I SA/Go 136/17

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Alina Rzepecka po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku E.P. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi E.P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. E.P. wniosła skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W skardze tej skarżąca wniosła o zwolnienie z kosztów sądowych albowiem jest w trudnej sytuacji finansowej oraz wyznaczenie pełnomocnika z urzędu gdyż sprawa jest dość skomplikowana. W odpowiedzi na wezwanie Przewodniczącego Wydziału z dnia 22 marca 2017r. skarżąca przesłała uzupełniony formularz PPF, w którym podtrzymała ww. wnioski. Nadto oświadczyła, że we wspólnym gospodarstwie domowym ze skarżącą pozostają jej 3 córki (21 lat, 20 lat i 18 lat). Dochód miesięczny netto skarżąca określiła na kwotę 1800 zł uzyskiwaną z tytułu świadczenia chorobowego. Z kolei koszty utrzymania siebie i rodziny określiła na kwotę 1176 zł (gaz 526,20 zł, energia elektryczna 173,75 zł, woda 146,75 zł, usługi internetowe 40 zł, telefony komórkowe córek 245 zł, wywóz nieczystości 48 zł). Skarżąca wskazała, ze posiada 151, 55 m2 dom o szacunkowej wartości 180.000 zł poza tym nie wykazała innych nieruchomości, oszczędności czy przedmiotów wartościowych. W motywach uzasadnienia wniosku skarżąca podniosła, że nie ma żadnego doświadczenia w sprawach administracyjnych oraz podatkowych oraz, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej albowiem ma na utrzymaniu trzy córki, które uczęszczają do szkół średnich i wyższej. Zaznaczyła, że na początku października uległa wypadkowi w pracy a następnie przebywała w szpitalu w Berlinie, gdzie przeszła operację nogi. W czasie jej pobytu w szpitalu córka skarżącej odebrała decyzję z Urzędu Skarbowego. Z uwagi na to, że nie mogła jej doręczyć odesłała ja do Urzędu Skarbowego. Skarżąca wskazała, że w dniu [...] listopada 2016r. Urząd Skarbowy dokonał bezprawnego zajęcia z kont bankowych. Wówczas pozbawił skarżącą i jej rodzinę środków do życia. Zgodnie z zarządzeniem z dnia 7 kwietnia 2017 r. wezwano skarżącą, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm. – powoływanej dalej jako "P.p.s.a."), do złożenia dodatkowo, w terminie 7 dni do dnia doręczenia wezwania, pod rygorem wydania rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy jedynie w oparciu o treść dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, oświadczenia czy pozostaje w związku małżeńskim; dokumentów potwierdzających źródło i wysokość dochodów skarżącej za ostatnie trzy miesiące (np. dokumentów potwierdzających otrzymywanie w tym czasie przez skarżącą świadczenia chorobowego we wskazanej przez nią wysokości, zaświadczenia o wysokości wynagrodzenia, itp.); wyciągów ze wszystkich lokat i rachunków bankowych skarżącej za ostatnie trzy miesiące; w przypadku gdyby skarżąca pozostawała w związku małżeńskim wyciągów ze wszystkich lokat i rachunków bankowych małżonka skarżącej za ostatnie trzy miesiące oraz dokumentów wskazujących źródło i wysokość osiąganych przez niego dochodów; rachunków potwierdzających ponoszone przez skarżącą koszty związane z utrzymaniem domu (energia elektryczna, gaz, woda, telefon itp.); oświadczenia o posiadanych przez skarżącą samochodach osobowych z wyszczególnieniem ich marki, rocznika i szacowanej wartości; oświadczenia skarżącej w zakresie uzyskiwania dochodu przez jej dzieci (czy uzyskują dochód, z jakiego źródła i w jakiej wysokości); odpisu rocznego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych (PIT) skarżącej, a w przypadku gdyby pozostawała w związku małżeńskim także jej małżonka, za rok 2015 i 2016 (jeżeli zostało sporządzone). Jednocześnie pouczono skarżącą, że wykazanie przesłanek prawa pomocy obciąża stronę, która ubiega się o jego przyznanie. Powyższe wezwanie doręczono skarżącej w dniu 20 kwietnia 2017 r. (z.p.o. – k. 19 akt sądowych) jednakże nie udzieliła na nie odpowiedzi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika w sprawie (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei art. 246 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. Zgodnie z tym przepisem w zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, w zakresie częściowym natomiast - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zawarty w art. 246 § 1 i 2 P.p.s.a. zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Podkreślić należy, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). Jak wskazuje się doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku (por. postanowienie NSA z dnia z dnia 14 stycznia 2014 r. sygn. akt II FZ 1517/13 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Tym samym zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania powinno sprowadzać się więc jedynie do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w takim postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o przyznanie prawa pomocy, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Możliwość wystosowania takiego wezwania do strony daje art. 255 P.p.s.a. i z takiej możliwości Sąd w niniejszej sprawie skorzystał. Wezwanie do dostarczenia dodatkowych dokumentów wraz z pouczeniem, że wykazanie przesłanek prawa pomocy obciąża stronę, która ubiega się o jego przyznanie doręczono skarżącej w dniu 20 kwietnia 2017 r. jednakże skarżąca nie udzieliła na nie odpowiedzi. Oceniając tym samym wniosek skarżącej na postawie przedłożonych przez nią oświadczeń i dokumentów znajdujących się w aktach sprawy Sąd uznał, iż skarżąca nie wykazała, że spełnia przesłanki uprawniające do przyznania jej prawa pomocy w zakresie zwolnienia do kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata. Skarżąca oświadczyła, iż jej miesięczny dochód stanowi kwota 1800 zł uzyskiwana z tytułu świadczenia chorobowego. Zaś koszty utrzymania siebie i rodziny określiła na kwotę 1176 zł. Nie przedłożyła jednak dokumentów potwierdzających powyższe okoliczności. Zaznaczyć należy, że skarżąca wskazała, iż prowadzi gospodarstwo domowe wraz z 3 dorosłymi córkami (18, 20 i 21 lat). Mogą one zatem, pomimo kontunuowania nauki, uzyskiwać dochody chociażby z prac dorywczych a tym samym przyczyniać się do utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego. Zauważyć bowiem należy, że dla oceny czy strona jest w stanie ponieść koszty postępowania istotne znaczenie mają nie tylko jej dochody i stan majątkowy lecz również stan majątkowy i dochody innych domowników. Skarżąca wskazała, że Urząd Skarbowy dokonał bezprawnego zajęcia z jej kont bankowych, przy czym w złożonym wniosku PPF nie wykazała, że posiada oszczędności zgromadzone na rachunkach bankowych. Pomimo wezwania w tym zakresie skarżąca nie dostarczyła danych i dowodów pozwalających na ustalenie jej zdolności finansowych i zweryfikowanie złożonych przez nią oświadczeń, a tym samym nie wykazała przesłanek prawa pomocy. Podkreślić należy, że postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym. Oznacza to, że to wnioskodawca winien przekonać Sąd o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej analizy okoliczności z tym związanych ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2014 r. sygn. akt I FZ 200/14 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.