I SA/Go 1621/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stefan Kowalczyk Sędziowie Sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko (spr.) Asesor WSA Alina Rzepecka Protokolant Referent Danuta Chorabik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 września 2007 r. sprawy ze skargi [...] na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia I. uchyla zaskarżone postanowienie, II. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane, III. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz Skarżącego kwotę 100 zł ( sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Skarżący [...], działający przez pełnomocnika , zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...]r. , nr [...] w przedmiocie pozostawienia wniosku strony bez rozpatrzenia . Pismem z dnia [...]czerwca 2006 r. pełnomocnik skarżącego zgłosił organowi celnemu jednocześnie wniosek o : • wznowienie postępowania w sprawach dotyczących zgłoszeń celnych: - [...] z dnia [...] r. - [...] z dnia [...]r. - [...] z dnia [...]r. , w których wydane zostały ostateczne decyzje Dyrektora Izby Celnej nr [...] z dnia [...] r. oraz nr [...] i nr [...] z dnia [...] r. • stwierdzenie nieważności wymienionych powyżej decyzji ostatecznych . Dyrektor Izby Celnej wystąpił do wnioskodawcy pismem z dnia [...] sierpnia 2006 r. informując go , iż możliwe jest prowadzenie postępowania jedynie w jednym z wyżej wymienionych trybów nadzwyczajnych zmierzających do wzruszenia decyzji ostatecznych , zatem należy doprecyzować żądanie przez wskazanie trybu , na podstawie którego organ ma rozpatrzyć wniosek. Organ podał też powołując się na przepis art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej , że niewypełnienie tego warunku spowoduje pozostawienie wniosku bez rozpatrzenia. Odpowiadając na powyższe wezwanie pełnomocnik skarżącego przekazał swoje stanowisko twierdząc , że postępowania , których wszczęcia zażądał mogą być prowadzone niezależnie od siebie, bowiem się nie wykluczają i to do organu celnego należeć będzie właściwa kolejność prowadzenia postępowań. Podkreślił przy tym , że żądanie organu celnego odnoszące się do sprecyzowania wniosku , w rzeczywistości powoduje , że w sposób niezgodny z prawem zmusza się stronę do rezygnacji "co do wnioskowania jednego z trybów rozpatrzenia wniosku na rzecz drugiego trybu". W dniu [...] września 2006 r. Dyrektor Izby Celnej wydał postanowienie o pozostawieniu bez rozpatrzenia wniosku strony z dnia [...] czerwca 2006 r. Z uzasadnienia wynika , że organ uznał niesprecyzowanie wniosku co do wyboru trybu postępowania za nieuzupełnienie braków formalnych , podkreślając , iż "obowiązujące przepisy prawa nie stwarzają po stronie organu jakiegokolwiek marginesu uznaniowości w zakresie sposobu kwalifikowania wniosku strony". Organ nie zgodził się też z twierdzeniem wnioskodawcy , że oba wskazane przez niego tryby postępowania mogą być wszczęte niezależnie od siebie. Pełnomocnik strony składając zażalenie na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie wskazując przede wszystkim , że pozostawiony bez rozpatrzenia wniosek został w sposób należyty oparty o podstawy prawne wynikające z Ordynacji podatkowej (art. 240 § 1 pkt 1 oraz art. 247 § 1 pkt 2 i 3 ) oraz został właściwie uzasadniony i opłacony znakami opłaty skarbowej. Spełnienie przez skarżącego formalnych wymogów określonych w art. 165 i art. 168 Ordynacji podatkowej powinno spowodować wydanie przez organ celny postanowienia o wszczęciu postępowania. Dyrektor Izby Celnej nie znajdując podstaw do uwzględnienia argumentacji strony postanowieniem z dnia [...] października 2006 roku utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W motywach uzasadnienia wskazał, iż to że wnioskodawca wnosił w piśmie o jednoczesne prowadzenie dwóch postępowań według trybów nadzwyczajnych nie oznacza , iż daje to organowi podstawę do spełnienia tych żądań. Według organu II instancji przepisy działu IV Ordynacji podatkowej nie przewidują jednoczesnego prowadzenia postępowania w dwóch trybach nadzwyczajnych. W tych okolicznościach zgodne z art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej było wezwanie organu do strony , by sprecyzowała żądanie przez wskazanie według jakiego trybu ma być rozpoznany wniosek z dnia [...] czerwca 2006 r. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego pełnomocnik wniósł o uchylenie obu wydanych w przedmiotowej sprawie postanowień jako wydanych z naruszeniem prawa . Zarzucił uchybienie normom prawnym zawartym w Rozdziale 8 Ordynacji podatkowej przez niewydanie postanowienia dotyczącego wszczęcia wnioskowanych przez stronę postępowań, bowiem tylko brak spełnienia wymogów formalnych wniosku mógłby spowodować odmowę wszczęcia postępowania. Zarzut skargi dotyczył także niewskazania skarżącemu, jakie uchybienia znajdujące się we wniosku dają podstawę do pozostawienia go bez rozpatrzenia. W skardze wskazano też na naruszenie art.165 §1 Ordynacji podatkowej przez "zawężenie podania strony przez wezwanie jej do sprecyzowania tego wniosku o zastosowanie tylko jednego z trybów wnioskowanych przez stronę". W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie i przytoczył argumenty jak w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia . Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art.1 §1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Nadto zgodnie z art.3 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) - zwanej dalej P.p.s.a., sądy te sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone ustawą. Oznacza to, że skarga może zostać uwzględniona jedynie, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 P.p.s.a.). Oceniając sprawę według wyżej wskazanych kryteriów Sąd stwierdził , że skarga jest zasadna, naruszone zostały bowiem przepisy postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, iż kontrola prawidłowości decyzji ostatecznych wydanych w postępowaniu zwykłym odbywa się w ramach trybów postępowania nadzwyczajnego, wśród których rozróżniamy wznowienie postępowania , jak również stwierdzenie nieważności. Celem ich jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji dotkniętej istotnymi wadami kwalifikowanymi. Stwierdzenie przesłanek wznowienia postępowania określonych w art.240 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa ( Dz.U. Nr 137 , poz. 926 ze zm.) nie może jednocześnie stanowić przesłanki stwierdzenia nieważności z art.247 wymienionej ustawy. Wynika to z przyjętej postępowaniu administracyjnym zasady bezkonkurencyjności, oznaczającej niezależność poszczególnych trybów weryfikacji decyzji administracyjnej, które stosowane są do usunięcia określonych wad decyzji i nie mogą być stosowane zamiennie. Zasada ta stanowi również konsekwencję przyjęcia teorii gradacji wad decyzji administracyjnej, która zakłada konieczność odróżnienia wadliwości decyzji powodujących jej wzruszalność od wad, które powodują jej nieważność. ( por. wyrok NSA z dnia 24 października 2006 roku r., II OSK 71/06). Uruchomienie każdego z tych trybów opiera się na innych przesłankach. Nie jest więc wykluczone stwierdzenie nieważności decyzji w sprawie, w której toczy się postępowanie wznowieniowe. Różne skutki zakończenia postępowania w poszczególnych trybach nadzwyczajnych przemawiają jednak za zachowaniem odpowiedniej kolejności ich uruchamiania. Postępowanie wznawia się na wniosek strony lub z urzędu. Wniosek o wznowienie postępowania należy oceniać według jego treści, a nie cech formalnych. Organ powinien zbadać przedmiot wniosku (wyrok NSA z dnia 17 lutego 2000 r., I SA/Gd 2121/99, Temida (CD), Sopot 2002). Podanie o wznowienie postępowania wszczyna postępowanie wstępne, tzn. badanie, czy należy dokonać wznowienia postępowania (por. postanowienie NSA z dnia 15 września 1992 r., IV SA 594/92). Przy czym datą wszczęcia trybów nadzwyczajnych jest dzień wpływu wniosku strony do właściwego organu. Zarówno w doktrynie prawa podatkowego, jak też w orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że wszczęcie postępowania w przedmiocie wznowienia postępowania zakończonego wydaniem ostatecznego rozstrzygnięcia nie wyłącza możliwości wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności. Zastosowanie przez organ tego drugiego trybu powoduje następstwa prawne dalej idące niż zastosowanie trybu wznowienia. Dlatego też w sytuacji uruchomienia obu trybów, należy dać priorytet pierwszemu z nich, a postępowanie w sprawie wznowienia winno zostać zawieszone (por. wyrok NSA z dnia 18 marca 1998 roku, II SA 4/98). W konsekwencji oznacza to , że gdy dojdzie do stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia, postępowanie w sprawie wznowienia postępowania powinno być, na podstawie art.208 §1 Ordynacji podatkowej, umorzone jako bezprzedmiotowe. Omówione powyżej zasady powinny też znaleźć zastosowanie na etapie postępowania prowadzonego przez organy w niniejszej sprawie. Z akt administracyjnych wynika, iż wszczęcie trybów nadzwyczajnych nastąpiło na wniosek strony przez złożenie pisma z dnia 5 czerwca 2006 roku. We wniosku pełnomocnik precyzyjnie wskazał przesłanki, w oparciu o które zdecydował się na wniesienie przedmiotowego żądania. W zakresie stwierdzenia nieważności powołał się na art.247§1 pkt 2 i 3 Ordynacji podatkowej (czyli brak podstawy prawnej oraz rażące naruszenie prawa), zaś w kwestii wznowienia postępowania wskazał na art.240 §1 pkt 1 Ordynacji podatkowej ( to jest fałszywe dowody). W ocenie składu orzekającego, wystosowanie przez organ do strony wezwania w trybie art.169 §1 Ordynacji podatkowej byłoby uzasadnione, gdyby wnioskodawca nie wskazał konkretnych przesłanek, które w jego ocenie czyniły zasadnym złożenie przedmiotowego wniosku. Tymczasem, jak dowodzi treść wyżej wymienionego pisma skarżącego, w tej materii sformułowane zostało właściwie umotywowane. Dlatego też za całkowicie nietrafne i pozbawione podstaw należy uznać działanie organu mające na celu zobowiązywanie strony, by w zakreślonym terminie i pod określonym rygorem dokonała wyboru któregokolwiek z postępowań nadzwyczajnych. W konsekwencji za nieuzasadnione okolicznościami sprawy jak i przepisami prawa należy również uznać wydanie postanowienia o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia , z powołaniem się na art.169 §1 , § 2 i § 4 Ordynacji podatkowej . Zważywszy na powyższe uchybienia za słuszne należy uznać stanowisko skarżącego, iż złożenie wniosku dotyczącego wszczęcia dwóch różnych procedur postępowań nadzwyczajnych nie może spowodować administracyjnego przymusu, tak jak uczynił to organ celny, polegającego na wezwaniu strony do zawężenia ( "sprecyzowania") jej podania przez wskazanie tylko jednego z trybów wnioskowanych przez nią wcześniej , bowiem stanowi to o naruszeniu prawa strony do żądania wszczęcia postępowań, wynikającego z art.165 Ordynacji podatkowej, w tym do prowadzenia postępowań w oparciu o art.240 i art.247 wymienionej ustawy. Z wyżej wskazanych powodów należało zatem , na podstawie art.145 §1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. , uchylić zaskarżone rozstrzygnięcie administracyjne . W wyniku tego orzeczenia organ będzie obowiązany przeprowadzić postępowanie według zasad wskazanych powyżej przez Sąd . O niewykonalności uchylonego postanowienia Sąd orzekł na podstawie art.152 P.p.s.a. , natomiast o zwrocie kosztów postępowania w myśl art. 200 tej ustawy. (-) Alina Rzepecka (-) Stefan Kowalczyk (-) Krystyna Skowrońska-Pastuszko