I SA/Go 30/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Anna Juszczyk-Wiśniewska Sędzia WSA Krystyna Skowrońska – Pastuszko (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Anna Szymczak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 maja 2015 r. sprawy ze skargi M.G. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania oddala skargę. M.G. reprezentowany przez pełnomocnika będącego adwokatem wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] listopada 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w sprawie określenia skarżącemu zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym za wrzesień 2013 r. Z akt sprawy wynika następujący stan faktyczny. W wyniku podjętych czynności kontrolnych, postanowieniem z dnia [...] stycznia 2014r. Naczelnik Urzędu Celnego wszczął wobec skarżącego postępowanie podatkowe w sprawie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym w związku z dokonanym w okresie od [...] stycznia 2013 r. do [...] września 2013 r. obrotem suszem tytoniowym, które zakończyło się wydaniem przez ten organ w dniu [...] lipca 2014 r. decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku akcyzowym za wrzesień 2013 r. Decyzja ta, po dwukrotnym jej awizowaniu w dniach 8 i 16 lipca 2014r., została zwrócona do nadawcy z adnotacją "nie podjęto w terminie". W dniu 13 października 2014 r. skarżący złożył odwołanie od ww. decyzji wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia tego odwołania, który uzasadnił brakiem winy w nieodebraniu wysłanej do niego decyzji. Wskazał, że w związku z częstymi i długimi wyjazdami już wiele miesięcy wcześniej upoważnił kolegę M.M. do odbioru korespondencji, ale awizowanych przesyłek nie chciano w urzędzie pocztowym wydawać tej upoważnionej osobie. W dniu 7 października 2014r. M.M. wydano korespondencję zawierającą tytuły wykonawcze wystawione w oparciu o decyzję z dnia [...] lipca 2014 r. i dopiero w tym dniu skarżący powziął informację o wydaniu tego orzeczenia. Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. Dyrektor Izby Celnej odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu Dyrektor Izby Celnej w pierwszej kolejności wyjaśnił, że instytucja przywrócenia uchybionego terminu ma na celu usunięcie ujemnych następstw procesowych będących wynikiem niewykonania czynności procesowej w terminie dla tej czynności wyznaczonym, jeżeli podmiot, który uchybił terminowi, nie ponosi w tym zakresie winy. Wskazał, że zgodnie z art. 162 § 1 i § 2 Ordynacji podatkowej, w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy, podanie o przywrócenie terminu zostanie wniesione w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, a jednocześnie z wniesieniem podania dopełniono czynność, dla której był określony termin. Przypomniał, że osoba zainteresowana powinna uwiarygodnić swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Odnosząc się do stanu sprawy Dyrektor Izby Celnej wskazał, że decyzja Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] lipca 2014 r. została uznana za doręczoną w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej, w dniu 22 lipca 2014 r. Zatem skarżący miał prawo wnieść odwołanie do 5 września 2014 r. Składając je 13 października 2014 r. uchybił terminowi określonemu w art. 223 § 1 i 2 Ordynacji podatkowej. W ocenie Dyrektora Izby Celnej skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu ww. terminowi. Organ przede wszystkim wykazał, że sprzeczne są twierdzenia skarżącego co do powodów uchybienia terminu. We wniosku będącym przedmiotem rozpatrywanej sprawy skarżący wskazał bowiem na niemożność odbioru przez upoważnionego wcześniej pełnomocnika - kolegę M.M. korespondencji z Urzędu Celnego, spowodowaną sporządzeniem nieprawidłowego pełnomocnictwa pocztowego i jednoczesny brak możliwości osobistego stawienia się skarżącego, z uwagi na jego kilkumiesięczny pobyt za granicą. Z kolei we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim skargi na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2014 r. nr [...], przekazanym do sądu za pośrednictwem organu, jako przyczynę uchybienia terminowi wskazano "lekko wygięte drzwiczki do skrzynki pocztowej, co może wskazywać na nieuprawnione uzyskanie dostępu do niej". W odniesieniu do twierdzeń skarżącego, że od kilku miesięcy przebywa za granicą, w związku z czym nie mógł odbierać korespondencji, organ wskazał, że załączone do wniosku o powrócenie terminu do wniesienia odwołania pełnomocnictwo zostało udzielone przez M.G. adwokatowi w dniu [...] czerwca 2014 r.. Strona przebywała więc w tym czasie w Polsce, a w dniu 18 czerwca 2014 r. (po dwukrotnym awizowaniu) odebrała postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego, w którym organ ten poinformował o zakończeniu postępowania dowodowego i wyznaczył stronie 7-dniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Zatem skarżący miał świadomość, że niebawem zostanie wydana decyzja kończąca postępowanie podatkowe i nie zgłaszał faktu wyjazdu z kraju oraz nie zgłosił Naczelnikowi Urzędu Celnego faktu ustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń, a taki obowiązek wynika z przepisu art. 147 Ordynacji podatkowej. Niezależnie od wykazanych wyżej przyczyn uniemożliwiających przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, Dyrektor zwrócił uwagę, że Naczelnik Urzędu Celnego pismem z [...] września 2014 r. poinformował pełnomocnika skarżącego - adwokata T.R. o wydaniu decyzji podatkowych, m.in. decyzji z [...] lipca 2014 r. nr [...]. Pismo to zostało doręczone pełnomocnikowi skarżącego 29 września 2014 r. Gdyby nawet przyjąć, że dopiero w tym dniu pełnomocnik skarżącego powziął informację o wydaniu decyzji, to ostatnim dniem do skutecznego złożenia wniosku o przywrócenie terminu był dzień 6 października 2014 r. Tymczasem wniosek skarżącego złożony został 13 października 2014 r., zatem z uchybieniem terminu określonego w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej. Konkludując Dyrektor Izby Celnej stwierdził, że w sprawie wystąpiły jedynie dwie, z czterech przesłanek, warunkujących przywrócenie uchybionego terminu. W złożonej w ustawowym terminie skardze M.G. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, zarzucając naruszenie: - art. 187 § 1 w zw. z art. 191 w zw. z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej przez ustalenie w sposób dowolny, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania, - art. 122 w zw. z art. 187 w zw. art. 191 Ordynacji podatkowej przez niepodjęcie wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego przez organ, w szczególności dotyczącego weryfikacji okoliczności związanych z nieotrzymaniem przez skarżącego przesyłek do niego kierowanych, w tym nieprzesłuchanie świadka M.M. odpowiedzialnego za odbiór korespondencji skarżącego. Uzasadniając skargę M.G. podał, że w związku z częstymi i długimi wyjazdami wiosną 2014 r. upoważnił kolegę M.M. do obierania korespondencji, a wyjazd na przełomie czerwca i lipca 2014 r. był nieplanowany i wynikał z jego niepewnej sytuacji prawnej w kraju. W związku z powyższym dopiero w sierpniu 2014 r. do urzędu pocztowego przesłał pełnomocnictwo udzielone M.M. do odbioru korespondencji, w wyniku czego nastąpiło jednorazowe jej wydanie. Następnie pełnomocnictwo to zostało zakwestionowane, w związku z czym skarżący przesłał kolejne, tym razem notarialne pełnomocnictwo pocztowe. Nieodebranie korespondencji i niewniesienie środka zaskarżenia w terminie nie było więc przez niego zawinione. Ponadto organ błędnie uznał za niewiarygodne jego twierdzenie, jakoby nie było go w kraju w dniu doręczania decyzji z dnia 30 czerwca 2014r., skoro był w nim jeszcze w dniu 18 i 26 czerwca 2014 r. Organ nie wziął pod uwagę, że decyzję doręczono skarżącemu rzekomo dopiero 22 lipca 2014 r., kiedy nie było go w kraju. Zdaniem skarżącego w sprawie doszło co najmniej do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi. Zaznaczył też, że dopiero 7 października 2014 r. ustała przyczyna uchybienia terminowi, tj. kiedy M.M. wydano korespondencję zawierającą tytuły wykonawcze wydane w oparciu o skarżoną decyzję i kiedy powzięto informacje dotyczące przedmiotu i treści decyzji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej, wskazując na bezzasadność podnoszonych zarzutów, wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Przedmiotem zaskarżenia w sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Celnej wydane na podstawie art. 162 § 1 i § 2 oraz art. 163 § 2 Ordynacji podatkowej a odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego w przedmiocie określenia skarżącemu zobowiązania w podatku akcyzowym za wrzesień 2013 r. W myśl art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r. poz. 749 ze zm. – powoływanej jako Ordynacja podatkowa) w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni on, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Stosownie zatem do przytoczonej wyżej regulacji dla przywrócenia terminu konieczne jest kumulatywne spełnienie czterech przesłanek: 1) uchybienie terminowi, 2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, 3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi, 4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. Spór pomiędzy stronami dotyczy drugiej i trzeciej przesłanki tj. dochowania siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, a właściwie ustalenia momentu, od którego termin ten miał być liczony, jak również uprawdopodobnienia, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącego. Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia należy przede wszystkim wyjaśnić, że powołana powyżej norma nie uzależnia uprawnienia do przywrócenia terminu od stopnia zawinienia. To zaś oznacza, że jakiekolwiek niedbalstwo wnioskującego, każdy, nawet najlżejszy stopień jego zawinienia w uchybieniu terminu, dyskwalifikuje możliwość zastosowania wobec niego przedmiotowej instytucji. Uniknięcie negatywnych skutków dokonania czynności postępowania po upływie ustawowego terminu zakreślonego do jej wykonania wymaga uprawdopodobnienia nie tylko braku winy umyślnej (przy rozumieniu umyślności jako zamierzonego działania sprzecznego z regułą lub regułami postępowania bądź na powstrzymaniu się od działania mimo obowiązku czynnego zachowania), ale także lżejszej jej postaci - niedbalstwa, rozumianego jako niedołożenie należytej staranności, jakiej można wymagać od każdej osoby dbającej o swoje interesy. Takie rozumienie przesłanki przywrócenia terminu jest dominujące zarówno w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 11 kwietnia 1997 r., III SA 1581/95; z dnia 18 sierpnia 2000 r., III SA 1716/99; z dnia 16 maja 2006 r., II FSK 616/2005), jak i w doktrynie (por. B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Wrocław 2004, s. 586; H. Dzwonkowki [w:] C. Kosikowski, A. Huchla, H. Dzwonkowski, Ustawa Ordynacja Podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC 2004, s. 437). Nie ulega przy tym wątpliwości, że obowiązek uprawdopodobnienia braku winy spoczywa na zainteresowanym i nie może być przerzucany na organ administracji. To sam zainteresowany ubiegający się o zastosowanie wobec niego tej instytucji powinien stosowną argumentacją uwiarygodnić swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niego niezależna i istniała cały czas, aż do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Powyższe oznacza, że nie jest zatem wymagany dowód, lecz tylko środek zastępczy dowodu w znaczeniu ścisłym, niedający pewności, lecz tylko wiarygodność - prawdopodobieństwo twierdzenia o jakimś fakcie. Jest to środek zwolniony od ścisłych formalności dowodowych. Z kolei zadaniem organu w postępowaniu o przywrócenie terminu jest ustalenie, czy zainteresowany jest winny uchybienia. W rozpoznawanej sprawie decyzja Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] lipca 2014 r., którą strona zamierzała kwestionować w drodze odwołania, została doręczona skarżącemu 22 lipca 2014r., w trybie art. 150 Ordynacji podatkowej. Skarżący, co prawda pośrednio kwestionuje skuteczność doręczenia tej decyzji w drodze tzw. doręczenia zastępczego, jednak w żaden sposób nie zdołał podważyć któregokolwiek z elementów warunkujących skuteczność doręczenia w świetle art. 150 Ordynacji podatkowej (niemożność doręczenia w sposób wskazany w art. 148 lub art. 149, adresat był dwukrotnie w odpowiednich odstępach czasu zawiadamiany o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej, przy czym zawiadomienia te były zamieszczane w wyznaczonych miejscach). Dochowanie powyższej procedury pozwalało na przyjęcie fikcji prawnej doręczenia z upływem czternastego dnia od chwili zawiadomienia o pozostawieniu pisma w placówce pocztowej. W związku z powyższym skarżącemu od 23 lipca 2014 r. rozpoczął biec 14-dniowy termin do wniesienia odwołania, który upłynął bezskutecznie 5 sierpnia 2014 r., gdyż skarżący nie złożył w tym terminie ustawowym środka odwoławczego. Dopiero 13 października 2014 r. złożył odwołanie wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu na jego wniesienie. Trzeba także mieć na uwadze, że zgodnie z treścią art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jest to termin nieprzywracalny i zanim organ rozpatrzy zasadność złożonego podania o przywrócenie terminu, jest obowiązany zbadać, czy składając to podanie wnioskodawca zachował termin określony w ww. przepisie. Jeżeli organ stwierdzi, że podatnik nie zachował terminu do wniesienia tego podania, odmawia przywrócenia terminu bez konieczności oceniania czy wnioskodawca uprawdopodobnił brak swojej winy, o którym mowa w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. W niniejsze sprawie kwestię zachowania terminu, o którym mowa w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej Dyrektor Izby Celnej rozpatrzył, trafnie stwierdzając, że skarżący terminu tego nie zachował. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ocenił znaczenie i skutki prawne pisma Naczelnika Urzędu Celnego z [...] września 2014 r., w którym poinformowano pełnomocnika skarżącego o wydaniu w dniu [...] lipca 2014 r. decyzji m.in. o numerze [...] w oparciu o protokół kontroli nr [...]. Prawidłowo organ odwoławczy stwierdził, że w dniu doręczenia pełnomocnikowi ww. pisma, tj. w dniu 29 września 2014 r., ustała w istocie przyczyna uchybienia terminu. Strona powzięła bowiem w tym dniu informację o wydaniu decyzji wymiarowych kończących postępowania podatkowe w zakresie podatku akcyzowego w związku z obrotem suszem tytoniowym, dokonanym w okresie od [...] stycznia do [...] września 2013 r., czyli m.in. za okres objęty decyzją wymiarową, którą skarżący kwestionuje w drodze odwołania. Jak już wcześniej wykazano, nie było żadnych faktycznych przeszkód, które uniemożliwiałyby dowiedzenie się przez pełnomocnika co do rozstrzygnięcia, jak i treści zapadłej decyzji. Tym bardziej, że pełnomocnictwo do reprezentowania interesów skarżącego "w sprawach administracyjnych, celnych, skarbowych, w szczególności w sprawie prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Celnego [...]" adwokat T.R. otrzymał 26 czerwca 2014 r. Zatem stwierdzenie przez organ wniesienia podania o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania z uchybieniem terminu wskazanego w art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej powinno skutkować odmową przywrócenia terminu właśnie z powodu upływu nieprzywracalnego terminu do wniesienia tego podania. Działający w niniejszej sprawie organ odwoławczy dokonał również analizy przyczyn niedochodowania przez skarżącego terminu do wniesienia odwołania, dochodząc do wniosku, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu tego terminu. Stanowisko to Sąd w pełni podziela. Podane przez skarżącego przyczyny uchybienia terminu nie uprawdopodobniają żadną miarą, że uchybienie to nastąpiło bez winy skarżącego, w rozumieniu tej kategorii na gruncie art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Wręcz przeciwnie, prowadzą do wniosku o niezachowaniu jakiejkolwiek staranności. Przede wszystkim podnieść należy, że co do zasady wyjazdy, bez względu na ich charakter, czas trwania, nie mogą świadczyć o braku winy w uchybieniu terminu procesowego. Skarżący wyjeżdżając za granicę, jak sam oświadczył na dłuższy, bo kilkumiesięczny pobyt, powinien podjąć wszystkie możliwe środki, aby zapewnić sobie wiedzę w zakresie prowadzonego wobec niego postępowania wymiarowego oraz zagwarantować ochronę swoich praw; tym bardziej, że przed wyjazdem został mu dwukrotnie (tj. 6 i 18 czerwca 2014 r.) wyznaczony przez organ pierwszej instancji 7-dniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Należy zwrócić uwagę przede wszystkim na przepis art. 147 Ordynacji podatkowej, który w § 1 zobowiązuje stronę postępowania podatkowego, w razie wyjazdu za granicę na okres co najmniej 2 miesięcy, do ustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń, chyba że doręczenie następuje za pomocą środków komunikacji elektronicznej. Ustanowienie pełnomocnika do spraw doręczeń zgłaszane jest organowi podatkowemu właściwemu w sprawie. Wprawdzie skarżący takiego pełnomocnika nie ustanowił, jednak nie można zarzucić mu, że całkowicie zaniedbał swoje interesy, bowiem w dniu [...] czerwca 2014 r., zatem jeszcze przed wydaniem w dniu [...] lipca 2014 r. przez Naczelnika Urzędu Celnego decyzji podatkowej, ustanowił w sprawie profesjonalnego pełnomocnika - adwokata T.R.. Jednakże o fakcie tym ani skarżący, ani jego pełnomocnik nie poinformowali organu prowadzącego postępowanie. Pełnomocnictwo przedłożone zostało organowi dopiero 5 listopada 2014 r. (w piśmie z [...] października 2014 r. kancelaria pełnomocnika wskazana została jedynie jako adres do doręczeń). W ocenie Sądu istotne jest, że ani skarżący, ani jego pełnomocnik niezwłocznie po jego umocowaniu, nie podjęli żadnych kroków, aby dowiedzieć się, jakie czynności podjął organ w związku z zakończeniem postępowania dowodowego, nie uznali za konieczne ustalenie, co zawierały awizowane przesyłki, których odbioru odmówiono M.M., nie podjęli również - odpowiednio wcześnie - żadnych innych działań (np. w formie kontaktu telefonicznego), co bez wątpienia umożliwiłoby podjęcie dalszych czynności, w szczególności również terminowe wniesienie odwołania. W rozpoznawanej sprawie nie bez znaczenia są także, na co zasadnie zwrócił uwagę organ, sprzeczności w wyjaśnieniach skarżącego w zakresie umocowania M.M., okoliczności odbioru przez niego korespondencji i późniejszej odmowy wydawania przesyłek przez Pocztę Polską. Zasadnie również organ podkreślił różnice we wskazaniu przyczyn uchybienia terminowi w rozpatrywanym przez organ wniosku i we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi do tutejszego Sądu na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] sierpnia 2014 r. W ocenie Sądu organ odwoławczy prawidłowo przyjął, że wskazane przez skarżącego okoliczności nie mogą przemawiać za przywróceniem terminu do wniesienia odwołania. Nie odpowiadają one bowiem kryterium uprawdopodobnienia braku winy - przesłance, która jak już wcześniej zasygnalizowano, wiąże się z miernikiem dochowania szczególnej staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Należy bowiem podkreślić, że podmiot wyjeżdżając za granicę w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego powinien tak zorganizować swoje sprawy aby zapewnić ochronę swoich interesów, w szczególności powinien przewidzieć skutki swojej nieobecności, z uwzględnieniem ewentualnych skutków wynikających z doręczenia przychodzącej podczas jego nieobecności korespondencji, w tym decyzji administracyjnych. Opisane zaś działania, a niekiedy zaniechania skarżącego, świadczą jednoznacznie o niedochowaniu staranności w tej materii. Dodać przy tym należy, że w przypadku, gdy strona postępowania podatkowego jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, przy ustalaniu jej winy w niezachowaniu terminu, należy mieć na uwadze również działania czy zaniechania jego pełnomocnika. One bowiem obciążają mocodawcę, nie uwalniając tym samym strony od winy w niezachowaniu terminu. Przeprowadzona w niniejszej sprawie kontrola zaskarżonego postanowienia w zakresie podniesionych w skardze zarzutów oraz przesłanek wziętych przez Sąd pod uwagę z urzędu wykazała, że jest ono zgodne z prawem. W tym stanie rzeczy Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), skargę oddalił.