I SA/Go 1315/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 16 lutego 2011 r. wniosku I.P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I.P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej w sprawie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości byłego małżonka z tytułu podatku od towarów i usług postanowił: oddalić wniosek. Skarżąca składając skargę, uiściła 500 zł jako wpis od skargi. Następnie wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z jej oświadczeń oraz przedstawionych dokumentów wynika, że nie ma oszczędności, a jedyny jej majątek stanowi dom mieszkalny po powierzchni 130 m. kw. Jest rozwódką i samotnie wychowuje dwoje dzieci (w wieku 14 i 19 lat). Utrzymuje się z prowadzenia działalności gospodarczej, z której dochód brutto oszacowała na 3.500 zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że jej stałe wydatki, łącznie z ratami kredytów, wynoszą 3.200 zł miesięcznie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym, czyli takim o jaki ubiega się skarżąca, przysługuje osobie fizycznej wówczas, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ocena istnienia przesłanek prawa pomocy winna być dokonywana przez zestawienie sytuacji majątkowej strony z obciążającymi ją kosztami postępowania. Skarżąca w rozpoznawanym wniosku domagała się jedynie zwolnienia od kosztów sądowych, a zatem ustalenia wymagały: wysokość obciążających ją kosztów oraz możliwości finansowe skarżącej. W niniejszej sprawie jedyną opłatą podlegającą uiszczeniu na obecnym etapie postępowania jest wpis od skargi. Tę opłatę skarżąca jednak wniosła jeszcze przed złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy. Należy więc stwierdzić, że uwzględnienie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych nie obejmowałoby tej opłaty, ponieważ zwolnienie dotyczy jedynie opłat podlegających uiszczeniu w momencie składania wniosku lub opłat przyszłych. Przyjmuje się mianowicie, że stronę zwolnioną od kosztów sądowych uznać można za zwolnioną dopiero od momentu złożenia wniosku o zwolnienie. Zwolnienie nie obejmuje opłat uiszczonych wcześniej (por. post. Sądu Najwyższego z 7 kwietnia 1995 r. II CRN 20/95 opubl. w OSNC z 1995 r. zesz. 9 poz. 132). Z kolei przy ocenie przesłanek zwolnienia od kosztów skuteczne uiszczenie wpisu jest ma tę konsekwencję, że nie jest on ujmowany w wartości hipotetycznie obciążających stronę kosztów sądowych. Na gruncie rozpoznawanej sprawy należy zatem stwierdzić, że obecnie skarżącej nie obciążają jakiekolwiek koszty sądowe. Ponieważ jednak skarżąca domagała się zwolnienia od wszelkich kosztów sądowych, konieczne było dokonanie ustaleń co do kosztów, które mogą zaktualizować się w trakcie całego postępowania. I tak ewentualnymi niezbędnymi opłatami obciążającymi skarżącą - i to jedynie w razie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia - byłyby: opłata kancelaryjna za odpis wyroku z uzasadnieniem (100 zł) oraz wpis od skargi kasacyjnej, który z uwagi na przedmiot skargi winien wynieść również 100 zł (§ 2 ust. 5 w zw. z § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221 poz. 2193 ze zm.). Analiza sytuacji majątkowej skarżącej nie przekonuje, by poniesienie tej wysokości opłat mogło narazić skarżącą lub jej dzieci na uszczerbek utrzymania koniecznego. Należy przy tym zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez same strony. Celem przyznania prawa pomocy jest zapewnienie realizacji konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które - ze względu na brak odpowiednich środków - nie są w stanie ponieść kosztów sądowych czy kosztów wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 stycznia 2005 r. (FZ 478/04, niepublikowane) stwierdził, że opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby czy osób na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Tymczasem skarżąca posiada stałe źródło dochodów w wysokości wielokrotnie przewyższającej ewentualnie obciążające ją koszty sądowe. Wprawdzie nie posiada oszczędności, a saldo na jej rachunku bankowym jest ujemne, to jednak należy zwrócić uwagę, że regularnie finansuje koszty utrzymania obejmujące również wydatki niesłużące koniecznemu utrzymaniu (opłaty za internet czy telewizję satelitarną). Dlatego należało uznać, że poniesienie ewentualnie obciążających ją kosztów sądowych, nie będzie stanowiło dla niej istotnego i zauważalnego uszczerbku finansowego. W tym stanie rzeczy, postanowiono jak w sentencji.