I SA/Go 295/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Jacek Niedzielski Sędzia WSA Barbara Rennert (spr.) Protokolant st. sekr. sąd. Agnieszka Baczuń po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 października 2009 r. sprawy ze skargi Przedsiębiorstwa [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za lata 2002-2007 oddala skargę. W dniu [...] maja 2009 r. Przedsiębiorstwo [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wniosła skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2009 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w sprawie umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za lata 2002 - 2007. Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny: W dniu [...] lutego 2008 r. Przedsiębiorstwo [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wniosła do Prezydenta Miasta o umorzenie podatku od nieruchomości za lata 2002 – 2007 wraz z odsetkami w ramach pomocy publicznej indywidualnej, wskazując iż pomoc tę przeznaczy na naprawienie szkody wyrządzonej przez inne nadzwyczajne zdarzenie. Uzasadniając wniosek Spółka wyjaśniła, iż w 2000 r. niekorzystnie rozporządziła swoim majątkiem w wysokości 560.000 zł z powodu dokonanego wobec niej przestępstwa oszustwa, które doprowadziło do niewypłacalności skarżącej. Wniosek o ogłoszenie upadłości został oddalony z powodu braku środków na koszty tego postępowania. Przedsiębiorstwo opierało swoją działalność na majątku dzierżawionym od Miasta i pomimo usilnych starań tego majątku nie uzyskało. W 1991 r. Miasto przedłużyło umowę odpłatnego korzystania z mienia na czas nieokreślony, a w 2006 r. z uzgodnień tych się wycofało. Cały ten zespół zdarzeń, a także inne przyczyny obiektywne, jak upadłość podmiotów zobowiązanych wobec Spółki, spowodowały jej niewypłacalność. Umorzenie należności przyspieszyłoby proces likwidacji Spółki. Skarżąca złożyła także oświadczenie, iż nie otrzymała jeszcze pomocy publicznej na przedsięwzięcie, na realizację którego złożyła powyższy wniosek. Wyjaśniła również, iż we wrześniu 2008 r. osiągnęła 648,36 zł dochodu, zatrudnia dwóch pracowników – księgową (na ½ etatu) i portiera. Przegrała proces o uwłaszczenie użytkowanej przez nią nieruchomości. Na dzień [...] marca 2008 r. zaległości skarżącej w podatku od nieruchomości za lata 2002 - 2007 wynosiły łącznie (kwoty główne wraz z odsetkami na ten dzień i kosztami) 216.920,60 zł. Decyzją z dnia [...] listopada 2008 r. Prezydenta Miasta odmówił Spółce umorzenia zaległości podatkowej wraz z odsetkami w ramach pomocy publicznej udzielanej w celu naprawienia szkód wyrządzonych przez klęski żywiołowe lub inne nadzwyczajne zdarzenia. Zdaniem organu I instancji, za ważnym interesem publicznym nie przemawia fakt, iż Spółka powstała w wyniku przekształceń własnościowych przedsiębiorstwa komunalnego i jest spółką pracowniczą. Prezydent wskazał, iż oceny udzielenia pomocy publicznej należy dokonywać również przez pryzmat postanowień Traktatu Ustanawiającego Wspólnotę Europejską. Powołanie się przez ustawodawcę w przepisie art. 67b § 1 pkt 3 lit. a Ordynacji podatkowej na "inne nadzwyczajne zdarzenia" bez ich sprecyzowania wskazuje, iż winny one mieć charakter zdarzeń wyjątkowych, nie występujących w obrocie, na które strona nie miała wpływu i w ich wyniku nastąpiła szkoda w majątku podatnika. Organ stwierdził, iż skarżąca znajdowała się i znajduje w trudnej sytuacji ekonomicznej w rozumieniu Wytycznych Wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw, ale wnioskowana ulga nie naprawi szkody spowodowanej popełnieniem wobec skarżącej przestępstwa. Nie ma w tym przypadku również przyczyny zewnętrznej, która doprowadziła do powstania szkody, ponieważ w ramach ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej mieści się ryzyko związane z doborem kontrahentów. Nieuczciwość tych kontrahentów nie stanowi podstawy do umorzenia zaległości podatkowej, a ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej nie powinno być przenoszone na budżet państwa. Decyzję doręczono skarżącej w dniu 10 grudnia 2008 r., a [...] grudnia 2008 r. złożyła ona od niej odwołanie. Decyzją z dnia [...] marca 2008 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji, powołując się na przepis art. 67b § 1 pkt. 3 lit. a Ordynacji podatkowej, wskazało go jako podstawę materialnoprawną kwestionowanej decyzji. Jednocześnie przypomniało, iż decyzje umorzeniowe mają charakter decyzji uznaniowych. Kolegium wskazało, iż uwzględnienie wniosku może być uzasadnione jedynie w takich wypadkach, które spowodowane zostały wystąpieniem czynników, na które podatnik nie mógł mieć wpływu i które były niezależne od sposobu jego postępowania. Organ odwoławczy podzielił stanowisko Prezydenta, iż skarżąca poniosła szkodę w wyniku realizacji umowy cywilnoprawnej, a wybór usługodawcy zależy od woli podatnika, który prowadzi działalność gospodarczą. Błędny wybór kontrahenta nie może powodować, iż Skarb Państwa czy gmina w całości poniosą tego konsekwencje. Nadto udzielenie ulgi nie umożliwi Spółce dalszego rozwoju działalności, ponieważ obecnie zatrudnia ona tylko portiera i księgową. Nie pomoże przezwyciężyć trudnej sytuacji i nie wpłynie na rozwój podmiotu. Zła sytuacja finansowa skarżącej nie jest sytuacją, która ze względu na swoją wyjątkowość uzasadniałaby udzielenie wnioskowanej ulgi. W ocenie organu odwoławczego decyzja organu I instancji nie nosi cech dowolności, ponieważ Prezydent przeprowadził postępowanie wyjaśniające i dokonał analizy sytuacji finansowej skarżącej pod kątem przesłanek umorzenia. Powyższą decyzję skarżąca otrzymała w dniu 7 kwietnia 2009 r., a 7 maja 2007 r. zaskarżyła ją do tut. Sądu, zarzucając jej naruszenie art. 67 § 1 i § 1a, art. 67b § 1 pkt 3a Ordynacji podatkowej polegające na nieuwzględnieniu ważnego interesu podatnika i społecznego oraz nieuwzględnienie sytuacji zdarzenia nadzwyczajnego. Wskazała, iż nie miała żadnego wpływu na upadłość podmiotów względem niej zobowiązanych, ani na popełnione wobec niej przestępstwo oszustwa. Przestępstwo to nie może być uznane jako ryzyko działalności. Spółka od 2002 r. corocznie występowała umorzenie należności lecz pomocy w tym względzie nigdy nie otrzymała. Pomimo trudnej sytuacji nie skierowała w tamtym czasie żadnego pracownika na zasiłek dla bezrobotnych i nie zalegała z wynagrodzeniami. Obecnie nie ma pieniędzy na proces likwidacyjny, nie posiada żadnego majątku i nie prowadzi działalności. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonej decyzji, podnosząc iż udzielenie ulgi w postaci umorzenia zaległości podatkowych nie pomoże w przezwyciężeniu kłopotów finansowych skarżącej. Sąd zważył: Skarga okazała się niezasadna. Przedmiotowa sprawa dotyczy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od nieruchomości za okres lata 2002 - 2007 na wniosek złożony w lutym 2008 r., zatem do jej rozpoznania należy stosować przepisy obowiązujące w momencie złożenia wniosku o umorzenie. Art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) stanowi, iż organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Jednocześnie art. 67b § 1 pkt 3a Ordynacji podatkowej stanowi, iż organ podatkowy na wniosek podatnika prowadzącego działalność gospodarczą może udzielać ulg w spłacie zobowiązań podatkowych określonych w art. 67a, które stanowią pomoc publiczną udzielaną w celu naprawienia szkód wyrządzonych przez klęski żywiołowe lub inne nadzwyczajne zdarzenia. W oparciu o ten przepis wniosek o pomoc złożyła skarżąca. Wymieniona w cyt. wyżej przepisie pomoc publiczna może być indywidualna albo w ramach programów pomocowych określonych w odrębnych przepisach (art. 67b § 3). Skarżąca wnioskowała o pomoc indywidualną. Należy w tym miejscu zauważyć, iż organ podatkowy rozpoznając wniosek o udzielenie pomocy publicznej winien w pierwszej kolejności badać czy występują przesłanki wskazane w cyt. wyże art. 67a § 1, a zatem czy występuje ważny interes podatnika lub interes publiczny. Dopiero wystąpienie jednej z tych przesłanek lub obydwu jednocześnie pozwala organowi podatkowemu na badanie dopuszczalności udzielenia pomocy publicznej na gruncie art. 67b § 1 pkt 3a. W niniejszej sprawie prawidłowo organy obu instancji w zbadały czy występują przesłanki z art. 67a. Powołany wyżej przepis art. 67a § 1 upoważnia organy podatkowe do orzekania w ramach tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że organy te mogą, ale nie muszą umorzyć zaległości podatkowej. Nie oznacza to jednak, że decyzje wydawane w tym zakresie mogą być dowolne. Mimo prezentowanych we wcześniejszym orzecznictwie NSA poglądów, iż decyzje odmawiające umorzenia podlegają kontroli jedynie w zakresie ich zgodności z przepisami proceduralnymi i kompetencyjnymi, należy przyjąć, że kontrola Sądu winna dotyczyć zgodności decyzji pod względem formalnym, jak i materialnym. Dokonując kontroli przeprowadzonego w niniejszej sprawie postępowania przez organy obu instancji Sąd stwierdził, iż nie naruszyły one ani przepisów proceduralnych, ani materialnych. Należy zgodzić się z organami obu instancji, iż instytucja umorzenia zaległości podatkowej ma charakter wyjątkowy. Organy te (w szczególności organ I instancji) przeprowadziły dokładne postępowanie w celu wyjaśnienia aktualnej sytuacji finansowej skarżącej, jak i wyjaśnienia przyczyn jej powstania, dokonując jednocześnie prawidłowych ustaleń faktycznych. Nie można czynić im zarzutu, iż nie wzięły pod uwagę aktualnej sytuacji finansowej oraz zdarzeń mających wpływ na działalność Spółki i nie dokonały oceny ich wpływu na powstanie zaległości podatkowej. Oba organy przyjęły, że zdarzenia te nie stanowią podstawy do uwzględnienia wniosku o zastosowanie ulgi, ponieważ nie przemawiają ani za ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Rozpatrując sytuację skarżącej organ I instancji wskazał, iż za uznaniem interesu publicznego niezbędnego do zastosowania ulgi nie przemawia fakt, iż Spółka powstała w wyniku przekształceń własnościowych przedsiębiorstwa komunalnego i jest spółką pracowniczą, podkreślając iż obecnie poza portierem i księgową nie zatrudnia żadnych pracowników. Jednocześnie podniósł, że skarżąca znajdowała się i znajduje w dalszym ciągu w trudnej sytuacji ekonomicznej, a przyznana ulga nie naprawi szkody wyrządzonej popełnionym wobec Spółki przestępstwem oszustwa. Zdarzenia tego nie uznał także za przyczynę zewnętrzną, która nastąpiła poza sferą działania podatnika, który musi liczyć się z ryzykiem prowadzenia działalności gospodarczej, a tym samym ponosić odpowiedzialność za skutki doboru kontrahentów. Popełnienie wobec skarżącej przestępstwa oszustwa nie jest także zdarzeniem nadzwyczajnym. Natomiast organ odwoławczy słusznie zauważył, iż skarżącą nie może oczekiwać, że za konsekwencje złego doboru kontrahenta, który ją oszukał, odpowiedzialność poniesie Skarb Państwa lub gmina. Wskazał, iż udzielenie ulgi nie umożliwi skarżącej dalszego rozwoju i nie pomoże w przezwyciężeniu trudnej sytuacji. Brak środków finansowych na uiszczenie należności podatkowych nie jest sytuacją, która ze względu na swoją wyjątkowość uzasadniałaby udzielenie wnioskowanej ulgi. Za chybione zatem Sąd uznał argumenty skarżącej, że skoro popełnione wobec niej przestępstwo było ścigane i osądzone z urzędu, to Spółka zasadnie oczekuje pomocy w skutkach tego przestępstwa od organów państwowych lub samorządowych. Także fakt, iż skarżąca w przeszłości zatrudniała kilkudziesięciu pracowników, którym wypłacała regularnie wynagrodzenia nie może być argumentem przemawiającym za udzieleniem ulgi w oparciu o wskazane wyżej przepisy prawne. Zważywszy powyższe, Sąd nie dopatrzył się naruszenia przez organy obu instancji przepisów art. 67a § 1 i art. 67b § 1 pkt 3a Ordynacji podatkowej. Należy podkreślić, iż interesu publicznego ani ważnego interesu podatnika nie można utożsamiać z jego subiektywnym przekonaniem o potrzebie umorzenia zaległości podatkowej. W tej sytuacji, zdaniem Sądu należy przyjąć, iż prawidłowo ustalony stan faktyczny, doprowadził organy obu instancji do trafnego stwierdzenia, że w sprawie z powodu braku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek wskazanych w cyt. wyżej art. 67a § 1, nie ma podstaw do udzielenia skarżącej ulgi poprzez umorzenie jej zaległości podatkowych wraz z odsetkami. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie powołanych wyżej przepisów oraz art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. ( - ) Barbara Rennert ( - ) Dariusz Skupień ( - ) Jacek Niedzielski