie dla niej pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego lub adwokata, ale we wniosku złożonym na urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy wniosła jedynie o zwolnienie jej od kosztów sądowych. Sąd wziął jednak pod uwagę okoliczność, iż skarżąca wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych wniosła wcześniej, tj. [...] lipca 2012 r., inicjując postępowanie w tym przedmiocie. Wniosek ten został rozpoznany najpierw przez referendarza sądowego, a potem na skutek wniesionego sprzeciwu przez Sąd. Finalnie skarżąca w terminie wniosła zażalenie na postanowienie Sądu, odmawiające zwolnienie jej od kosztów sądowych, które będzie rozpoznawane przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z pisma skarżącej z dnia [...] sierpnia 2012 r. (k. 127 akt sądowych) w sposób jasny i czytelny wynika, że intencją skarżącej było złożenie kolejnego wniosku o przyznanie jej prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika z urzędu. W ocenie Sądu jedynie przez niedopatrzenie w załączonym urzędowym formularzu skarżąca zaznaczyła, że wnosi o zwolnienie jej z kosztów sądowych zamiast ustanowienia pełnomocnika – adwokata czy radcy prawnego. Dlatego Sąd przyjął, iż przedmiotem rozpoznania jest wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia dla niej radcy prawnego bądź adwokata. Instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2012, poz. 270) - dalej P.p.s.a prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Z kolei przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej. Następuje ono, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania - a więc kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie - bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią zatem odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia (por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, niepublikowane). Podkreślić również należy, że to na osobie wnioskującej o przyznanie jej prawa pomocy, leży ciężar wykazania, iż w jej przypadku zachodzą przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W ocenie Sądu okoliczności tych skarżąca nie wykazała. Ze złożonych dokumentów i oświadczeń skarżącej wynika, że posiada ona stałe źródło dochodów z tytułu wynagrodzenia za pracę. Bezspornym jest, iż skarżąca wraz z konkubentem mimo, iż nie posiadają oszczędności, to jednak obecnie osiągają dochody rzędu 4300 zł brutto miesięcznie. Podkreślenie wymaga także, że od kwietnia 2012 r. wynagrodzenie skarżącej jest wolne od egzekucji, co niewątpliwie polepsza jej sytuację finansową. Natomiast okoliczność zajęcia konta bankowego konkubenta skarżącej - służącego do obsługi prowadzonej działalności gospodarczej - w żadnym razie nie świadczy o rzeczywistych dochodach tej osoby. Ponadto, sam fakt prowadzenia w stosunku do majątku skarżącej oraz jej konkubenta postępowania egzekucyjnego, nie przesądza jeszcze o tym, że skarżąca nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w tym przypadku zapewnić sobie samej we własnym zakresie pełnomocnika w osobie radcy prawnego czy adwokata. Ponadto w ocenie Sądu skarżąca osiągając dochody na poziomie ok. 4000 zł brutto od kwietnia 2012 r., kierując się dbałością o prowadzenie swoich spraw, powinna przewidzieć, że zainicjowane przez nią postępowanie sądowoadministracyjne będzie związane z koniecznością ponoszenia kosztów bądź zlecenia prowadzenia jej spraw radcy prawnemu bądź adwokatowi. Jak wspomniano na wstępie przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia dla skarżącej pełnomocnika z urzędu ma charakter wyjątkowy, nie jest regułą. Nie można się zgodzić z twierdzeniem skarżącej, że art. 117 § 1,2, i 3 k.p.c. daje jej prawo do adwokata z urzędu, gdyż art. 1 P.p.s.a. stanowi, że to prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi normuje postępowanie sądowe w sprawach z zakresu kontroli działalności administracji publicznej, a do rozpoznawania tych spraw powołane są sądy administracyjne(art. 2 P.p.s.a.). Zatem także postępowanie w przedmiocie prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego, jest także uregulowane w przepisach prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W ocenie Sądu o zasadności wniosku skarżącej nie przesądza także okoliczność zmniejszenia czasu pracy skarżącej do 0,81 etatu od września 2012 r. Sąd rozpoznając wniosek bada bowiem stan faktyczny na dzień jego złożenia. Nie bada natomiast przyszłego stanu hipotetycznego, który nie tylko jako taki nie powinien być przedmiotem rozważań Sadu, ale choćby z uwagi na wykonywany przez skarżącą zawód i zachodzące w nim, szczególnie początkiem roku szkolnego przesunięcia, może niejednokrotnie ulec zmianie. Z tych też względów, Sąd na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a orzekł jak w sentencji.