I SA/Go 30/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu w dniu 24 lipca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 27 czerwca 2018 r. sygn. akt I SA/Go 30/16 w sprawie ze skargi Z. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Zielonej Górze z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zabezpieczenia na majątku podatnika przybliżonej kwoty zobowiązania w podatku od towarów i usług za [...] r. postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. Adwokat M.S., pełnomocnik skarżącego Z.S. ustanowiony z urzędu w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, sporządził i wniósł w imieniu skarżącego skargę kasacyjną od wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. z 23 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Go 30/16. Zawarł w niej wniosek o zasądzenie od Skarbu Państwa na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 kwietnia 2018 r. sygn. akt I FSK 1170/16 wniosek ten został uznany za wniosek pełnomocnika o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd wskazał przy tym, że wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 P.p.s.a. Postanowieniem z 27 czerwca 2018 r. referendarz sądowy odmówił przyznania pełnomocnikowi kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Uznał, że wniosek pełnomocnika o przyznanie koszów nieopłaconej pomocy prawnej, nie zawierał oświadczenia, że opłaty nie zostały uiszczone w całości lub w części. Przypomniał, że oświadczenie to jest obligatoryjnym składnikiem wniosku, nie podlegającym uzupełnieniu na podstawie art. 49 P.p.s.a. Zatem jego brak we wniosku z [...] maja 2016 r., uniemożliwia uwzględnienie tego wniosku. W sprzeciwie od ww. postanowienia pełnomocnik wniósł m.in. o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez uwzględnienie wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu i zasądzenie od Skarbu Państwa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej poczynionej z urzędu powiększonej o należny podatek VAT za postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym i sporządzenie oraz wniesienie skargi kasacyjnej, albowiem nie zostały one uiszczone przez skarżącego ani w całości, ani w części. W uzasadnieniu stwierdził, że postanowienie referendarz sądowego jest jaskrawym przykładem nadmiernego formalizmu, zaś brak oświadczenia w skardze kasacyjnej winien być traktowany jako oczywista omyłka pisarska. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – powoływanej dalej jako P.p.s.a.), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 tej ustawy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Po myśli § 2 ww. przepisu, w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje wykonalność tego orzeczenia. Rozpoznając sprzeciw Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. Z art. 250 § 1 P.p.s.a. wynika natomiast, że wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. W niniejszej sprawie zasady przyznawania wynagrodzenia dla adwokata reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1801). Stosownie do § 3 ww. rozporządzenia, wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy zawiera oświadczenie, że opłata nie została zapłacona w całości lub w części. Utrwalony w orzecznictwie jest pogląd, że brak stosownego oświadczenia stanowi nieusuwalny brak wniosku, skutkujący odmową przyznania wynagrodzenia. Brzmienie § 3 rozporządzenia nie pozostawia więc wątpliwości, że oświadczenie, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, powinno być wyraźnie sformułowanie we wniosku adwokata o przyznanie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy udzielonej stronie postępowania z urzędu (zob. postanowienie SN z dnia 23 lutego 2012 r., sygn. akt V CZ 133/11). Brak takiego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia (zob. postanowienia NSA z dnia 13 sierpnia 2014 r., sygn. akt II OZ 759/14; z dnia 25 marca 2014 r., sygn. akt I FZ 40/14; z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GZ 273/09, z dnia 25 marca 2009 r., sygn. akt II FZ 90/09, z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OZ 615/08, z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 390/08 – dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Co istotne zarazem, oświadczenie jakie jest wymagane przez przywołany przepis rozporządzenia musi być złożone wraz z wnioskiem, na etapie jego składania, na co wyraźnie wskazuje zawarty w przepisie zwrot "zawiera". Złożenie wskazanego oświadczenia stanowi bowiem konieczną przesłankę warunkującą przyznanie pełnomocnikowi wyznaczonemu z urzędu stosownego wynagrodzenia. Przedmiotowe oświadczenie stanowi podstawę do ustalenia, że opłaty za czynności adwokackie nie zostały zapłacone w całości lub w części, a przez co pozwala określić zakres, w jakim wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy powinno zostać pokryte przez Skarb Państwa. Niezłożenie przez profesjonalnego pełnomocnika oświadczenia w przedmiocie zapłaty żądanych kosztów zastępstwa prawnego wykonanego na zasadzie prawa pomocy w całości lub w części nie stanowi braku formalnego pisma, lecz jest brakiem w zakresie uzasadnienia wniosku, toteż nie podlega on uzupełnieniu w trybie art. 49 p.p.s.a. Zawierać powinno argumenty przemawiające za uwzględnieniem żądania. Oświadczenie, o którym mowa w powołanym przepisie rozporządzenia, stanowi materialny i konstrukcyjny element wniosku (jego uzasadnienia) o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż wystąpienie okoliczności w nim przewidzianych: zapłata w całości lub w części należnych kwot, powoduje odmowę ich zasądzenia albo zasądzenie ich w części. (zob. postanowienie NSA z 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GZ 273/09, postanowienie WSA w Warszawie z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II SA/Wa 613/08 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że w skardze kasacyjnej został sformułowany jedynie wniosek o zasądzenie do Skarbu Państwa kosztów zastępstwa procesowego. Bez wątpienia zatem na etapie składania wniosku pełnomocnik nie złożył stosownego oświadczenia, że koszty te nie zostały opłacone w całości lub w części. W związku z czym, w ocenie Sądu, referendarz sądowy zasadnie odmówił pełnomocnikowi przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Co prawda na etapie sprzeciwu pełnomocnik wnioskując o zmianę ww. postanowienia wskazał, że koszty te nie zostały uiszczone przez skarżącego ani w całości ani w części, jednak należy uznać to oświadczenie za spóźnione. Jak wyżej wskazano, owo oświadczenie powinno zostać złożone już we wniosku o przyznanie koszów nieopłaconej pomocy prawnej, a więc we wniesionej skardze kasacyjnej, czego niewątpliwe w sprawie zabrakło. Ponieważ jest to również nieusuwalny brak wniosku, nie można przyjąć, że oświadczenie złożone w sprzeciwie czyni zadość stawianym wymogom. Gdyby zresztą nawet przyjąć, że w sprzeciwie został sformułowany kolejny wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej wraz z oświadczeniem, że nie zostały one pokryte przez skarżącego w żadnej części, to i tak nie mógłby on przynieść zamierzonego skutku. Sąd podziela ten pogląd wyrażony w orzecznictwie, że przyznanie prawa składania kolejnych wniosków w tym przedmiocie prowadziłoby nie tylko do przedłużania postępowania sądowoadministracyjnego wskutek zgłaszania kolejnych, identycznych żądań do czasu prawidłowego ich sformułowania, ale przede wszystkim do uprzywilejowania profesjonalnych pełnomocników względem innych stron postępowania. Jednocześnie umożliwiłoby to obejście obowiązującej w postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasady wzywania do uzupełnienia tylko formalnych braków pism procesowych, a przedmiotowe oświadczenie, nie jest brakiem formalnym pisma, podlegającym uzupełnieniu w trybie art. 49 P.p.s.a. Pozytywne rozpatrzenie kolejnego wniosku, w sytuacji gdy poprzedni wniosek w tym przedmiocie został rozpoznany odmownie z uwagi na brak tego oświadczenia, w końcu doprowadziłoby do sytuacji składania identycznego wniosku przez ten sam podmiot tak długo, jak długo nie odniósłby on zamierzonego skutku. Taki stan rzeczy jest niedopuszczalny również z punktu widzenia wymogu fachowego charakteru czynności wykonywanych przez adwokata również w ramach zastępstwa procesowego realizowanego na zasadzie prawa pomocy (por. postanowienia WSA we Wrocławiu z 30 stycznia 2017 r., sygn. akt II SA/Wr 760/15). Skoro zatem pierwotny wniosek fachowego pełnomocnika nie zawierał wymaganego oświadczenia, brak jest podstaw prawnych do uwzględnienia ponownego wniosku w tym zakresie, gdyż prawo do skutecznego dochodzenia tych kosztów dla niego wygasło (vide: postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 24 lutego 2014 r. sygn. akt II SA/Sz 567/13). Sąd nie podziela też poglądu, że brak oświadczenia w skardze powinien być potraktowany jako oczywista omyłka pisarska. Jest to obligatoryjny element konstrukcyjny wniosku, a zatem nie można rozpatrywać go w charakterze omyłki. Kontrola rozstrzygnięcia, od którego wniesiono sprzeciw, przesądza zdaniem Sądu o prawidłowości wydanego w sprawie postanowienia referendarza sądowego. Mając na uwadze powyższe okoliczności Sąd, na podstawie art. 260 § 1 i § 3 P.p.s.a., postanowił jak w sentencji.