I SA/Go 192/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Niedzielski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 czerwca 2018 r. sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 22 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Go 192/18 w sprawie ze skargi P.R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. z tytułu dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia: zmienić zaskarżone postanowienie i zwolnić skarżącego od wpisu od skargi w części przekraczającej 300 (trzysta) złotych. P.R., reprezentowany przez doradcę podatkowego, wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. z tytułu dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2000 zł skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący wskazał, że nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów wpisu sądowego od skargi. Z zawartego w formularzu PPF oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe wraz z małżonką P.R.. Źródłem jego utrzymania są dochody z najmu dwóch lokali mieszkalnych. Posiada 3 mieszkania o powierzchniach 31,9 m2, 31,87 m2 oraz 60 m2. Dwa pierwsze z nich obciążone są hipoteką przez organ podatkowy. Nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i wierzytelności. Jedynym przedmiotem o wartości powyżej 5.000 zł jest samochód osobowy marki [...], rok produkcji 2005. Jego dochód netto wynosi 1650 zł natomiast, dochód małżonki prowadzącej wraz z nim gospodarstwo domowe – 2060 zł. Zgodnie z zarządzeniem Referendarza sądowego z dnia 7 maja 2018 r., w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369) – powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", wezwano pełnomocnika skarżącego aby w terminie 7 dni dodatkowo złożył: wyciągi ze wszystkich kont bankowych obojga małżonków, odpisy ich rocznych zeznań podatkowych, oświadczenia o wysokości kosztów związanych z utrzymaniem rodziny skarżącego. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego nadesłał roczne zeznanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych skarżącego oraz jego żony za 2017 r., deklarację skarżącego PIT-28 za 2017 r. Jednocześnie poinformował, że skarżący na początku 2017 r. przez ponad trzy miesiące uzyskiwał dochody z tytułu umowy o pracę. Obecnie jego jedynym źródłem dochodów są dochody z umowy najmu. Skarżący nie posiada rachunków bankowych. Zaś jego miesięczne wydatki na utrzymanie gospodarstwa domowego to: wyżywienie: ok. 1200 zł; czynsz/media: średnio ok.800-900 zł; koszty leczenia ok. 200-250 zł; ubranie, kultura, komunikacja: ok 300-400 zł; utrzymanie samochodu – średnia wydatków rocznych z uwzględnieniem kosztów napraw, ubezpieczenia, paliwa – ok. 500 zł miesięcznie; podatek od nieruchomości ustalony dla trzech lokali mieszkalnych + koszty remontów – średnia wydatków rocznych przypadających na jeden miesiąc – ok. 200 zł; wydatki nadzwyczajne (wyposażenie domu, naprawa usterek, zakup lub naprawa sprzętu TV lub AGD itp.) – średnio ok 100 zł miesięcznie. Nadto pełnomocnik skarżącego zaznaczył, że skarżący wspiera finansowo również swoja mamę H.R., która mieszka osobno i nie jest w stanie z niskiej emerytury (netto ok. 1,100 zł) pokryć wszystkich wydatków związanych z utrzymaniem. Miesięczna wysokość wsparcia finansowego w zależności od potrzeb mamy oraz możliwości finansowych skarżącego wynosi od 100 do 200 zł. Pełnomocnik skarżącego podkreślił również, że skarżący w styczniu 2018 r. poniósł koszty wpisu sadowego od skargi oznaczonej sygn. akt I SA/Go 394/17 w wysokości 500 zł. Postanowieniem z dnia 22 maja 2018 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W motywach uzasadnienia postanowienia Referendarz wyjaśnił, że obowiązkiem strony wnoszącej o przyznanie prawa pomocy jest przedstawienie, w sposób nie budzący wątpliwości, swojej sytuacji majątkowej. Stwierdził, że skarżący nie wywiązał się z tak rozumianego obowiązku. Pomimo wezwania, pełnomocnik P.R. nie nadesłał wyciągów z rachunków bankowych żony wnioskodawcy. Zdaniem Referendarza okoliczność ta uniemożliwia analizę rzeczywistej sytuacji majątkowej rodziny skarżącego. Skutkuje to brakiem możliwości przyznania prawa pomocy. W ocenie Referendarza, nie bez znaczenia jest również to, że podobnie sformułowanego wezwania skarżący nie wykonał także w sprawie I SA/Go 394/17. Może to świadczyć o tym, że brak wyciągów bankowych nie jest skutkiem przeoczenia, a celowym działaniem strony. Od powyższego postanowienia skarżący wniósł sprzeciw żądając uchylenia zaskarżonego postanowienia. Do sprzeciwu załączono wyciągi bankowe z rachunku bankowego małżonki skarżącego – P.R. za ostatnie dwa miesiące. Zdaniem skarżącego, z przedstawionych przez niego informacji wynika, że nie posiada on środków pieniężnych pozwalających na pokrycie wpisu sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 P.p.s.a. rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 P.p.s.a., sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Natomiast zgodnie z treścią § 2 ww. przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu Zgodnie z treścią art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.), zaś w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 3 tej ustawy). Z kolei przepis art. 246 § 1 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej. W zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżący, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2 art. 246 § 1 P.p.s.a.). Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. postanowienie NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08, dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania prawa pomocy we wskazanym zakresie należy więc do Sądu, przy czym ocena sytuacji materialnej nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochodów, ale również polega na zbadaniu, czy posiada on majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych. Podnieść też należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Z tego też względu przesłanki zastosowania tej instytucji powinny być interpretowane w sposób ścisły. Pomoc finansowa ze strony państwa przysługiwać będzie jedynie podmiotom, które nie mogą - z powodów od siebie niezależnych - pozyskać środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego (postanowienie NSA z dnia 16 kwietnia 2008 r., II OZ 326/08, dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl). Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącego dokumentów i oświadczeń oraz załączonych do sprzeciwu wyciągów z rachunku bankowego małżonki skarżącego, Sąd stwierdził, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do zwolnienia skarżącego od wpisu od skargi w części przekraczającej 300 zł. Brak jest podstaw by zwolnić skarżącego od ponoszenia kosztów sądowych w całości bowiem, w ocenie Sądu, z przedstawionych przez skarżącego oświadczeń i dokumentów wynika, iż jest on w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Skarżący posiada 3 mieszkania o powierzchniach 31,9 m2, 31,87 m2 oraz 60 m2. Dwa pierwsze z nich obciążone są hipoteką przez organ podatkowy. Skarżący nie posiada oszczędności, papierów wartościowych i wierzytelności. Jedynym przedmiotem o wartości powyżej 5.000 zł jest samochód osobowy marki [...], rok produkcji 2005. Skarżący wraz z małżonką uzyskują stałe dochody z najmu nieruchomości oraz wynagrodzenia za pracę małżonki skarżącego w kwocie 3710 zł netto (1650 zł z umowy najmu i 2060 zł z tytułu wynagrodzenia za pracę). Z oświadczenia skarżącego wynika, iż miesięczne wydatki związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżącego wynoszą od 3.400 zł do 3750 zł. Generują zatem całość uzyskiwanych odchodów. O ile okoliczność ta powoduje, że skarżący nie jest w stanie uiścić całej kwoty wpisu sądowego od skargi, tj. 2000 zł bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to należy mieć na uwadze, że wśród wskazanych miesięcznych wydatków skarżący wymienił m.in.: ubranie, kultura, komunikacja: ok 300-400 zł; utrzymanie samochodu – średnia wydatków rocznych z uwzględnieniem kosztów napraw, ubezpieczenia, paliwa – ok. 500 zł, wydatki nadzwyczajne (wyposażenie domu, naprawa usterek, zakup lub naprawa sprzętu TV lub AGD itp.) – średnio ok 100 zł, które nie są wydatkami niezbędnymi, co też pozwala przyjąć, że skarżący jest w stanie poczynić oszczędności na częściowe uiszczenie wpisu sądowego od skargi w kwocie 300 zł. Tym bardziej, że na dzień [...] maja 2018 r. saldo na rachunku bankowym małżonki skarżącego wynosiło 2000,42 zł Zaznaczyć należy, że w momencie wydawania przez Referendarza sądowego zaskarżonego postanowienia skarżący nie wywiązał się z obowiązku przedstawienia, w sposób nie budzący wątpliwości, swojej sytuacji majątkowej bowiem pomimo stosownego wezwania, nie przedłożył wyciągów z rachunków bankowych małżonki. Brak ten skutkował odmową przyznania prawa pomocy. Niemniej jednak skarżący składając sprzeciw przedłożył wyciągi z rachunku bankowego żony, co umożliwiło analizę jego rzeczywistej sytuacji majątkowej. Z tego też względu Sąd uznał, iż w niniejszej sprawie, z uwagi na ekonomikę postępowania, zaistniała podstawa do zmiany zaskarżonego postanowienia. Zaznaczyć bowiem trzeba, że stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Wniosek ten wolny jest od opłat sądowych. Z powyższego przepisu wynika, że strona ma prawo wielokrotnego wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w tej samej sprawie. Ponowne złożenie wniosku w tej samej sprawie może być spowodowane w szczególności zmianą sytuacji majątkowej strony w odniesieniu do sytuacji, na podstawie której został rozpoznany poprzedni wniosek, jak również zmianą etapu postępowania, w szczególności gdy skarżący wnosi o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w celu sporządzenia skargi kasacyjnej (por. H. Knysiak-Sudyka [w:] Woś T.(red), Knysiak-Sudyka H., Romańska M. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz do art. 243.Teza 5. LEX). Tym samym utrzymanie w niniejszej sprawie zaskarżonego postanowienia w mocy spowodowałoby, że skarżący ponownie wniósłby o przyznanie prawa pomocy przedkładając dokumenty, które w momencie rozpoznania sprzeciwu są już Sądowi znane, co prowadziłoby do zbędnego przedłużenia postępowania. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na postawie art. 260 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.