I SA/Go 311/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Skupień Sędziowie Sędzia WSA Anna Juszczyk – Wiśniewska (spr.) Sędzia WSA Alina Rzepecka Protokolant Sekretarz sądowy Anna Pakuła po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 stycznia 2016 r. sprawy ze skargi M.B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wydania zaświadczenia o figurowaniu w ewidencji podatkowej i wielkości posiadanych gruntów rolnych w 2008 r. 1. Oddala skargę. 2. Przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim ustanowionemu z urzędu adwokatowi M.H. kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych 20/100, obejmującą należny podatek od towarów i usług w wysokości 55,20 złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej. Zaskarżonym postanowieniem z [...] marca 2015 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy z [...] stycznia 2015r. odmawiające skarżącemu M.B. wydania zaświadczenia o figurowaniu w ewidencji podatkowej i wielkości posiadanych gruntów rolnych w 2008 r. Postanowienie wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z [...] maja 2014 r. M.B. wystąpił do Burmistrza Miasta i Gminy o wydanie zaświadczenia o figurowaniu w ewidencji podatkowej i wielkości posiadanych gruntów rolnych w roku 2008 i 2009. Postanowieniem z [...] maja 2014 r. ww. organ I instancji odmówił wydania zaświadczenia w przedmiotowym zakresie gdyż jak stwierdził, wnioskodawca nie figurował w 2008 r. w ewidencji podatników podatku rolnego na terenie gminy. W zażaleniu na to postanowienie skarżący podkreślił, że odmowa wydania zaświadczenie jest bezpodstawna, gdyż umowa dzierżawy, którą przedłożył w załączeniu, zawarta pomiędzy A.Z. (właścicielem gruntu) a nim (dzierżawcą), jest ważna do chwili jej wygaśnięcia tj. [...] czerwca 2014 r., a Burmistrz bezprawnie wygasił tę umowę po zmianie właściciela gruntu. Zaznaczył, że do roku 2008 włącznie otrzymywał zaświadczenia z Urzędu Miasta i Gminy, przedkładając w załączeniu zaświadczenie z [...] kwietnia 2008 r. potwierdzające, że na terenie gminy prowadzi gospodarstwo rolne o pow. 1,89 ha. Ww. postanowienie zostało uchylone przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z [...] czerwca 2014 r., a sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Powtórnie wydane przez organ I instancji postanowienie również zostało przez organ odwoławczy uchylone. W odpowiedzi na wezwanie organu I instancji, skarżący poinformował, że umowa dzierżawy została zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków, a on sam oczekuje zaświadczenia takiego, jakie otrzymywał od roku 2001 do 2008 r. włącznie. Postanowieniem z [...] stycznia 2015 r. Burmistrz Miasta i Gminy w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, odmówił wydania zaświadczenia o figurowaniu w ewidencji podatkowej i wielkości posiadanych gruntów rolnych w 2008r. powielając uzasadnienie przedstawione w we wcześniejszych postanowieniach. W zażaleniu z [...] stycznia 2015 r. jak i w piśmie z [...] marca 2015 r. skarżący podkreślił, że do 2008 r. włącznie otrzymywał z urzędu zaświadczenie o posiadaniu gospodarstwa rolnego na terenie gminy, a odmowa jego wydania pozbawiona jest podstawy prawnej. Zaznaczył, że zawarta umowa dzierżawy obowiązuje do czasu jej wygaśnięcia, nawet po zmianie właściciela gruntu w 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z [...] marca 2015 r. nr [...] uchyliło postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy z [...] stycznia 2015 r. i po raz kolejny przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu podniosło, że w jej ocenie, postanowienie organu I instancji nie spełnia co najmniej wymogu w zakresie uzasadnienia faktycznego, gdyż organ - oprócz przytoczenia chronologii zdarzeń - w ogóle nie wskazał jaki jest stan faktyczny tej sprawy, a w szczególności dlaczego i w jakim odmiennym stanie faktycznym bądź prawnym uprzednio tj. w dniu [...].04.2008 r. M.B. otrzymał od tego organu zaświadczenie o prowadzeniu gospodarstwa rolnego na terenie gminy i o powierzchni tegoż gospodarstwa. Zdaniem Kolegium w działaniach Burmistrza Miasta i Gminy nie sposób dopatrzeć się realizacji zasad procesowych określonych w art. 120-124 Ordynacji podatkowej. W konsekwencji, uchybienie skarżonego postanowienia skutkuje tym, że nie może się ono ostać w obrocie prawnym zaś organ odwoławczy, który nie dysponuje wymaganym materiałem dowodowym (np. stosownymi ewidencjami), nie jest w stanie konwalidować tej wady postępowania pierwszoinstancyjnego. SKO wskazało organowi I instancji, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy winien należycie i wyczerpująco ustalić i przedstawić w uzasadnieniu postanowienia aktualny (na żądany we wniosku strony okres) stan faktyczny tej sprawy, w tym odnieść się do tego jak przedstawiał się stan faktyczny (i ewentualnie też prawny) sprawy na dzień [...].04.2008 roku, tj. na dzień wydania stronie zaświadczenia o treści, której również obecnie domaga się strona. W skardze wniesionej na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie w całości. Zaznaczył, że do czasu zmiany właściciela gruntu otrzymywał z urzędu zaświadczenie o posiadanym gospodarstwie rolnym na terenie gminy. Urząd natomiast po zmianie właściciela wykreślając z ewidencji zawartą umowę, naruszył prawo. Ponadto stosownie do art. 678 § 1 k.c. w zw. z art. 694 k.c. nabywca co do zasady wstępuje w stosunek dzierżawy na miejsce zbywcy po dokonaniu zbycia jej przedmiotu. Co więcej – jego zdaniem – przy umowie dzierżawy zawartej na czas oznaczony i z data pewną jej wypowiedzenie w stosunku do dzierżawcy staje się niemożliwe, a wyjątek stanowią sytuacje w których w treści umowy dzierżawy wyraźnie zawarto klauzulę dopuszczającą wprost takie rozwiązania. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem oceny Sądu jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego uchylające postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy w przedmiocie odmowy wydania skarżącemu zaświadczenia o figurowaniu w ewidencji podatkowej i wielkości posiadanych gruntów rolnych w 2008 r . i przekazujące temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. Podstawę prawną skarżonego rozstrzygnięcia stanowił m.in. art. 233§ 2 w zw. z art. 239 i 217 § 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 Ordynacja podatkowa (Dz. U z 2012 r. poz. 749 ze zm.). Zgodnie z pierwszym z ww. przepisów organ odwoławczy może uchylić w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę, organ odwoławczy wskazuje okoliczności faktyczne, które należy zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Na mocy 239 cyt. ustawy w sprawach nieuregulowanych do zażaleń odpowiednie zastosowanie mają przepisy dotyczące odwołań. Podkreśla się w orzecznictwie, że rozstrzygnięcie o jakim o jakim mowa w art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej, organ odwoławczy może wydać tylko wówczas, gdy spełnione są przesłanki wymienione w tym przepisie prawa, to jest wówczas, gdy organ pierwszej instancji albo w ogóle nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego, albo przeprowadzone postępowanie wyjaśniające nie jest wystarczające do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy i jednocześnie brak podstawy do zastosowania przez organ odwoławczy art. 229 Ordynacji podatkowej, to jest przeprowadzenia przez organ odwoławczy uzupełniającego postępowania dowodowego. Stosując ten przepis, organ odwoławczy musi w uzasadnieniu orzeczenia kasacyjnego przekonująco uzasadnić istnienie przesłanek w nim wymienionych oraz wskazać, z jakich przyczyn nie zastosował art. 229 cyt. ustawy (por. wyrok NSA z dnia 30 października 2000 r., I SA/Lu 860/99, LEX nr 45534). Są to jednocześnie tego rodzaju naruszenia praw procesowego, które nie mogą być sanowe przez organ odwoławczy, gdyż naruszałoby to zasadę dwuinstancyjności postępowania (por. B. Adamiak w: B. Adamiak, J. Borkowski, R. Mastalski, J. Zubrzycki, Ordynacja podatkowa, Komentarz 2013, s. 980). Zwrócić również na specyfikę postępowania w ramach którego zapadło skarżone postanowienie, uregulowanego w dziale VIIIa Ordynacji podatkowej zatytułowanym "zaświadczenia". Zgodnie z zawartym w tym dziale art. 306 a § 1 Ordynacji podatkowej, organ podatkowy wydaje zaświadczenia na żądanie osoby ubiegającej się o zaświadczenie i czyni to jeżeli: urzędowego potwierdzenia określonych faktów lub stanu prawnego wymaga przepis prawa (§ 2 pkt 1); osoba ubiega się o zaświadczenie ze względu na swój interes prawny w urzędowym potwierdzeniu określonych faktów lub stanu prawnego (§ 2 pkt 2). Tak wydane zaświadczenie potwierdza stan faktyczny lub prawny istniejący w dniu jego wydania i wydaje się je w granicach żądania wnioskodawcy (art. 306a § 3 i 4 Ordynacji podatkowej). Z kolei w myśl art. 306b § 1 Ordynacji podatkowej w przypadkach, o których mowa w art. 306a § 2, organ podatkowy jest obowiązany wydać zaświadczenie, jeżeli chodzi o potwierdzenie faktów albo stanu prawnego, wynikających z prowadzonej przez ten organ ewidencji, rejestrów lub z innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. Organ podatkowy, przed wydaniem zaświadczenia, może przeprowadzić w niezbędnym zakresie postępowanie wyjaśniające (art. 306b § 2 Ordynacji podatkowej). Z powyższego wynika więc uproszczony charakter postępowania w sprawie o wydawanie zaświadczenia. Obowiązkiem organu jest zatem w pierwszej kolejności porównać treść żądania z ze stanem rzeczy wynikającym z prowadzonych przez niego ewidencji, rejestrów lub innych danych znajdujących się w jego posiadaniu. W tym celu może przeprowadzić postępowania wyjaśniające, na które to postępowanie składają się czynności materialno – techniczne. To postępowanie ma charakter pomocniczy, w sytuacji, gdy nie można ustalić stanu faktycznego lub prawnego objętego wnioskiem o wydanie zaświadczenia. W ramach tego postępowania organ bada, jakiego rodzaju źródło może zawierać żądane dane, a także czy dane te dotyczą stanu faktycznego bądź prawnego, którego poświadczenia żąda wnioskodawca (por. wyrok NSA z 21 marca 2014 r. sygn. akt II FSK 926/12). Przy czym, organ nie ma kompetencji do wykorzystywania danych, które nie znajdują się w jego dyspozycji (zob. Cezary Kosikowski, Komentarz do art. 306b ustawa Ordynacja podatkowa, LEX nr 145438). Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy należy podzielić słuszność przyjętego przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia. Choć bowiem w ramach postępowania w sprawie wydania zaświadczenia nie mają zastosowania zasady dotyczące gromadzenia dowodów, to nie zwalnia to organu podatkowego z obowiązku należytego uzasadnienia faktycznego i prawnego podjętego rozstrzygnięcia, które zapada przecież w formie postanowienia (art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej). Jak wynika z akt sprawy, skarżący złożył do Burmistrza wniosek o wydanie zaświadczenia o figurowaniu w ewidencji podatkowej i wielkości posiadanych gruntów rolnych w roku 2008 i 2009. Organ I instancji uzasadniając wydane postanowienia o odmowie wydania zaświadczenia w ww. zakresie, konsekwentnie odmowę uzasadniał faktem, że w 2008 r. skarżący nie figurował w ewidencji podatników podatku rolnego. Składając zażalenia skarżący natomiast dowodził, że do 2008r. włącznie otrzymywał zaświadczenia o posiadanym gospodarstwie rolnym, na dowód czego przedłożył zaświadczenie z [...] kwietnia 2008 r. Z powyższego wynika, że wniosek dotyczył dwóch kwestii tj. figurowaniu w ewidencji podatkowej oraz wielkości posiadanych gruntów rolnych, które to okoliczności mogą, aczkolwiek nie muszą się ze sobą pokryć w odniesieniu do konkretnego wnioskodawcy. Innymi słowy, można – o czym poniżej - być uznanym za rolnika indywidulanego prowadzącego gospodarstwo rolne (dzierżawca) a nie figurować w ewidencji podatku rolnego. Organ podatkowy argumentował odmowę wydania zaświadczenia w obu sytuacjach nie figurowaniem skarżącego w ewidencji podatników podatku rolnego. Tymczasem zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969) podatnikiem tego podatku co do zasady jest właściciel gruntów, a jeżeli grunty gospodarstwa rolnego zostały wydzierżawione w całości lub w części na podstawie zawartej stosownie do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników lub przepisów dotyczących uzyskiwania rent strukturalnych, podatnikiem podatku rolnego jest dzierżawca (art. 3 ust. 3 cyt. ustawy). Z kolei za rolnika indywidualnego ustawodawca uznał osobę fizyczną będąca właścicielem lub dzierżawcą nieruchomości rolnych (...) prowadzącą osobiście gospodarstwo rolne, posiadającą kwalifikacje rolnicze, zamieszkałą w gminie, na obszarze której położona jest jedna z nieruchomości rolnych wchodzących w skład tego gospodarstwa (art. 6 ust. 1 ustawy z 11 kwietnia 2003 r. o kształtowaniu ustroju rolnego – Dz. U. z 2003 r. Nr 64, poz. 592). Zatem to, że ktoś nie figuruje w ewidencji podatników podatku rolnego nie oznacza automatycznie, że nie prowadzi gospodarstwa rolnego, właśnie choćby jako dzierżawca. Zresztą jak wynika z akt sprawy na dzień [...] kwietnia 2008 r. skarżący otrzymał zaświadczenie potwierdzające prowadzenia przez niego na terenie gminy takiego gospodarstwa. A więc należałoby przyjąć, że na ten dzień Burmistrz był w posiadaniu danych, które pozwalały takie zaświadczenie wydać. Jednocześnie z postanowień odmawiających wydania zaświadczenia nie tylko nie wynika dlaczego podjął rozstrzygnięcia o odmiennej treści niż dotychczas, ale nie wynika w ogóle stan faktyczny sprawy. W kontekście powyższego rodzi się uzasadniona obawa, czy organ podatkowy I instancji zbadał – w ramach przysługującego mu postępowania wyjaśniającego - okoliczności wynikające ze wszystkich posiadanych ewidencji i rejestrów oraz innych danych będących w jego posiadaniu. Z treści postanowień organu I instancji wynika bowiem, że jedynym źródłem była ewidencja podatników podatku rolnego, podczas gdy z ww. przepisów wynika, że choćby w zakresie zaświadczenia w zakresie prowadzenia gospodarstwa rolnego oparcie się jedynie na tej ewidencji, może, choć nie koniecznie musi potwierdzać rzeczywisty stan rzeczy. Tym bardziej, że w sprawie – jak wynika z pism skarżącego - nastąpiła zmiana właściciela gruntu rolnego. Trafnie zatem organ odwoławczy nakazał organowi I instancji ustalić aktualny stan faktyczny i odnieść się do tego jak przedstawiał się stan faktyczny sprawy na dzień [...] kwietnia 2008 r. Zasadne było również wydanie przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia kasacyjnego w oparciu o art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej. Jest bowiem oczywistym, że SKO nie dysponuje ewidencjami, rejestracjami, danymi z którymi mógłby skonfrontować treść żądania, ani nie jest organem prowadzącym taką ewidencję, nie ma więc możliwości sanowania uchybień organu, który takimi materiałami dysponuje. Z tych też względów, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) skargę oddalił. O wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego, będącego adwokatem, orzeczono na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. w zw. z § 4 ust. 1 i 3 oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 września 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2015 r. poz. 1801).