I SA/Go 156/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim – Damian Bronowicki po rozpoznaniu w dniu 13 kwietnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D.J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za czerwiec 2015 r. postanawia: zwolnić skarżącego od wpisu od skargi powyżej kwoty 1.000 (tysiąc) złotych. D.J. złożył skargę na wymienioną w sentencji niniejszego postanowienia decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. W skardze zawarł wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz załączył do niej wypełniony formularz PPF. W uzasadnieniu wniosku podniósł, że nie jest w stanie ponieść kosztów opłaty od skargi bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Z uwagi na toczące się postępowania podatkowe i brak zwrotu podatku od towarów i usług skarżący "przejada" kredyty i dochody powodując wzrost wymagalnych zobowiązań u kontrahentów. Zgodnie z zawartym w formularzu PPF oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, skarżący mieszka z żoną A. oraz dwójką dzieci. Jedna z córek jest niepełnosprawna. Małżonkowie są właścicielami domu o powierzchni 120m2, dwóch mieszkań o powierzchniach 60,5 m2 i 55 m2 oraz działki wykorzystywanej w działalności gospodarczej o powierzchni 0,3007 ha wraz z budynkami 700m2. Łącznie nieruchomości mają wartość około 2.075.000 zł i są obciążone hipotekami w wysokości 1.830.000 zł. Ponadto posiadają wierzytelności o wartości 264.644 zł oraz samochód dostawczy [...] o wartości 12.000 zł. Zarówno D.J. jak i A.J. prowadzą działalność gospodarczą. W 2017 r. działalność prowadzona przez D.J. przyniosła 46.630 zł straty, przez A.J. 61.400 zł dochodu. Córka skarżących uzyskuje dochód w wysokości 800 zł renty. Wśród zobowiązań i stałych wydatków, skarżący wskazał m.in. raty kredytów w wysokości 12.550 zł, podatek od nieruchomości 1416 zł, media firmy 6.000 zł, media pozostałe 1200 zł, ubezpieczenie nieruchomości 1200 zł, rehabilitacja córki 2500 zł, wyżywienie 800 zł, chemia i kosmetyki 150 zł, ubrania 100 zł, paliwo 400 zł. Poinformował również o konieczności zakupu wózka dla córki o wartości 10.000 zł. Ponieważ treść ww. oświadczeń nie była wystarczająca do ustalenia rzeczywistych zdolności płatniczych skarżącego, wezwano jego pełnomocnika do przedłożenia dodatkowych dokumentów. W odpowiedzi pełnomocnik nadesłał wyciągi ze wszystkich rachunków bankowych Państwa J. za ostatnie 3 miesiące, odpis ostatniego rocznego zeznania podatkowego, zestawienia przychodów z działalności gospodarczych oraz koszty ich uzyskania za ostatnie 3 miesiące oraz kopie ostatnich trzech deklaracji podatkowych w podatku od towarów i usług składanych w związku z tymi działalnościami. Z nadesłanego formularz PIT-36 wynika, że w 2017 r. D.J. poniósł stratę z działalności gospodarczej w wysokości 46.586,99 zł oraz osiągnął dochód z innych źródeł w wysokości 3.452,67. Z kolei A.J. osiągnęła łączny dochód w wysokości 81.095 zł. Zgodnie z deklaracjami VAT-7 D.J. w grudniu 2017r. dostarczył towary lub świadczył usługi na kwotę 70.913 zł oraz nabył towary i usługi o wartości 54.441 zł netto. W styczniu 2018 r. były to kwoty odpowiednio 156.345 zł i 186.127 zł, a w lutym 160.388 zł i 126.176 zł. Łącznie 387.646 zł i 366.744 zł. Rozliczenie podatku od towarów i usług A.J. wskazuje, że w grudniu 2017 r. podstawa opodatkowania wyniosła łącznie 479.938 zł, a wartość netto nabytych towarów i usług wynosiła 253.036 zł. W styczniu 2018 r. były to kwoty odpowiednio 170.371 zł i 171.278 zł, w lutym 160.335 zł i 157.518 zł. Łącznie 810.644 zł i 581.832 zł. Zgodnie z bilansem firmy "D" D.J. za okres od stycznia do lutego 2018 r. jego łączny przychód wyniósł 318.833,30 zł, wydatki 41.537,60 zł, a koszt zakupu towarów i materiałów 301.572,70 zł. Z rozliczenia księgi przychodów i rozchodów firmy "D" A.J. za luty 2018 r. wynika, że jej przychód wyniósł 179.472,38 zł (przed tym okresem 170.370,17 zł), wydatki 17.637,82 zł (wcześniej 21.419,71 zł), a koszt zakupu towarów i materiałów 153.502,05 zł (166.840,43 zł). Nadesłane wyciągi z rachunków bankowych potwierdzają skalę działalności gospodarczych, okoliczność spłaty kredytów oraz brak zgromadzonych środków finansowych. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. - dalej: "P.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym przysługuje, jeżeli osoba występująca z wnioskiem wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przede wszystkim wskazać należy, że sytuacja finansowa osoby fizycznej pozostającej w związku małżeńskim nie może być oceniana w oderwaniu od możliwości płatniczych małżonka. Jeżeli w małżeństwie skarżącej nie orzeczono separacji bądź rozwodu, uzasadnione jest żądanie złożenia dokumentacji obrazującej dochody jego małżonki. W świetle orzecznictwa NSA przyjmuje się, że zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2017 r. poz. 682) – zwanej dalej "K.r.o.", małżonkowie są obowiązani m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, małżonek ma obowiązek udzielenia pomocy żonie w zakresie prowadzenia przez nią procesów sądowych. Odnosząc się do wniosku strony skarżącej, należy wyjaśnić, że dla oceny zdolności płatniczych osoby prowadzącej działalność gospodarczą istotny jest osiągany przychód, nie zaś dochód. Kategoria przychodu wskazuje bowiem na to, z jakim efektem prowadzona jest działalność gospodarcza. Okoliczność bilansowania się przychodów i wydatków nie przesądza jeszcze faktu, że podmiot utracił płynność finansową, a co za tym idzie, że zaistniały przesłanki przyznania prawa pomocy. Trzeba pamiętać, że brak lub niewielki dochód z prowadzonej działalności gospodarczej powstający wskutek wysokich kosztów uzyskania przychodu, skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie stanowi sytuacji tożsamej z brakiem środków finansowych. Stąd w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie NSA z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt II FZ 1843/14, CBOSA). Od grudnia 2017 r. firmy małżonków J. sprzedały towary i świadczyły usługi na łączną kwotę 1.198.290 zł. W tym samym okresie dokonały zakupów towarów i materiałów na kwotę 948.576. W styczniu i lutym 2018 r. inne wydatki związane z tymi działalnościami gospodarczymi wyniosły 80.595,13 zł. Z kolei wydatki związane z gospodarstwem domowym (jak wskazali w formularzu PPF) 5.600 zł miesięcznie. Podkreślenia wymaga również okoliczność, że przychody skarżących w dużej mierze przeznaczane są na spłatę kredytów. Co do zasady zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed koniecznością ponoszenia kosztów postępowań sądowych. Zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana z jednej strony z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych, jakie strona skarżąca musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej zaś strony z uwzględnieniem jej możliwości finansowych. Skarżący domaga się przyznania prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, na chwilę obecną, w czterech sprawach - sygnatury akt: I SA/Go 155/18, 156/18, 157/18 oraz 163/18. Wysokość wpisów sądowych od skarg w tych postępowaniach wynosi odpowiednio 3.650 zł, 2.930 zł, 5.228 zł i 1.182 zł, łącznie 12.990 zł. W ocenie orzekającego, uiszczenie przez skarżącego pełnych kosztów postępowania może wiązać się z zachwianiem równowagi finansowej działalności gospodarczych skarżącego i jego małżonki, co w konsekwencji doprowadzi do uszczerbku utrzymania koniecznego ich rodziny. Jednak przedstawiona przez skarżącego dokumentacja, przede wszystkim wskazująca wysokość przychodów jakie osiągnęli wraz z małżonką w ostatnich trzech miesiącach, pozwala na ocenę, że są w stanie wygospodarować środki pieniężne w łącznej wysokości 3.500 zł pozwalające na opłacenie części kosztów postępowań w sprawach I SA/Go 155/18, 156/18, 157/18 i 163/18 bez uszczerbku, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a., postanowiono jak w sentencji.