I SA/Go 149/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz po rozpoznaniu w dniu 6 maja 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T.K. od postanowienia z 15 kwietnia 2009 r. wydanego w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji dotyczącej weryfikacji zgłoszenia celnego postanawia: 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi; 2. w pozostałej części wniosek oddalić. W związku z wezwaniem do uiszczenia ustalonego na 200 zł wpisu od skargi na wskazaną na wstępie decyzję, T.K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że z uwagi na egzekucję należności celnych i podatkowych znalazł się na progu bankructwa. W treści wniosku skarżący oświadczył, że mieszka wspólnie z żoną i dwoma synami w wieku 17 i 18 lat, że prowadzi nie przynoszącą żadnego dochodu działalność gospodarczą, że jego żona pracuje za wynagrodzeniem miesięcznym wynoszącym 281,50 zł brutto. Wskazał, że miesięczne koszty utrzymania jego rodziny wynoszą 3000 zł. Stanowią je należności za mieszkanie, telewizję, radio i telefon, żywność oraz "inne opłaty". Całość tych kosztów finansowana jest przez jego ojca i teściów. Skarżący wezwany w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. - dalej cyt. jako p. p.s.a.) do uzupełnienia informacji podanych we wniosku oświadczył, że pomoc finansowa ojca i teściów stanowi jedyne źródło finansowania wydatków jego rodziny. Wskazał też, iż jego ojciec i teściowie utrzymują się z emerytur. Po rozpoznaniu wniosku referendarz sądowy postanowieniem wydanym dnia 15 kwietnia 2009 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Skarżący w ustawowym terminie wniósł sprzeciw od tego postanowienia. Nie godząc się z odmownym rozstrzygnięciem w przedmiocie prawa wskazał, iż od chwili wszczęcia postępowania weryfikacyjnego przez organy celne sytuacja finansowa jego i jego rodziny uległa pogorszeniu. Pozbawienie go prawa pomocy oznaczać będzie brak możliwości poddania przez Sąd ocenie zgodności z prawem działań organu celnego dokonanych w trakcie całego postępowania administracyjnego. Wskazał także, iż nawet najbardziej zapobiegliwy, przezorny i profesjonalny przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą w swoich działaniach nie jest w stanie uwzględnić ewentualnie mogące powstać skutków, które mogłyby być pokryte z planowanych wydatków. Podkreślił też, że duża ilość trwających sporów z organem celnym, które znajdują się na różnych etapach rozstrzygania, zarówno przed sądem jak i organem celnym, doprowadziła do sytuacji, kiedy określane w decyzjach administracyjnych wysokie zobowiązania i w związku z tym wysokie wpisy sądowe przekraczają nie tylko jego możliwości, ale również możliwości ich bliskich. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 p.p.s.a. wniesienie sprzeciwu ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i rodziny. Prawo pomocy w istocie swej ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nieposiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Z drugiej jednak strony opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji R.P. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Mając na względzie powyższe rozważania, w oparciu o złożone dokumenty i wynikającą z nich sytuację materialną i rodzinną wnioskodawcy Sąd uznał, że strona zasługuje na przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu w kwocie 200 zł. Przedmiotowa sprawa jest jedną z wielu, w której skarżący został zobowiązany do uiszczenia wpisu sądowego. W takiej sytuacji ocena kondycji majątkowej strony powinna opierać się na analizie całokształtu jego sytuacji życiowej i procesowej. Z tej perspektywy należało ocenić pomoc otrzymywaną przez skarżącego od rodziny jako jedyne źródło pokrycia jego potrzeb związanych z utrzymaniem siebie i bliskich oraz wykazywany brak dochodów z działalności gospodarczej. Niewątpliwie obowiązek pokrycia tych kosztów w kilkudziesięciu sprawach zawisłych przed tutejszym Sądem mógłby prowadzić do pozbawienia lub istotnego ograniczenia zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego oraz jego najbliższych. Za udzieleniem prawa pomocy przemawia także wzgląd na podstawowe funkcje wymiaru sprawiedliwości. Za zasadne na tym etapie postępowania należy uznać zwolnienie skarżącego od wpisu od skargi. Ten zakres zwolnienia gwarantuje skarżącemu możliwość dochodzenia ochrony jego prawa przed sądem. Jeśli chodzi o dalsze zwolnienie jest ono na tym etapie postępowanie przedwczesne. Zdolności wnioskodawcy do pokrycia innych, następczych i ewentualnych kosztów sądowych będzie można ocenić w odniesieniu do występującej w przyszłym czasie sytuacji, która przecież może ulec poprawie. Ze względu na możliwość na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.