I SA/Go 184/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie: Sędzia WSA Krystyna Skowrońska-Pastuszko po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 maja 2009 r. na skutek sprzeciwu wniosku T.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia po wznowieniu postępowania ostatecznej decyzji w sprawie weryfikacji zgłoszenia celnego co do pochodzenia towaru p o s t a n a w i a 1. przyznać skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od wpisu; 2. w pozostałej części wniosek oddalić. W związku z wezwaniem do uiszczenia należnego wpisu w kwocie 200 zł, od skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] lutego 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia w trybie wznowienia postępowania decyzji w sprawie weryfikacji zgłoszenia celnego co do pochodzenia towaru, skarżący T.K. wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych podnosząc, że sytuacja w jakiej znalazł się od momentu wszczęcia postępowań celnych w stosunku do jego firmy, do momentu wydania decyzji obciążających go kwotą należności celno-podatkowych ulega ciągłemu pogorszeniu. Według skarżącego skutkiem działań organów celnych było doprowadzenie go do całkowitego bankructwa, a aktualnie jego rodzina egzystuje tylko dzięki finansowemu wsparciu ojca skarżącego oraz teściów. W treści wniosku skarżący oświadczył, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dwoma synami w wieku 19 i 18 lat, prowadzi działalność gospodarczą nie osiągając żadnego dochodu z tego tytułu, jego żona pracuje na podstawie umowy na czas określony za wynagrodzeniem miesięcznym wynoszącym 281,50 zł brutto. Podał też , że od dnia [...] lipca 2002 r. w jego małżeństwie występuje ustrój rozdzielności majątkowej. Żona poinformowała skarżącego , że nie ma żadnego majątku. Wskazał, że miesięczne koszty utrzymania jego rodziny wynoszą 3.000 zł , na co składają się takie wydatki, jak: należność za mieszkanie, opłaty radiowo-telewizyjne, za telefon, energię elektryczną i gaz , koszty wyżywienia , jak również leków oraz inne opłaty związane m.in. z kształceniem dzieci. Skarżący, wezwany na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej P.p.s.a., złożył dodatkowe dokumenty w postaci kopii deklaracji VAT-7 za grudzień 2008 r. oraz za styczeń i luty 2009 r., w których w zakresie podatku od towarów i usług nie wykazano podatku należnego. Złożył też oświadczenie, iż nie posiada rachunków bankowych oraz lokat , a teściowie oraz ojciec są emerytami, lecz skarżący nie posiada wiedzy co do wysokości ich świadczeń z tego tytułu , bowiem odmówili podania mu stosownych danych. Po rozpoznaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) referendarz sądowy postanowieniem z dnia 6 maja 2009 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Z uzasadnienia wynika, że w ocenie referendarza treść oświadczeń skarżącego jest nieprzekonująca i nie wykazał on, by uiszczenie wpisu od skargi bądź potencjalnych innych kosztów sądowych przekraczało jego możliwości majątkowe. Referendarz wskazał też na niemożliwość zweryfikowania prawdziwości informacji , iż skarżącego i jego rodzinę utrzymują jego ojciec i teściowie. Brak bowiem jakichkolwiek informacji o wysokości dochodów krewnych. Wskazano przy tym na dopuszczalność badania sytuacji majątkowej członków rodziny wnioskodawcy , gdy podaje on, iż pozostaje na wyłącznym utrzymaniu tych osób. Ponadto zostało przyjęte, iż trudno uznać , by wydatki na radio i telewizję służyły utrzymaniu koniecznemu, zatem przeznaczenie asygnowanych na ten cel kwot na koszty sądowe z pewnością nie spowoduje niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych skarżącego i jego rodziny. Od powyższego postanowienia skarżący w ustawowym terminie wniósł skutecznie sprzeciw, w którym , nie godząc się z odmownym rozstrzygnięciem w przedmiocie prawa pomocy, w uzasadnieniu podkreślał, że od chwili wszczęcia postępowania weryfikacyjnego przez organy celne jego sytuacja finansowa i jego rodziny ulega ciągłemu pogorszeniu. Pozbawienie prawa pomocy w kwestii całkowitego zwolnienia z kosztów sądowych jest , według skarżącego, równoznaczne z brakiem możliwości poddania przez Sąd ocenie zgodności z prawem działań organu celnego dokonanych w trakcie całego postępowania administracyjnego. Sytuacja ta powoduje, że w rzeczywistości skarżący zostaje pozbawiony konstytucyjnego prawa do sądu, który jako jedyna instytucja może zbadać działania organu celnego w zakresie zgodności z prawem. Skarżący zauważył także, iż nawet najbardziej zapobiegliwy, przezorny i profesjonalny przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą, w swoich działaniach nie jest w stanie uwzględnić ewentualnie mogących powstać skutków, które należałoby pokryć w ramach planowanych wydatków. Odmowa udzielenia przez Sąd prawa pomocy w odczuciu skarżącego jest równoznaczna z pozbawieniem go prawa do rzetelnej oceny przez Sąd dowodów i faktów oraz okoliczności uznanych przez organ celny za dostatecznie udowodnione. Stan taki spowoduje, że nigdy nie będzie w stanie uzyskać stanowiska niezawisłego sądu w sprawach, które doprowadziły jego życie "do koszmaru i rzeczywistego bankructwa". W ocenie skarżącego , w trakcie postępowania w przedmiocie prawa pomocy zostało przez niego wykazane ponad wszelką wątpliwość, że jego codzienna egzystencja zależy od pomocy rodziców żony i ojca skarżącego, w związku z czym nie można uznać za słuszne przyjęcie w postanowieniu z dnia 6 maja 2009 r. , że wydatki ponoszone na opłaty radiowo-telewizyjne mogłyby być przeznaczone na uiszczenie wpisu sądowego, jako że wydatki te są wielokrotnie niższe od tego wpisu. Podkreślił jeszcze, iż duża ilość trwających sporów z organem celnym, które znajdują się na różnych etapach rozstrzygania, zarówno przed sądem jak i organem celnym, doprowadziła do sytuacji, kiedy określane w decyzjach administracyjnych wysokie zobowiązania i w związku z tym wysokie wpisy sądowe przekraczają nie tylko jego możliwości, ale również możliwości bliskich - nawet gdyby hipotetycznie założyć, że takową pomoc w ogóle oni mu udzielą. Przekonywał, iż pozbawienie go prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych spowoduje, że decyzje organu celnego nie zostaną poddane rzetelnej i niezależnej ocenie Sądu, a zatem odmowa przyznania takiej formy pomocy doprowadzi do sytuacji, która utrwali organ celny w przekonaniu, że jego działania stanowią o zachowaniu granic prawa i braku naruszenia prawnych unormowań. W konkluzji skarżący wniósł o uchylenie skarżonego postawienia i ponowne rozpatrzenie złożonego wniosku o udzielenie mu prawa pomocy. Sąd zważył: W myśl art. 260 P.p.s.a. wniesienie sprzeciwu ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został ten środek wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Prawo pomocy obejmuje na podstawie art. 244 § 1 P.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, co stanowi jego zakres całkowity w myśl art. 245 § 2 tej ustawy. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Według zaś art. 245 § 4 cyt. ustawy częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści cyt. powyżej przepisu wynika, iż ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej wniosek w zakresie przyznania tego prawa. Okoliczności wskazane w tym wniosku należy uzasadnić i uprawdopodobnić, a uznanie czy to nastąpiło, należy do oceny sądu. Mając na względzie powyższe zasady, w oparciu o całokształt złożonych dokumentów, okoliczności sprawy, sytuację materialną i rodzinną wnioskodawcy - Sąd doszedł do przekonania, że skarżący zasługuje na przyznanie prawa pomocy, w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie w części od opłat sądowych, a mianowicie od należnego wpisu od skargi, którego wysokość wynosi 200 zł. Sąd wziął m.in. pod uwagę, iż przedmiotowa sprawa nie jest jedyną, w której skarżący zobowiązany jest do uiszczenia należnego wpisu sądowego. W takiej zaś sytuacji ocena kondycji majątkowej strony musi być oparta na analizie wymaganych na dany moment kosztów postępowania sądowego i aktualnej sytuacji finansowej strony. W tej mierze nie mógł być pominięty czynnik związany z prowadzeniem licznych postępowań sądowych, wzgląd należało też mieć na to, że pomoc otrzymywana od wstępnych stanowi właściwie wyłączne źródło pokrycia potrzeb egzystencjalnych skarżącego oraz pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym członków najbliższej rodziny. Skarżący wykazał przy tym , że nie osiąga dochodów z działalności gospodarczej , wskazując przy tym , że "utrzymywanie" działalności gospodarczej jest w jego odczuciu potrzebne do dalszej obrony jego interesów w trwających sporach z organami administracji. W tych okolicznościach Sąd przyjął , że domaganie się uiszczenia należnych opłat sądowych może spowodować niebezpieczeństwo pozbawienia skarżącego i jego najbliższych możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych lub może też prowadzić do ograniczenia prawa do kontroli zaskarżonej decyzji administracyjnej. Na podstawie powołanych wyżej przepisów art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 P.p.s.a. Sąd postanowił zatem, jak w sentencji.