I SA/Go 157/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Jaśkiewicz Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Skowrońska - Pastuszko(spr.) Sędzia WSA Anna Juszczyk – Wiśniewska Protokolant Referent Alicja Rakiej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 lipca 2009 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] nr [...]. w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania decyzji ostatecznej w sprawie weryfikacji zgłoszenia celnego co do pochodzenia towarów oddala skargę. T.K. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] stycznia 2009 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję tego organu wydaną w dniu [...] września 2008 r. a odmawiającą uchylenia, po wznowieniu postępowania na wniosek skarżącego, ostatecznej decyzji Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie uznania zgłoszenia celnego za nieprawidłowe. Stan sprawy, w której zostało podjęte zaskarżone rozstrzygnięcie , był następujący: Wnioskiem z dnia [...] września 2007r. pełnomocnik skarżącego J.C., powołując przepisy art. 240 § 1 pkt 1 oraz art. 246 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.), zwanej Ordynacja podatkowa, wniósł między innymi, o wznowienie postępowania celnego i podatkowego w sprawie dotyczącej wydanej przez Dyrektora Izby Celnej decyzji ostatecznej z dnia [...] maja 2005 r. Uzasadniając wniosek skarżący wskazał, że uzyskana przez organy celne weryfikacja świadectwa pochodzenia jest dokumentem uzyskanym bezprawnie i nie mogła stanowić dowodu w sprawie. Organy celne nie miały ustawowej delegacji do występowania do zagranicznych organów lub instytucji o weryfikację dowodów, jakimi są świadectwa pochodzenia towarów, nie mogły zatem w postępowaniu celnym i podatkowym posługiwać się tymi dowodami, bowiem uzyskane bezprawnie dowody nie mogą stanowić dowodu w sprawie. Jak twierdził wnioskodawca, by móc stwierdzić, że świadectwo pochodzenia towaru jest fałszywe należy wskazać, na czym fałszerstwo polegało i kto go dokonał. Twierdził też , że organ celny powinien powołać biegłego w celu potwierdzenia lub obalenia tezy o sfałszowaniu świadectwa pochodzenia. Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia [...] grudnia 2007 r. działając m. in. na podstawie art. 243 § 3 Ordynacji podatkowej odmówił wznowienia postępowania. W wyniku odwołania skarżącego decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Dyrektor Izby Celnej uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Następnie postanowieniem z dnia [...] lipca 2008 r. Dyrektor Izby Celnej działając na podstawie art. 241 § 1 w zw. z art. 240 § 1 pkt 1 oraz 243 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej wznowił postępowanie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną z [...] maja 2005 r., a następnie decyzją z dnia [...] września 2008 r. odmówił jej uchylenia. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że postępowanie prowadzone na podstawie przepisów o wznowieniu postępowania jest jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania, którego istotą jest weryfikacja prawidłowości decyzji ostatecznej, wydanej w zwykłym postępowaniu administracyjnym. Celem wznowienia postępowania jest ustalenie, czy postępowanie zwykłe było dotknięte wadami określonymi w art. 240 § 1 pkt 1-8 Ordynacji podatkowej i usunięcie ewentualnych wadliwości, ustalenie czy i w jakim zakresie ta wadliwość wpłynęła na byt prawny decyzji ostatecznej. Zostało też wskazane, że w takim postępowaniu organ może rozpatrzyć sprawę co do istoty, tylko wówczas, jeżeli wystąpi jedna z przesłanek określonych w wyżej wymienionym przepisie. Organ podkreślił, że przepisy dotyczące wznowienia postępowania mają charakter szczególnej i zupełnej regulacji prawnej, która w drodze wyjątku i tylko w określonych sytuacjach dopuszcza możliwość wzruszenia ostatecznej decyzji. Ponieważ przesłanki wznowienia podlegają ścisłej wykładni i nie mogą być interpretowane rozszerzająco, postępowanie wznowieniowe nie może być wykorzystywane do pełnej, merytorycznej kontroli decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym, ponieważ nie jest to kontynuacja postępowania zwykłego. Podkreślono, iż dowody na których organ oparł się w postępowaniu administracyjnym zwykłym okazały się nieprawdziwe, co zostało potwierdzone przez upoważnioną instytucję tj. Tajwańską Izbę Handlową. Tym samym powołanie biegłego w celu potwierdzenia lub obalenia tezy organów celnych jest niezasadne. Wskazano przy tym, że organy celne posiadają uprawnienia do dokonywania weryfikacji tego rodzaju dokumentów na podstawie § 20a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r. w sprawie określenia szczegółowych zasad i trybu ustalania niepreferencyjnego pochodzenia towarów, sposobu jego dokumentowania oraz listy towarów, których pochodzenie musi być udokumentowane świadectwem pochodzenia (Dz. U. Nr 130, poz. 851 ze zm.). Według organu wynik weryfikacji nie może być przedmiotem oceny i dodatkowej weryfikacji i ma charakter wiążący dla organów celnych. Ponadto podano, że wyrokiem z dnia 30 maja 2006 r. sygn. akt I SA/Go 1841/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił skargę na decyzję z dnia [...] maja 2005 r. W odwołaniu skarżący podniósł, że organy celne nie wskazały na czym polegało sfałszowanie lub nieautentyczność przedłożonego wraz ze zgłoszeniem celnym świadectwa pochodzenia. Jest to, w jego ocenie, podstawowe zagadnienie, bowiem uznanie lub nieuznanie świadectwa pochodzenia ma bezpośredni wpływ na wymiar długu celnego. Taki sposób postępowania organów celnych naruszył podstawowe zasady postępowania określone w Ordynacji podatkowej. Dyrektor Izby Celnej po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] stycznia 2009 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, przyjmując w uzasadnieniu w znacznym zakresie argumentację, jak w decyzji pierwszoinstancyjnej. Rozstrzygnięcie powyższe zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze domagano się uchylenia zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, wnosząc również o zasądzenie kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżącego podniósł, że organ celny wskazał na brak okoliczności faktycznych i prawnych pozwalających na pozytywne załatwienie wniosku przyjmując, że organy celne w sposób wystarczający i zgodny z prawem rozpatrzyły zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Nadto strona skarżąca nie zgodziła się ze stanowiskiem organu celnego co do uznania, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim rozpatrując sprawę skargi strony przez jej oddalenie potwierdził, że nie zachodzą żadne okoliczności mogące stanowić o zasadności wniosku złożonego przez stronę. Skarżący wskazywał, że inne przesłanki legły u podstaw skargi złożonej poprzednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, a inne znalazły swoje odzwierciedlenie we wniosku strony o wznowienie postępowania i uchylenie decyzji, a w związku z tym skarżone decyzje naruszają obowiązujący porządek prawny i powinny być uchylone. Podkreślił przy tym, że Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie będąc związany ani zarzutami, ani wnioskami skargi, ani też powołanymi podstawami prawnymi, nie rozpatrzył, poprzednio rozpoznając sprawę całego materiału dowodowego, nie wskazał w swoim wyroku, na czym polegała owa fałszywość świadectwa pochodzenia przedłożonego wraz ze zgłoszeniem celnym. Ponadto Sąd ten nie zakwestionował sposobu weryfikacji autentyczności świadectw pochodzenia, który to sposób miał kluczowe znaczenie w niniejszej sprawie i zdaniem skarżącego zostały naruszone podstawowe zasady postępowania określone w Ordynacji podatkowej. Jak bowiem wynika ze zgromadzonych w sprawie dowodów, organ celny, działając na podstawie § 20a pkt 2 cyt. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 października 1997 r., zwrócił się do zagranicznej instytucji o zbadanie autentyczności wystawionego świadectwa pochodzenia towarów. Według skarżącego czynności te zostały przeprowadzone bez zachowania jakichkolwiek reguł postępowania, bowiem skoro wskazane rozporządzenie nie reguluje procedury współpracy polskich organów celnych z organem państwa obcego, nie oznacza to absolutnej dowolności postępowania, zaś w takim przypadku odpowiednie zastosowanie mają zasady proceduralne określone w Ordynacji podatkowej, które zostały pominięte w sprawie. Zdaniem skarżącego ani organy celne, ani też WSA nie wykazały, czy Dyrektor Izby Celnej zwrócił się do właściwego organu państwa obcego i zgodnie z obowiązującą w tym zakresie procedurą postępowania. Udzielona przez organ obcego państwa lakoniczna odpowiedź nie daje pewności, czy pismo tego organu zostało sporządzone w formie przewidzianej przez prawo miejscowe i w ramach kompetencji osób, które je wystawiły i podpisały. Ponadto nie zostało ustalone, czy organ weryfikujący świadectwo pochodzenia jest jedynym podmiotem uprawnionym do wystawiania i weryfikowania świadectw pochodzenia towarów i czy jest to w ogóle organ państwa, w rozumieniu prawa polskiego, czy też jakiś inny podmiot zagraniczny. Zarzut skargi dotyczył także niedokonania badania prawidłowości doręczenia stronom postępowania postanowienia o wznowieniu postępowania. W końcowej części uzasadnienia skargi podniesiono jeszcze, że stroną postępowania była również Agencja Celna (przedstawiciel pośredni), a podmiot ten nie został uznany za stronę postępowania i ten stan rzeczy również narusza prawo. Skarżący wywodził, że taka sytuacja prowadziła do braku informacji między stronami postępowania, jak też zakładał, że hipotetycznie istniała możliwość prowadzenia odrębnie postępowań. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się niezasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ), sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ocenie sądu podlega zgodność aktów administracyjnych z przepisami prawa materialnego i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpatrywania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W zakresie tak oznaczonej kognicji Sąd rozpoznający niniejszą sprawę nie dopatrzył się naruszeń wymienionych w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b lub c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej P.p.s.a. Nie stwierdził także przyczyn skutkujących nieważnością wydanych w postępowaniu administracyjnym decyzji lub ich wydania z naruszeniem prawa ( art.145 § 1 pkt 2 lub 3 P.p.s.a). Tym samym także nie podzielił zarzutów skargi w zakresie, w jakim prowadziłoby to do uchylenia zaskarżonej decyzji lub też czynności ją poprzedzających, prowadzonych w granicach sprawy. Wskazać należy i podkreślić, że zaskarżona decyzja została wydana w jednym z tzw. trybów nadzwyczajnych, jakim jest wznowienie postępowania. Instytucja wznowienia postępowania ma na celu stworzenie prawnej możliwości ponownego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia ponownego rozstrzygnięcia sprawy zakończonej decyzją ostateczną, jeżeli postępowanie prowadzone przez organy było dotknięte kwalifikowanymi wadami procesowymi, wyliczonymi wyczerpująco w art. 240 § 1 Ordynacji podatkowej. Według poglądów ugruntowanych w orzecznictwie, postępowanie wznowieniowe nie może być wykorzystane do pełnej merytorycznej kontroli decyzji wydanej w postępowaniu zwykłym (np. wyrok NSA z 6 grudnia 2001 r., sygn. akt III SA 1974/00, niepubl.). Nie jest to bowiem kontynuacja postępowania zwykłego. Wznowienie postępowania ma charakter postępowania nadzorczego w zakresie stwierdzenia wad postępowania zakończonego wydaniem decyzji ostatecznej, więc decyzja wydana w postępowaniu wznowieniowym jest decyzją o innej decyzji, a nie decyzją rozstrzygającą sprawę jako taką. Jest to zatem postępowanie szczególne, stanowiące odstępstwo od zasady stabilności decyzji administracyjnych (por. wyroki NSA: z 1 października 2003 r., III SA 2858/01 oraz z 23 września 2003 r., III SA 3333/01). W szczególności przedmiotem postępowania wznowieniowego nie może być ocena prawidłowości przeprowadzenia postępowania dowodowego w postępowaniu zwykłym, w tym np. prawidłowość uwzględnienia wniosków dowodowych strony. Taka ocena może być dokonywana jedynie przez organ drugiej instancji w postępowaniu odwoławczym (por. wyrok NSA z 20 maja 2005 r., FSK 1752/2004 ). Skarżący jako podstawę wznowienia postępowania wskazał przesłankę określoną w art. 240 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Stosownie do tego przepisu wznawia się postępowanie, jeżeli dowody, na których podstawie ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe. Skarżący upatruje uzasadnienia dla swojej tezy w tym, że organy celne odmawiając uznania przedłożonego świadectwa pochodzenia za autentyczne, oparły swoje stanowisko na wyniku weryfikacji pochodzącym od organu obcego państwa, w którym stwierdzono, że świadectwo pochodzenia "nie jest prawdziwe". Świadectwo to zostało zatem pominięte w procesie ustalania stanu faktycznego. Wszczęcie postępowania na wniosek skarżącego ograniczyło to postępowanie nadzwyczajne tylko do badania powołanej przesłanki wznowienia ( z art. 240 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej). W sprawie nie mogło być mowy o zastosowaniu powyższego przepisu w takim rozumieniu, w jakim zostało to przedstawione we wniosku o wznowienie, jak i w skardze. Skarżący zmierzał w istocie do wykazania wadliwości oceny dowodów, nie zaś wykazania fałszywości dowodu, na którym oparto ustalenia istotne dla wyniku sprawy w postępowaniu zwykłym. Podkreślić jeszcze należy, że decyzja, której wzruszenia domaga się skarżący, jest decyzją prawomocną, jako że została poddana kontroli sądowej. Wydane w sprawie orzeczenie ( I SA/Go 1841/05 ), zgodnie z art. 170 P.p.s.a. Jest wiążące nie tylko dla strony i sądu, który je wydał, ale wiąże również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Istotną treścią wyroku oddalającego skargę na decyzję jest ustalenie, że nie była ona prawnie wadliwa z punktu widzenia ustanowionych kryteriów zgodności z prawem decyzji administracyjnych. Z tych względów zasadnie organ przyjął, kierując się także wyżej wymienionym wyrokiem, że brak jest w sprawie przesłanek wznowienia określonych we wniosku strony. Podniesiony przez pełnomocnika skarżącego zarzut, że postanowienie o wznowieniu postępowania nie zostało prawidłowo doręczone (ponieważ odebrała je osoba podpisująca się "T") jest niezrozumiały. W aktach sprawy znajduje się bowiem potwierdzenie odbioru tego postanowienia przez osobę uprawnioną, a mianowicie W.J., legitymującego się pełnomocnictwem [...] (k. 81 akt administracyjnych). Niezrozumiały jest też zarzut dotyczący naruszenia art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej związany z Agencją Celną. Z jego niejasnej treści trudno jest wywieść, czy dotyczy on postępowania zakończonego decyzją ostateczną, czy też postępowania wznowieniowego. Jeżeli przyjąć, że dotyczy on postępowania zakończonego decyzją ostateczną, której uchylenia w wyniku wznowienia postępowania domagał się skarżący, to stwierdzić należy, iż Agencja Celna brała w nim udział, zaskarżając następnie do Sądu decyzję z dnia [...] maja 2005 r. (akta sprawy I SA/Go 1841/05). Jeżeli natomiast przyjąć, że zarzut ten dotyczy postępowania wznowieniowego, to wskazać należy, iż na przesłankę wznowieniową określoną w art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej, dającej stronie, która bez swej winy nie brała udziału w postępowaniu, prawo żądania wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją, może powoływać się wyłącznie ta strona, która nie brała udziału w postępowaniu. Wynika to jednoznacznie z treści art. 241 § 2 pkt 2 Ordynacji podatkowej, stanowiącego, iż wznowienie postępowania z przyczyn wskazanych w art. 240 § 1 pkt 4 następuje tylko na żądanie strony. Oznacza to, iż niedopuszczalne jest uwzględnienie z urzędu, bez wniosku strony, przesłanki wznowieniowej wynikającej z art. 240 § 1 pkt 4 Ordynacji podatkowej. W takiej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny nawet w przypadku stwierdzenia zaistnienia takiej przesłanki wznowieniowej nie mógłby z tego powodu uchylić zaskarżonej decyzji, ponieważ prawo takiego żądania służy tylko stronom, które nie brały udziału w postępowaniu (por. wyrok NSA z 31 sierpnia 2005 r., OSK 1955/04 niepubl.). Biorąc pod uwagę powyższe , na podstawie art. 151 P.p.s.a., Sąd orzekł zatem jak w sentencji. ( - ) A. Juszczyk-Wiśniewska ( - ) J. Jaśkiewicz ( - ) K.Skowrońska-Pastuszko