I SA/Go 2/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stefan Kowalczyk po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 sierpnia 2013 r. na skutek wniesienia sprzeciwu wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi Z.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych w łącznym zobowiązaniu pieniężnym za okres 2001 r., 2003-2006 r. oraz 2008-2012 r. postanawia: 1. Zwolnić stronę skarżącą od opłat sądowych. 2. W pozostałym zakresie wniosek oddalić. Skarżący – Z.G., zarządzeniem z dnia 9 stycznia 2013 r. został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] września 2012 r. nr [...] w wysokości 500 zł. W odpowiedzi skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy domagając się w nim całkowitego zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że nie ma oszczędności, jest właścicielem domu mieszkalnego o pow. 100 m2 oraz gospodarstwa rolnego o pow. 37,04 ha przynoszącego skarżącemu i jego żonie dochody oszacowane na 2.000 zł miesięcznie. Mieszka wraz z żoną i dwójką dzieci, które studiują na studiach stacjonarnych. Żądanie przyznania prawa pomocy uzasadniał "trudnymi warunkami" zaliczając do nich: dwukrotną powódź (w latach 1997 i 2008), dwukrotną klęskę suszy oraz kradzież zboża (w 2005 roku). Skarżący zadeklarował, że posiada 24.000 zł. W odpowiedzi na wezwanie o przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych swoich i żony, zestawienia płatności otrzymanych w związku z prowadzeniem gospodarstwa rolnego za lata 2011, 2012 i 2013 (wraz z odpisami decyzji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa), jak również dokumentów potwierdzających zajęcia egzekucyjne należących do niego praw, skarżący złożył pismo, w którym ponowił argumentację wniosku o przyczynach swoich kłopotów finansowych zaliczając do nich powódź z 1997 roku oraz kradzież zboża, które miały doprowadzić do powstania zaległości podatkowych oraz zaległości wobec KRUS. Jednocześnie przedłożył kserokopie decyzji o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego (35.008 zł w roku 2011 - decyzja z [...]/12/2011 oraz 32.182,77 za rok 2012 - decyzja z [...]/12/2012), odpis księgi wieczystej z 2006 roku zaświadczający wpis hipoteki zwykłej na rzecz banku oraz dwóch hipotek przymusowych na rzecz Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, zawiadomienie o wpisie i wykreśleniu hipoteki na rzecz gminy z 2005 roku, odpisy zawiadomień o zajęciu praw majątkowych: z [...] marca 2012 r. na 882,93 zł oraz z [...] marca 2013 r. na kwotę 2.758 zł. Przedłożył również odpis wyroku karnego Sądu Okręgowego z dnia [...] grudnia 2007 r., którym skazano sprawcę oszustwa popełnionego w 2005 r. na szkodę skarżącego wynoszącą 25.764 zł jak również odpis postanowienia komornika sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przeciwko sprawcy tego oszustwa wobec nieskuteczności egzekucji. Skarżący nie przedstawił wyciągów z rachunków bankowych. Referendarz sądowy, postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2013 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że z przedłożonych dokumentów nie wynika w sposób niezbity by skarżący i jego rodzina znajdowali się w położeniu uniemożliwiającym sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym. Zwrócił uwagę, że skarżący posiada oszczędności ulokowane na rachunkach bankowych, bowiem we wniosku o przyznanie prawa pomocy w rubryce "zasoby finansowe" wpisał "ok. 24.000 zł jak ROR bankowy". Dodał przy tym, że skarżący nie przedstawił ani wyciągów z rachunków bankowych ani dokumentu świadczącego o zajęciu wszystkich środków znajdujących się na tych rachunkach czyli należy przyjąć, że aktywa te znajdują się w jego swobodnej dyspozycji, co z kolei przesądziło o tym, że skarżący jest w stanie sfinansować koszty sądowe oraz wynagrodzenie radcy prawnego. Oceny referendarza w tym zakresie nie zmieniły okoliczności podniesione przez skarżącego dotyczące szkód majątkowych, których padł ofiarą (powodzie, susze czy kradzież zboża, gdyż - jak podkreślił - miały one miejsce kilka lat temu i w świetle ustalenia o posiadaniu zasobów finansowych obiektywnie niemożliwym jest uznanie, by rzutowały one na obecną sytuację materialną skarżącego w stopniu uniemożliwiającym sfinansowanie udziału w postępowaniu przed sądem administracyjnym. Również egzekucyjne zajęcie wierzytelności skarżącego świadczy jedynie o nieterminowym wywiązywaniu się ze zobowiązań, nie zaś o braku faktycznych możliwości ich finansowania. Na powyższe postanowienie skarżący, w ustawowym terminie siedmiu dni od doręczenia powyższego postanowienia, wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu ponownie wskazał na przyczyny powstania zaległości podatkowych (powodzie, susze, oszustwo i bezskuteczność egzekucji komorniczej u sprawcy) podkreślając, że strat tych nie można odrobić w ciągu roku czy dwóch. Wyjaśnił, że owe środki finansowe na rachunku bankowym to dotacja bezpośrednia otrzymana z ARiMR, o której informował o złożonym oświadczeniu. Pismem z dnia [...] lipca 2013 r., w odpowiedzi na wezwanie Sądu, skarżący przedłożył wydruk z rachunku bankowego prowadzonego przez BS za ostatnie trzy miesiące, którego saldo na dzień [...] lipca 2013 r. wynosi 61,05 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuję: Instytucja prawa pomocy stanowi zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu, jako podstawowego standardu państwa prawnego. Umożliwia bowiem realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. W myśl art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) zw. dalej "P.p.s.a.", wniesienie sprzeciwu ma ten skutek, że postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Prawo pomocy obejmuje na podstawie art. 244 § 1 P.p.s.a. zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, co stanowi jego zakres całkowity w myśl art. 245 § 2 P.p.s.a. Zgodnie z art. 245 § 3 P.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków, albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata. Zgodnie z § 4 cytowanego artykułu częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Zaś, przepis art. 246 § 1 P.p.s.a. wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej (a taką jest skarżący). W zakresie całkowitym następuje ono, gdy osoba fizyczna wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, gdy wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego dla utrzymania siebie i swojej rodziny. Prawo pomocy w istocie swej ma stanowić zabezpieczenie konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Ma bowiem umożliwiać realizację swoich praw na drodze sądowej podmiotom nie posiadającym dostatecznych środków na ponoszenie niezbędnych kosztów postępowania. Z drugiej jednak strony, Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 roku, FZ 478/04 (niepubl.) podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z treści cytowanego wyżej przepisu wynika, iż ciężar wykazania występowania przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na osobie składającej wniosek w zakresie przyznania tego prawa. Okoliczności wskazane w tym wniosku należy uzasadnić i uprawdopodobnić, a uznanie czy to nastąpiło należy do oceny sądu. Oceniając sytuację majątkową skarżącego należało uznać, iż złożony wniosek był uzasadniony w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Z dokumentów przedłożonych przez skarżącego wynika bowiem, że jego jedyny i niestały, dochód uzyskiwany z prowadzonego wspólnie z żoną gospodarstwa rolnego, w całości przeznaczany jest na zaspokojenie potrzeb rodziny. Nie ma on oszczędności, zaś środki finansowe w wysokości około 24.000 zł, które ulokowane były na rachunku bankowym, w całości pochodziły z ARiMR tytułem dopłat, z przeznaczeniem na prowadzenie gospodarstwa rolnego. W niniejszej sprawie Sąd wskazuje również uwagę na fakt prowadzenia wobec skarżącego postępowania egzekucyjnego, które doprowadziło do zajęcia wierzytelności i ustanowienia hipoteki na posiadanej przez skarżącego nieruchomości. Przy ocenie sytuacji majątkowej i finansowej skarżącego Sąd wziął pod uwagę także okoliczności powstania zaległości podatkowych wskazane przez skarżącego (dwukrotna powódź w 1997 i 2008 r., dwukrotna klęska suszy, kradzież zboża w 2005 r. i nieodzyskanie utraconych pieniędzy), które mimo, że miały miejsce kilka lat temu, mają wpływ na obecną jego sytuację. Stąd postanowiono o zwolnieniu od opłat sądowych. Brak jest jednak podstaw do uwzględnienia wniosku o ustanowienie radcy prawnego. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że skarżący w złożonym wniosku ograniczył się jedynie do wskazania samego żądania, bez jakiegokolwiek jego uzasadnienia. Trzeba też pamiętać, że prawo pomocy w zakresie całkowitym czyli obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika (art. 245 § 2 P.p.s.a.) może być przyznane w sytuacjach wyjątkowych i być stosowane w stosunku do osób żyjących w ubóstwie. Przykładowo do takich osób można zaliczyć bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby ze względu na okoliczności życiowe pozbawione całkowicie środków do życia (tak. M. Niezgódka - Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Wydanie III, Warszawa 2009 r., str. 696; zob. też cyt. tamże orzecznictwo NSA). Sytuacja majątkowa skarżącego i jego żony nie jest tego rodzaju. Mając zatem na względzie powyższe Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.