I SA/Go 259/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim - Zbigniew Kruszewski po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym 30 maja 2011 r. wniosku B.J. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B.J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia IV raty łącznego zobowiązania pieniężnego za 2008 rok postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi ustalonego na 500 zł skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczenia skarżącej o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że mieszka z mężem i osiemnastoletnim synem. Skarżąca oświadczyła nadto, że źródłem utrzymania rodziny jest jej emerytura w wysokości 1.046,11 zł oraz renta otrzymywana prze jej męża w wysokości 614,84 zł. Podała też, że jest właścicielką domu mieszkalnego oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 1,82 ha. Przedstawiła jednocześnie odpisy decyzji ustalających rentę i emeryturę w kwotach wskazanych we wniosku. Wobec uznania, że sama treść oświadczenia nie jest wystarczająca do ustalenia sytuacji majątkowej skarżącej, wezwano ją do złożenia w terminie 7 dni oświadczenia, czy ona lub mąż prowadzą działalność rolniczą bądź inną działalność gospodarczą z podaniem wartości dochodów z tej działalności, jak również oświadczenia o wysokości wydatków rodziny. Pismo zawierające wezwanie wysłano do skarżącej na wskazany przez nią adres. Skarżąca, pomimo dwukrotnego awizo (2 i 10 maja 2011 r.), nie podjęła przesyłki zawierającej wezwanie. Stąd też pismo uznano za doręczone z upływem 16 maja 2011 r. (k. 75). Do dnia posiedzenia w przedmiocie wniosku, skarżąca nie złożyła żądanych od niej oświadczeń. Z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm. - dalej: "p.p.s.a.") wynika, że warunkiem uzyskania prawa pomocy w zakresie częściowym jest wykazanie, że poniesienie całości kosztów postępowania mogłoby narazić wnioskodawcę lub jego rodzinę na uszczerbek utrzymania koniecznego. Dla przyznania prawa pomocy konieczne jest zatem niewątpliwe wykazanie, że poniesienie kosztów postępowania przekracza możliwości majątkowe strony. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, sąd (referendarz sądowy) zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Zaniechanie zastosowania się przez stronę do wezwania sądu wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że sąd nie może skorzystać z wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do stwierdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). Z oświadczenia skarżącej złożonego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynikają w sposób niewątpliwy przesłanki zwolnienia od kosztów sądowych. Wątpliwości co do kompletności oświadczenia wynikają z treści dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych, gdzie mowa jest, że skarżąca wraz z mężem zajmują się uprawą pieczarek (np. uzasadnienie decyzji SKO - k. 350 akt adm.). Wymagało to ustalenia, czy działalność ta przyniosła skarżącej i jej mężowi zyski, ponieważ okoliczność ta może rzutować na sytuację majątkową skarżącej, a ta z kolei jest decydująca o istnieniu przesłanek zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca została zatem wezwana do złożenia oświadczenia o tym czy prowadzi działalność rolniczą lub gospodarczą i jakie osiąga z niej dochody. Skarżąca nie odebrała pisma ani osobiście, ani z placówki pocztowej, co powodowało, że pismo po upływie czternastodniowego terminu od pierwszego awizo musiało zostać uznane za doręczone (art. 73 § 1 i 4 p.p.s.a.). Prawna fikcja doręczenia zaktualizowała się zatem 16 maja 2011 r. a od 17 maja 2011 r. rozpoczął bieg siedmiodniowy termin sądowy na złożenie żądanych w wezwaniu oświadczeń. Pomimo upływu terminu skarżąca nie wywiązała się z wezwania, co stanęło na przeszkodzie wyjaśnieniu wątpliwości co do sytuacji majątkowej skarżącej i w konsekwencji uniemożliwiało poczynienie kategorycznych ustaleń w tej kwestii. Ostatecznie należało uznać, że skarżąca nie wykazała przesłanek prawa pomocy. Jego wniosek należało zatem oddalić (art. 246 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).