I SA/Go 1290/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2011 r. w wyniku sprzeciwu wniosku J.Ś. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w sprawie ze skargi J.Ś. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z [...] r. nr [...] o pozostawieniu odwołania bez rozpatrzenia postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. Postanowieniem z 2 lutego 2011 r. sygn. akt I SA/Go 1290/10 Referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu określonego na 100 zł, skarżąca wystąpiła o zwolnienie jej od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika (adwokata lub radcy prawnego). Skarżąca oświadczyła, że nie ma majątku ani oszczędności. Mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z konkubentem. Skarżąca utrzymuje się z wynagrodzenia za pracę wynoszącego brutto 3.800 zł. Oświadczyła jednak, że połowa wynagrodzenia jest potrącana na poczet zajęcia w postępowaniu egzekucyjnym. Skarżąca posiada samochód [...], na zakup którego zaciągnęła kredyt. Samochód jest przewłaszczony na zabezpieczenie na rzecz banku. Według oświadczenia skarżącej, jej konkubent prowadzi działalność gospodarczą, która przynosi miesięcznie dochód w wysokości 1.876 zł. Na wezwanie wystosowane w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.. 1270 ze zm.), zwaną dalej p.p.s.a., skarżąca przedstawiła wyciągi bankowe potwierdzające brak istotnych oszczędności gotówkowych. Przedstawiła także zaświadczenie o wysokości dochodów, z którego wynika, że skarżąca zarabia 3033,78 zł netto miesięcznie. Zastrzegła jednak, że zaświadczenie nie uwzględnia faktu zajęcia jej wynagrodzenia za pracę przez organ egzekucyjny. Złożyła również odpis rocznego zeznania podatkowego za 2009 rok zaświadczającego wysokość dochodów deklarowaną we wniosku, Dalej w uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje stronie będące] osobą fizyczną, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje natomiast w razie wykazania, że poniesienie całości kosztów postępowania mogłoby narazić wnioskodawcą lub jego rodziną na uszczerbek utrzymania koniecznego (art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Podkreślono, że - co do zasady - prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochody są na tyle niskie, że uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych, nie jest możliwe. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze wzglądu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Ostatecznie stwierdzono, że skarżąca nie wykazała okoliczności uzasadniających obciążenie Skarbu Państwa kosztami jej udziału w sprawie. Nie udokumentowała bowiem swego twierdzenia o niemożliwości poniesienia kosztów postępowania. Ze złożonych dokumentów i oświadczeń skarżącej wynika, że posiada ona stałe źródło dochodów. I chociaż nie ma podstaw do kwestionowania jej oświadczenia o prowadzonym z jej majątku postępowaniu egzekucyjnym, to jednak ze złożonych przez skarżącą dowodów nie wynika wysokość dokonywanych potrąceń. Nie potwierdza tego w szczególności przedstawione zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia, gdzie mowa jest, że wynagrodzenie netto wynosi 3.000 zł. Także wyciągi z rachunków bankowych nie zawierają wskazania wysokości faktycznie uzyskiwanego przez skarżącą wynagrodzenia. Tym samym nie można uznać by skarżąca znajdowała się w niedostatku. W powiązaniu z oświadczeniem skarżącej, że jej konkubent, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe, wykazuje zysk z prowadzonej działalności gospodarczej, uzasadniona jest konkluzja, iż skarżąca jest w stanie sfinansować swój udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Należy przy tym zauważyć, że wpis od skargi stanowiący jedyną opłatę podlegającą uiszczeniu na obecnym etapie postępowania wynosi jedynie 100 zł. W tym kontekście warto przypomnieć, że prawo pomocy ma służyć najuboższym, to jest podmiotom, dla których konieczność ponoszenia kosztów związanych z postępowaniem sądowym oznaczałaby faktyczne ograniczenie lub pozbawienie prawa do sądu. Tytułem przykładu można wymienić osoby bezrobotne, korzystające z pomocy społecznej czy otrzymujące bardzo niskie świadczenia emerytalno-rentowe . Skarżąca nie wykazała, by znajdowała się w takiej sytuacji. W tym stanie rzeczy jej wniosek jako nieuzasadniony, nie mógł zostać uwzględniony. Skarżąca wniosła sprzeciw na od wskazanego postanowienia wnosząc o zwolnienie jej z kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika. W uzasadnieniu wskazał, że pracuje od 35 lat i nigdy nie korzystała z żadnej pomocy. Obecnie znalazła się w sytuacji trudnej finansowo i ta pomoc jest dla niej niezbędna. Skarżąca podkreśliła, że konkubent, z którym prowadzi wspólne gospodarstwo domowe ma także zajęte konto bankowe przez Naczelnika Urzędu Skarbowego. Powyższa sytuacja powoduje, że nie skarżąca oraz jej konkubent nie są w stanie płacić rat kredytu a także innych zobowiązań, co powoduje napędzanie spirali zadłużenia. Do sprzeciwu skarżąca dołączyła: wystawione przez Naczelnika Urzędu Skarbowego, zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą skarżącej, kserokopię wynagrodzenia skarżącej na konto w wysokości 1.086,55 zł, oświadcz zenie skarżącej o szacunkowej wartości jej zobowiązań. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że stosownie do art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sprzeciw został wniesiony skutecznie, tym samym należało rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym przysługuje stronie będące] osobą fizyczną, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje natomiast w razie wykazania, że poniesienie całości kosztów postępowania mogłoby narazić wnioskodawcą lub jego rodziną na uszczerbek utrzymania koniecznego (art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Co do zasady - prawo pomocy obejmuje osoby nie osiągające żadnych dochodów lub osiągające dochody są na tyle niskie, że uiszczenie kosztów, nawet przy poczynionych oszczędnościach w wydatkach koniecznych, nie jest możliwe. Tak więc przepisy o prawie pomocy mają zastosowanie wyłącznie do osób, które mimo największych starań nie mogą poczynić oszczędności i ponieść kosztów postępowania sądowego. Instytucja pomocy prawnej jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które ze wzglądu na brak odpowiednich środków nie są w stanie ponieść, miedzy innymi kosztów sądowych (wpisu) czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. . Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia ( por. postanowienie NSA z 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, niepublikowane ). Podkreślić również należy, że do na osobie wnioskującej o przyznanie jej prawa pomocy, leży ciężar wykazania, iż w jej przypadku zachodzą przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a.. W ocenie Sądu okoliczności tych skarżąca nie wykazała. Nie udokumentowała bowiem swego twierdzenia o niemożliwości poniesienia kosztów postępowania. Ze złożonych dokumentów i oświadczeń skarżącej wynika, że posiada ona stałe źródło dochodów. Sam fakt prowadzenia w stosunku do majątku skarżącej postępowania egzekucyjnego, nie przesądza jeszcze o tym, że skarżąca nie może ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Skarżąca nie wskazała bowiem, jakimi środkami dysponuje, po uwzględnieniu zajętego wynagrodzenia, jakie i w jakiej wysokości ponosi wydatki miesięczne z uwzględnieniem partycypacji zarówno w wydatkach jak i w przychodach konkubenta skarżącej. Wskazana w oświadczeniu skarżącej z [...] lutego 2011 r. szacunkowa wartość jej zobowiązań w kwocie 131.226, 20 zł, też nie rozwiewa wątpliwości w zakresie określenia możliwości ponoszenie przez skarżącą kosztów postępowania sądowego, które w chwili obecnej wynoszą jedynie kwotę 100 zł. Z tych też przyczyn oraz na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.