I SA/Go 205/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 22 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Go 205/18 w sprawie ze skargi P sp. z o.o. na decyzję Zarządu Województwa z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu dofinansowania postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. P sp. z o.o. wraz ze skargą wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu spółka wskazała, że w 2017 r. zanotowała spadek przychodów o 2.724.979 zł. Na poziomie operacyjnym poniosła stratę w wysokości 760.479 zł. W związku ze spadkiem dotychczasowej produkcji, w celu dywersyfikacji Spółka podjęła budowę linii produkcyjnej do wytwarzania produktów agro-użytecznych. Całkowity koszt inwestycji, która zostanie zakończona w czerwcu 2018 r., to 7.142.953 zł. Tak duży wydatek pogorszył znacznie płynności finansową spółki. Z oświadczenia o majątku i dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 8.771.000 zł. Wartość środków trwałych wnioskodawcy wynosi 6.434.594. Wartości prawne i niematerialne 2.263.191 zł. Środki trwałe w budowie 4.229.498 zł. Spółka osiągnęła w 2017 r. zysk w wysokości 145.485 zł. Do wniosku skarżąca załączyła m.in. bilans oraz rachunek zysków i strat za 2016 i 2017 r. Postanowieniem z 22 maja 2018 r. sygn. akt I SA/Go 205/18, referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu zaznaczył, że jedynym obecnie kosztem niezbędnym dla prowadzenia postępowania sądowoadministracyjnego jest wpis od skargi wynoszący w niniejszej sprawie 20.200 zł. W jego ocenie skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja majątkowa uniemożliwia poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zgodnie bowiem ze sprawozdaniem finansowym za 2017 r. skarżąca posiada aktywa trwałe o wartości 13.082.788,44 zł. oraz aktywa obrotowe o wartości 7.737.544,09 zł. Wskazał przy tym, że w utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych posiadanie majątku wyklucza możliwość uzyskania zwolnienia od kosztów sądowych. Posiadając aktywa trwałe o znacznej wartości, nie wykazała, że podjęła jakiekolwiek czynności w celu uzyskania środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych. Nie sposób zatem uznać, w ocenie referendarza, że spółka nie jest w stanie ponieść kosztu wpisu sądowego. Niezależnie od powyższego wskazał, że przychody skarżącej spółki z działalności operacyjnej wyniosły w 2017 r. łącznie 11.098.228,48 zł. Porównanie tej wartości z kwotą należności długo i krótkoterminowych (2.398.793,78 zł) wskazuje, że skarżąca dysponuje w ciągu roku znacznymi środkami pieniężnymi, którymi na bieżąco opłaca koszty swojej działalności oraz ponosi nakłady na tworzenie lub zwiększanie kapitału. Dodał, że prawo pomocy nie może mieć charakteru pomocy publicznej, której udzielenie umożliwi wnioskodawcy sfinansowanie inwestycji. W złożonym sprzeciwie spółka podniosła, że referendarz sądowy nie wziął pod uwagę, że długotrwałe problemy finansowe spółki piętrzą się, wobec czego nie jest w stanie stworzyć dostatecznej rezerwy finansowej na kwotę przeszło 20 tys. zł. Niemarodajne jej zdaniem jest branie pod uwagę przy ocenie możliwości finansowych wysokości kapitału zakładowego oraz aktywów o znacznej wartości. Ponadto nie dostrzeżono, że kapitał zakładowy może być niższy od kapitału własnego spółki, co ma miejsce w sprawie. Wskazała, że pozyskiwanie środków ulokowanych w majątku ruchomym i nieruchomym wymaga naruszenia struktury całego przedsiębiorstwa, co wiąże się z zakłóceniem funkcjonowania. Nie uwzględniono też, że spółka w 2017 r. osiągnęła zysk jedynie w kwocie 145.485 zł, w związku z czym uiszczenie opłaty stanowiłoby poważny wydatek i naruszałoby płynność finansową. Skarżąca wskazała, że nie ma wolnych środków (rezerw finansowych) aby móc uiścić wpis, a dostępne środki zużywa na bieżące pokrycie kosztów – w szczególności wynagrodzeń pracowników. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – powoływanej dalej jako P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Natomiast zgodnie z treścią art. 245 § 1 - § 3 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. W zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Z kolei przepis art. 246 § 2 P.p.s.a wskazuje przesłanki, na podstawie których następuje przyznanie prawa pomocy osobie prawnej. W zakresie częściowym, czyli takim o jakie wnioskuje skarżąca Spółka, następuje ono gdy osoba ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (pkt 2 art. 246 § 2 P.p.s.a.). Zawarty w ww. przepisie zwrot "gdy wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, zaś zwrot "może być przyznane" wskazuje na fakultatywny charakter orzeczenia Sądu o przyznaniu prawa pomocy. Przy spełnieniu przesłanek przewidzianych w wymienionym przepisie, Sąd bowiem może, ale nie musi, przyznać wnioskowaną pomoc, gdy uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu (por. post. NSA z dnia 8 lipca 2008r., I GZ 173/08). Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie NSA z dnia 22 stycznia 2015r. sygn. akt II GZ 935/14). Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Wobec powyższego, mając na uwadze okoliczności wynikające ze składanych przez skarżącą oświadczeń oraz treść sprzeciwu, Sąd stwierdził, iż brak jest podstaw do zmiany zaskarżonego postanowienia. Skarżąca nie wykazała bowiem w sposób dostateczny aby znajdowała się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprzeciwie strona podniosła, że nie jest obecnie stworzyć rezerwy finansowej, która pozwoliłaby pokryć opłatę sądową. Odnosząc się do tego, Sąd zwraca uwagę, że od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się co do zasady podejmowania działań z zachowaniem wyższego stopnia staranności, aniżeli ma to miejsce w przypadku osób fizycznych, nie będących profesjonalnymi przedsiębiorcami. Dotyczy to również przewidywania konsekwencji prowadzonej działalności w postaci konieczności prowadzenia postępowań sądowych i ponoszenia związanych z tym kosztów. Osoba prawna obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także że nie ma ich mimo podjęcia wszelkich niezbędnych środków celem zdobycia funduszy na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. 2., Warszawa 2006, s. 504, postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2008 r., I GZ 147/08, LEX nr 479137). W ocenie Sądu, spółka bez wątpienia takich działań nie podjęła. Tymczasem z akt wynika, że posiada ona – na co słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy - aktywa trwałe o znacznej wartości tj. 13.082.788,44 zł oraz aktywa obrotowe 7.737.544,09 zł. W tej sytuacji Sąd nie podziela poglądu spółki, że pozyskanie środków finansowych koniecznych do uiszczenia wpisu do skargi w kwocie 20.200 zł., z majątku ruchomego i nieruchomego, stanowiłoby naruszenie struktur całego przedsiębiorstwa. Sąd nie podziela też stanowiska, że strona nie jest stanie stworzyć rezerwy finansowej na pokrycie wpisu sądowego. Słusznie zwrócił uwagę referendarz sądowy, że przychody spółki z działalności operacyjnej wyniosły w 2017 r. 11.098.228,48 zł, przy należnościach długo i krótkoterminowych w kwocie 2.398.793,78 zł. Powyższe zestawienie wskazuje, że spółka dysponuje w ciągu roku znacznymi środkami, znacznie przekraczającymi wysokość wpisu. Sąd nie podzielił też obaw strony, że uiszczenie opłaty naruszy płynność spółki. To, że spółka ponosi bieżące wydatki głównie związane z zatrudnieniem, nie oznacza, że należy jej przyznać prawo pomocy. Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że spółka ponosi koszty działalności. Strona stwierdziła też, że ocena jej sytuacji na podstawie wysokości kapitału zakładowego nie jest miarodajna, gdyż nie stanowi on o kapitale własnym spółki, który w sprawie w wyniku strat, jest mniejszy niż kapitał zakładowy. Odnosząc się tej argumentacji, trzeba wskazać, że strona – na co zresztą sama zwróciła uwagę w sprzeciwie – w 2017 r. uzyskała zysk w kwocie netto 145.485 zł. To, że ten zysk – w jej ocenie nie był zbyt wysoki - nie oznacza, że Skarb Państwa winien sfinansować jej opłatę sądową. Co więcej, gdyby nawet strona wykazywała stratę, to taki wniosek nie uzasadniałby automatycznie przyznania prawa pomocy. W obrocie gospodarczym przyjmuje się bowiem, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych. Tym samym, jeżeli osoba prawna, ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy, wykazuje w swojej działalności stratę, nie stanowi to wystarczającej przesłanki do przyznania prawa pomocy (por. postanowienia NSA z: 1 sierpnia 2013r. sygn. akt I FZ 327/13; 22 marca 2011r. sygn. akt II GZ 112/11; 19 listopada 2004r. sygn. akt I FZ 436/04). Istotną w niniejszej sprawie jest także okoliczność, ze skarżąca Spółka pomimo mocno akcentowanych twierdzeń o piętrzących się problemach finansowych, nadal pozostaje w obrocie prawnym jako przedsiębiorca. Nie zostało zainicjowane postępowanie w kierunku ogłoszenia upadłości (a w każdym razie Spółka nie twierdzi, aby takie postępowanie miało miejsce). Oznacza to, że władze Spółki widzą realne możliwości jej funkcjonowania oraz wypłacalności. Co więcej, jak sama wskazała, realizuje nową inwestycję w postaci budowy linii produkcyjnej. Prawo pomocy, nie jest jednak pomocą publiczną, która ma umożliwić dokończenie tej inwestycji, na co trafnie zwrócił uwagę, referendarz sądowy. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.